Jak działa lidokaina?
Lidokaina należy do grupy leków miejscowo znieczulających o budowie amidowej. Jej działanie polega na blokowaniu kanałów sodowych w błonie komórkowej nerwów, co uniemożliwia przewodzenie impulsów bólowych do mózgu. W ten sposób lidokaina skutecznie zmniejsza lub eliminuje odczuwanie bólu w miejscu zastosowania. Działanie to pojawia się szybko i jest odwracalne, co oznacza, że po ustąpieniu działania leku czucie powraca do normy. Ponadto lidokaina wykazuje działanie przeciwarytmiczne, pomagając kontrolować nieprawidłowe rytmy serca, szczególnie te związane z depolaryzacją komór serca.
Lidokaina jest dostępna w różnych postaciach, takich jak roztwory do wstrzykiwań, żele, kremy, aerozole oraz plastry, co pozwala na jej dostosowanie do różnych potrzeb terapeutycznych i sposobów podawania123.
Wskazania do stosowania lidokainy u dorosłych
Lidokaina jest wykorzystywana w wielu sytuacjach medycznych, a jej zastosowanie zależy od postaci leku i drogi podania. Poniżej przedstawiamy najważniejsze wskazania u dorosłych:
- Znieczulenie miejscowe i regionalne: stosowane w chirurgii ogólnej, urologii, ortopedii, ginekologii, położnictwie, stomatologii oraz podczas różnych procedur diagnostycznych i terapeutycznych. Obejmuje to znieczulenie nasiękowe, blokady nerwów, pni nerwowych i splotów nerwowych, a także znieczulenie podpajęczynówkowe i zewnątrzoponowe456.
- Leczenie zaburzeń rytmu serca: lidokaina jest stosowana w terapii komorowych zaburzeń rytmu, takich jak częstoskurcz komorowy czy przedwczesne skurcze komorowe, zwłaszcza w przebiegu ostrego zawału mięśnia sercowego lub po przedawkowaniu glikozydów nasercowych476.
- Leczenie bólu: lidokaina jest wykorzystywana jako składnik analgezji prewencyjnej i multimodalnej w okresie okołooperacyjnym oraz jako lek drugiego rzutu w leczeniu bólu neuropatycznego476.
- Znieczulenie miejscowe w stomatologii: lidokaina stosowana jest do znieczulenia nasiękowego i blokad nerwów podczas zabiegów stomatologicznych, takich jak leczenie zachowawcze, chirurgiczne, usuwanie zębów czy przygotowanie wycisków89.
- Znieczulenie powierzchniowe skóry i błon śluzowych: dostępne są preparaty w postaci kremów, żeli, aerozoli i plastrów stosowane do znieczulenia skóry przed nakłuciami, zabiegami chirurgicznymi, w stomatologii, otorynolaryngologii czy dermatologii1011121314.
- Znieczulenie i rozszerzenie źrenicy podczas operacji zaćmy: lidokaina w połączeniu z innymi lekami jest stosowana do dokomorowego znieczulenia i rozszerzenia źrenicy w trakcie zabiegów okulistycznych15.
- Stany zapalne i ból gardła oraz jamy ustnej: lidokaina w połączeniu z innymi substancjami (np. chlorkiem benzoksoniowym) jest stosowana miejscowo w leczeniu stanów zapalnych gardła, bólu towarzyszącego infekcjom oraz w stanach zapalnych jamy ustnej1617.
- Dewitalizacja miazgi zębowej: lidokaina jest składnikiem past stosowanych w endodoncji do dewitalizacji miazgi zębowej w leczeniu nieodwracalnych zapaleń18.
Wskazania do stosowania lidokainy u dzieci
Lidokaina jest stosowana u dzieci, jednak wskazania oraz dawkowanie mogą różnić się w zależności od wieku i postaci leku:
- Roztwory do wstrzykiwań o stężeniu 10 mg/ml mogą być stosowane u dzieci powyżej 1 roku życia do znieczulenia nasiękowego, dożylnego znieczulenia miejscowego oraz blokad nerwów i znieczulenia nadtwardówkowego. Roztwory o stężeniu 20 mg/ml są przeznaczone do stosowania u dorosłych69.
- Kremy, plastry i aerozole zawierające lidokainę i prylokainę (np. EMLA) są wskazane u dzieci i młodzieży powyżej 3 miesięcy (z pewnymi ograniczeniami wiekowymi i koniecznością ostrożności u najmłodszych), głównie do znieczulenia skóry przed nakłuciami, zabiegami chirurgicznymi oraz w stomatologii1011.
- Niektóre preparaty, jak np. Orofar Junior (tabletki do ssania z lidokainą i chlorkiem benzoksoniowym), są przeznaczone dla dzieci powyżej 6 lat i młodzieży17.
- Niektóre formy, takie jak roztwory do wstrzykiwań o wyższych stężeniach lub preparaty z dodatkiem noradrenaliny, są przeznaczone wyłącznie dla dorosłych.
- U niemowląt poniżej 3 miesięcy stosowanie lidokainy w kremach z prylokainą może powodować przemijające zwiększenie methemoglobiny, dlatego ich stosowanie jest ograniczone lub przeciwwskazane w tej grupie wiekowej19.
Specjalne grupy pacjentów
- Osoby starsze i pacjenci wyniszczeni: ze względu na zmienioną farmakokinetykę i zwiększone ryzyko działań niepożądanych, u tych pacjentów dawki lidokainy powinny być dostosowane indywidualnie2021.
- Pacjenci z niewydolnością nerek i wątroby: lidokaina jest metabolizowana w wątrobie, dlatego u osób z niewydolnością tego narządu oraz z zaburzeniami czynności nerek może dojść do kumulacji leku, co wymaga ostrożności i ewentualnej modyfikacji dawkowania2221.
- Kobiety w ciąży: dostępne dane są ograniczone, jednak znieczulenia miejscowe z lidokainą są stosowane, jeśli korzyść dla matki przewyższa potencjalne ryzyko dla płodu. Wskazane jest monitorowanie stanu pacjentki23.
Lidokaina – szerokie zastosowanie w medycynie
Lidokaina jest niezwykle wszechstronną substancją czynną, wykorzystywaną w wielu dziedzinach medycyny. Jej działanie miejscowo znieczulające pozwala na przeprowadzanie bezbolesnych zabiegów w stomatologii, chirurgii, otorynolaryngologii, okulistyce czy położnictwie. Różnorodność postaci farmaceutycznych, takich jak roztwory do wstrzykiwań, kremy, żele, aerozole czy plastry, umożliwia dostosowanie formy leku do indywidualnych potrzeb pacjenta i rodzaju zabiegu.
Dodatkowo lidokaina wykorzystywana jest jako lek przeciwarytmiczny w leczeniu poważnych zaburzeń rytmu serca, co świadczy o jej ważnej roli w medycynie ratunkowej i kardiologii. Pomimo wielu korzyści, lidokaina wymaga stosowania pod ścisłą kontrolą lekarza, ze względu na ryzyko działań niepożądanych, szczególnie przy nieprawidłowym dawkowaniu lub nieprawidłowej technice podania.
Podsumowując, lidokaina jest skutecznym i bezpiecznym lekiem, który odgrywa kluczową rolę w leczeniu bólu oraz zaburzeń rytmu serca, pod warunkiem przestrzegania zasad stosowania i ostrożności u specjalnych grup pacjentów1221.


















