Merkaptopuryna – dawkowanie leku

Ogólne zasady dawkowania merkaptopuryny

Merkaptopuryna dostępna jest w postaci tabletek oraz zawiesiny doustnej. Służy do leczenia ostrej białaczki limfoblastycznej, ostrej białaczki mieloblastycznej, przewlekłej białaczki granulocytowej, a także niektórych chorób zapalnych jelit, takich jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego i choroba Leśniowskiego-Crohna¹². Sposób dawkowania oraz czas trwania leczenia zależy od wskazania, wieku pacjenta, masy ciała, powierzchni ciała oraz ewentualnej obecności innych chorób.

Standardowa dawka dla dorosłych i dzieci

• W leczeniu białaczek (zarówno u dorosłych, jak i dzieci) początkowa dawka wynosi zwykle 2,5 mg/kg masy ciała na dobę lub 50–75 mg/m² powierzchni ciała na dobę, podawana doustnie³⁴.
• Dawkę ustala się indywidualnie, biorąc pod uwagę inne stosowane jednocześnie leki cytotoksyczne oraz reakcję organizmu na leczenie. W przypadku braku efektu terapeutycznego po 4 tygodniach można ją stopniowo zwiększyć, nie przekraczając maksymalnie 5 mg/kg masy ciała na dobę³.
• W chorobie Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego dawka jest niższa i zwykle wynosi 1–1,5 mg/kg masy ciała na dobę³.

Dostępne postacie i drogi podania

• Tabletki doustne (zwykle 50 mg na tabletkę)⁵.
• Zawiesina doustna (20 mg/ml), szczególnie polecana u dzieci lub osób mających trudności z połykaniem tabletek⁶.

Częstotliwość i czas podawania

• Merkaptopurynę podaje się raz na dobę, najlepiej wieczorem, popijając wodą⁷.
• Lek można przyjmować z jedzeniem lub na czczo, ale należy ujednolicić sposób podawania. Nie należy go spożywać z mlekiem ani produktami mlecznymi – najlepiej zachować co najmniej godzinę odstępu przed lub dwie godziny po spożyciu tych produktów⁷.
• Czas trwania terapii ustala lekarz indywidualnie, zależnie od przebiegu choroby i tolerancji leku³.

Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci i młodzież

• Dawkowanie u dzieci jest podobne jak u dorosłych – przelicza się je na kilogram masy ciała lub metr kwadratowy powierzchni ciała. Zalecane zakresy to 2,5 mg/kg mc./dobę lub 50–75 mg/m² na dobę w leczeniu białaczek³⁴.
• W przypadku bardzo małych dzieci lub osób z niską masą ciała lekarz może dodatkowo dostosować dawkę⁴.
• U dzieci poniżej 6. roku życia lub z niskim wskaźnikiem masy ciała mogą wystąpić objawy hipoglikemii podczas leczenia⁸.

Pacjenci w podeszłym wieku

• Brak jest specjalnych badań dotyczących dawkowania u osób starszych³⁹.
• Zaleca się jednak monitorowanie czynności nerek i wątroby; w razie stwierdzenia zaburzeń lekarz może zdecydować o zmniejszeniu dawki¹⁰⁹.

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

• U pacjentów z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek należy rozważyć zmniejszenie dawki początkowej, ponieważ zaburzenia te mogą prowadzić do spowolnienia eliminacji leku i zwiększenia jego działania toksycznego¹⁰¹¹.
• W przypadku ciężkiej niewydolności nerek (GFR < 60 ml/min) stosowanie merkaptopuryny jest przeciwwskazane¹².

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

• W przypadku zaburzeń czynności wątroby zaleca się rozważenie zmniejszenia dawki¹⁰¹¹.
• Stosowanie jest przeciwwskazane w ciężkiej niewydolności wątroby¹².
• Podczas leczenia konieczne jest regularne monitorowanie parametrów wątrobowych¹³.

Kobiety w ciąży i matki karmiące piersią

• Stosowanie merkaptopuryny jest przeciwwskazane w ciąży¹².
• Nie zaleca się stosowania leku podczas karmienia piersią, ze względu na ryzyko przenikania substancji do mleka matki i możliwe działania niepożądane u dziecka¹².

Pacjenci z mutacją genu TPMT lub NUDT15

• U osób z niedoborem aktywności enzymu TPMT lub z mutacją genu NUDT15 konieczne jest znaczne zmniejszenie dawki, zwłaszcza u pacjentów z mutacją homozygotyczną¹⁰⁹¹⁴.
• Przed rozpoczęciem leczenia można rozważyć wykonanie badania genetycznego w celu identyfikacji tych wariantów¹⁰¹⁴.

Zmiany dawkowania w zależności od wskazania i interakcji lekowych

• W leczeniu białaczek (ostra białaczka limfoblastyczna, ostra białaczka mieloblastyczna, przewlekła białaczka granulocytowa) stosuje się dawki 2,5 mg/kg mc./dobę lub 50–75 mg/m²/dobę³⁴.
• W chorobie Leśniowskiego-Crohna oraz wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego dawka wynosi 1–1,5 mg/kg mc./dobę³.
• W przypadku jednoczesnego stosowania allopurynolu, tiopurinolu lub oksypurinolu dawkę merkaptopuryny należy zmniejszyć do 1/4 dawki standardowej³¹⁵.

Maksymalna dawka dobowa i ryzyko przedawkowania

• Maksymalna dawka dobowa nie powinna przekraczać 5 mg/kg masy ciała na dobę³.
• Przedawkowanie objawia się głównie zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi, spadkiem liczby leukocytów i płytek krwi, a także zaburzeniami czynności wątroby¹⁶¹⁷.
• Nie istnieje swoista odtrutka, dlatego leczenie polega na monitorowaniu parametrów krwi i podjęciu odpowiednich działań wspomagających¹⁶¹⁷.

Podsumowanie dawkowania merkaptopuryny w różnych grupach pacjentów

Merkaptopuryna – indywidualizacja dawkowania to podstawa skutecznej terapii

Dawkowanie merkaptopuryny wymaga indywidualnego dostosowania do potrzeb pacjenta oraz regularnego monitorowania morfologii krwi i czynności narządów. Lek ten jest stosowany zarówno u dorosłych, jak i u dzieci, jednak w szczególnych grupach – takich jak osoby starsze, pacjenci z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby, kobiety w ciąży oraz osoby z mutacjami genetycznymi – dawkowanie powinno być ostrożnie modyfikowane. Właściwe stosowanie i przestrzeganie zaleceń lekarza pozwala zmaksymalizować skuteczność leczenia i zminimalizować ryzyko działań niepożądanych.