Jak działa lidokaina?

Lidokaina należy do grupy leków miejscowo znieczulających o budowie amidowej. Jej działanie polega na blokowaniu kanałów sodowych w błonie komórkowej nerwów, co uniemożliwia przewodzenie impulsów bólowych do mózgu. W ten sposób lidokaina skutecznie zmniejsza lub eliminuje odczuwanie bólu w miejscu zastosowania. Działanie to pojawia się szybko i jest odwracalne, co oznacza, że po ustąpieniu działania leku czucie powraca do normy. Ponadto lidokaina wykazuje działanie przeciwarytmiczne, pomagając kontrolować nieprawidłowe rytmy serca, szczególnie te związane z depolaryzacją komór serca.

Lidokaina jest dostępna w różnych postaciach, takich jak roztwory do wstrzykiwań, żele, kremy, aerozole oraz plastry, co pozwala na jej dostosowanie do różnych potrzeb terapeutycznych i sposobów podawania123.

Wskazania do stosowania lidokainy u dorosłych

Lidokaina jest wykorzystywana w wielu sytuacjach medycznych, a jej zastosowanie zależy od postaci leku i drogi podania. Poniżej przedstawiamy najważniejsze wskazania u dorosłych:

  • Znieczulenie miejscowe i regionalne: stosowane w chirurgii ogólnej, urologii, ortopedii, ginekologii, położnictwie, stomatologii oraz podczas różnych procedur diagnostycznych i terapeutycznych. Obejmuje to znieczulenie nasiękowe, blokady nerwów, pni nerwowych i splotów nerwowych, a także znieczulenie podpajęczynówkowe i zewnątrzoponowe456.
  • Leczenie zaburzeń rytmu serca: lidokaina jest stosowana w terapii komorowych zaburzeń rytmu, takich jak częstoskurcz komorowy czy przedwczesne skurcze komorowe, zwłaszcza w przebiegu ostrego zawału mięśnia sercowego lub po przedawkowaniu glikozydów nasercowych476.
  • Leczenie bólu: lidokaina jest wykorzystywana jako składnik analgezji prewencyjnej i multimodalnej w okresie okołooperacyjnym oraz jako lek drugiego rzutu w leczeniu bólu neuropatycznego476.
  • Znieczulenie miejscowe w stomatologii: lidokaina stosowana jest do znieczulenia nasiękowego i blokad nerwów podczas zabiegów stomatologicznych, takich jak leczenie zachowawcze, chirurgiczne, usuwanie zębów czy przygotowanie wycisków89.
  • Znieczulenie powierzchniowe skóry i błon śluzowych: dostępne są preparaty w postaci kremów, żeli, aerozoli i plastrów stosowane do znieczulenia skóry przed nakłuciami, zabiegami chirurgicznymi, w stomatologii, otorynolaryngologii czy dermatologii1011121314.
  • Znieczulenie i rozszerzenie źrenicy podczas operacji zaćmy: lidokaina w połączeniu z innymi lekami jest stosowana do dokomorowego znieczulenia i rozszerzenia źrenicy w trakcie zabiegów okulistycznych15.
  • Stany zapalne i ból gardła oraz jamy ustnej: lidokaina w połączeniu z innymi substancjami (np. chlorkiem benzoksoniowym) jest stosowana miejscowo w leczeniu stanów zapalnych gardła, bólu towarzyszącego infekcjom oraz w stanach zapalnych jamy ustnej1617.
  • Dewitalizacja miazgi zębowej: lidokaina jest składnikiem past stosowanych w endodoncji do dewitalizacji miazgi zębowej w leczeniu nieodwracalnych zapaleń18.
Ważne: Lidokaina powinna być stosowana wyłącznie pod kontrolą lekarza, który zna technikę znieczuleń i potrafi rozpoznać oraz leczyć ewentualne działania niepożądane. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z chorobami wątroby, nerek, serca, a także u osób w podeszłym wieku oraz u dzieci. Należy unikać przypadkowego podania lidokainy do naczyń krwionośnych, co może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak drgawki czy zaburzenia rytmu serca.

Wskazania do stosowania lidokainy u dzieci

Lidokaina jest stosowana u dzieci, jednak wskazania oraz dawkowanie mogą różnić się w zależności od wieku i postaci leku:

  • Roztwory do wstrzykiwań o stężeniu 10 mg/ml mogą być stosowane u dzieci powyżej 1 roku życia do znieczulenia nasiękowego, dożylnego znieczulenia miejscowego oraz blokad nerwów i znieczulenia nadtwardówkowego. Roztwory o stężeniu 20 mg/ml są przeznaczone do stosowania u dorosłych69.
  • Kremy, plastry i aerozole zawierające lidokainę i prylokainę (np. EMLA) są wskazane u dzieci i młodzieży powyżej 3 miesięcy (z pewnymi ograniczeniami wiekowymi i koniecznością ostrożności u najmłodszych), głównie do znieczulenia skóry przed nakłuciami, zabiegami chirurgicznymi oraz w stomatologii1011.
  • Niektóre preparaty, jak np. Orofar Junior (tabletki do ssania z lidokainą i chlorkiem benzoksoniowym), są przeznaczone dla dzieci powyżej 6 lat i młodzieży17.
  • Niektóre formy, takie jak roztwory do wstrzykiwań o wyższych stężeniach lub preparaty z dodatkiem noradrenaliny, są przeznaczone wyłącznie dla dorosłych.
  • U niemowląt poniżej 3 miesięcy stosowanie lidokainy w kremach z prylokainą może powodować przemijające zwiększenie methemoglobiny, dlatego ich stosowanie jest ograniczone lub przeciwwskazane w tej grupie wiekowej19.
Ważne: U dzieci dawki lidokainy muszą być odpowiednio dostosowane do wieku i masy ciała. Preparaty zawierające lidokainę nie powinny być stosowane u niemowląt poniżej 3 miesięcy bez wyraźnego wskazania i nadzoru lekarza. W przypadku stosowania u dzieci szczególnie ważne jest monitorowanie ewentualnych działań niepożądanych.

Specjalne grupy pacjentów

  • Osoby starsze i pacjenci wyniszczeni: ze względu na zmienioną farmakokinetykę i zwiększone ryzyko działań niepożądanych, u tych pacjentów dawki lidokainy powinny być dostosowane indywidualnie2021.
  • Pacjenci z niewydolnością nerek i wątroby: lidokaina jest metabolizowana w wątrobie, dlatego u osób z niewydolnością tego narządu oraz z zaburzeniami czynności nerek może dojść do kumulacji leku, co wymaga ostrożności i ewentualnej modyfikacji dawkowania2221.
  • Kobiety w ciąży: dostępne dane są ograniczone, jednak znieczulenia miejscowe z lidokainą są stosowane, jeśli korzyść dla matki przewyższa potencjalne ryzyko dla płodu. Wskazane jest monitorowanie stanu pacjentki23.

Lidokaina – szerokie zastosowanie w medycynie

Lidokaina jest niezwykle wszechstronną substancją czynną, wykorzystywaną w wielu dziedzinach medycyny. Jej działanie miejscowo znieczulające pozwala na przeprowadzanie bezbolesnych zabiegów w stomatologii, chirurgii, otorynolaryngologii, okulistyce czy położnictwie. Różnorodność postaci farmaceutycznych, takich jak roztwory do wstrzykiwań, kremy, żele, aerozole czy plastry, umożliwia dostosowanie formy leku do indywidualnych potrzeb pacjenta i rodzaju zabiegu.

Dodatkowo lidokaina wykorzystywana jest jako lek przeciwarytmiczny w leczeniu poważnych zaburzeń rytmu serca, co świadczy o jej ważnej roli w medycynie ratunkowej i kardiologii. Pomimo wielu korzyści, lidokaina wymaga stosowania pod ścisłą kontrolą lekarza, ze względu na ryzyko działań niepożądanych, szczególnie przy nieprawidłowym dawkowaniu lub nieprawidłowej technice podania.

Podsumowując, lidokaina jest skutecznym i bezpiecznym lekiem, który odgrywa kluczową rolę w leczeniu bólu oraz zaburzeń rytmu serca, pod warunkiem przestrzegania zasad stosowania i ostrożności u specjalnych grup pacjentów1221.

Pytania i odpowiedzi

Do czego stosuje się lidokainę?

Lidokaina jest stosowana jako środek miejscowo znieczulający oraz w leczeniu zaburzeń rytmu serca i bólu neuropatycznego.

Czy lidokaina jest bezpieczna dla dzieci?

Lidokaina może być stosowana u dzieci powyżej 1 roku życia, ale dawkowanie i postać leku muszą być odpowiednio dostosowane, a stosowanie u niemowląt poniżej 3 miesięcy jest ograniczone.

Jakie są główne wskazania do stosowania lidokainy u dorosłych?

Znieczulenie miejscowe i regionalne, leczenie komorowych zaburzeń rytmu serca, łagodzenie bólu w okresie okołooperacyjnym i leczenie bólu neuropatycznego.

Czy lidokaina może powodować działania niepożądane?

Tak, szczególnie przy nieprawidłowym stosowaniu może wystąpić toksyczność układu nerwowego i sercowo-naczyniowego, dlatego ważne jest stosowanie jej pod kontrolą lekarza.