Czym jest lewonorgestrel i kiedy jego stosowanie może być przeciwwskazane?

Lewonorgestrel to substancja należąca do grupy hormonów nazywanych progestagenami. Jest wykorzystywana w różnych preparatach antykoncepcyjnych, zarówno w tabletkach doustnych, systemach domacicznych (wkładkach), jak i plastrach oraz w antykoncepcji awaryjnej12. Jego głównym zadaniem jest zapobieganie ciąży, ale może być także stosowany w leczeniu niektórych zaburzeń, takich jak nadmierne krwawienia miesiączkowe3.

Niestety, istnieją sytuacje, w których stosowanie lewonorgestrelu jest zabronione (przeciwwskazania bezwzględne) lub wymaga bardzo ostrożnego podejścia (przeciwwskazania względne). Dodatkowo, niektóre osoby powinny zachować szczególną ostrożność podczas jego stosowania, nawet jeśli nie ma u nich typowych przeciwwskazań. Przeciwwskazania mogą się różnić w zależności od formy leku – na przykład inne są przeciwwskazania do wkładek domacicznych, a inne do tabletek doustnych czy antykoncepcji awaryjnej45.

Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy lewonorgestrel jest całkowicie zakazany?

  • Ciąża lub podejrzenie ciąży – Lewonorgestrel nie może być stosowany przez kobiety w ciąży, gdyż może wpłynąć na rozwijający się płód i nie jest skuteczny jako środek przerywający już istniejącą ciążę567.
  • Nowotwory progestagenozależne (np. rak piersi) – Jeśli u pacjentki występuje lub występował rak piersi lub inny nowotwór zależny od hormonów, stosowanie lewonorgestrelu jest przeciwwskazane, ponieważ może on stymulować wzrost niektórych nowotworów587.
  • Nowotwory złośliwe macicy lub szyjki macicy – Stosowanie lewonorgestrelu jest zabronione przy obecności tych nowotworów, ponieważ może utrudniać diagnostykę i leczenie oraz wpływać na rozwój choroby57.
  • Ostra choroba wątroby lub nowotwór wątroby – Lewonorgestrel jest przeciwwskazany u osób z ciężkimi chorobami wątroby, ponieważ może nasilać ich przebieg i powodować poważne powikłania587.
  • Ostre lub nawracające stany zapalne narządów miednicy, infekcje dróg rodnych – W przypadku systemów domacicznych (wkładek), obecność infekcji lub zapalenia wyklucza ich stosowanie, ponieważ zwiększa to ryzyko powikłań i rozprzestrzeniania się zakażenia587.
  • Wrodzone lub nabyte nieprawidłowości budowy macicy – Jeśli macica jest zniekształcona (np. przez mięśniaki), nie można stosować systemów domacicznych z lewonorgestrelem, ponieważ ich skuteczność i bezpieczeństwo mogą być ograniczone57.
  • Niezdiagnozowane krwawienia z pochwy – Wszelkie nieznane przyczyny krwawienia muszą być wyjaśnione przed rozpoczęciem stosowania lewonorgestrelu, ponieważ mogą one wskazywać na poważne schorzenia57.
  • Nadwrażliwość na lewonorgestrel lub inne składniki preparatu – Uczulenie na substancję czynną lub którykolwiek ze składników leku jest bezwzględnym przeciwwskazaniem67.

Przeciwwskazania specyficzne dla formy doustnej i innych preparatów złożonych

  • Zakrzepica żył głębokich, choroba zakrzepowo-zatorowa, zaburzenia krzepnięcia krwi – Szczególnie dotyczy to tabletek złożonych, gdzie ryzyko zakrzepicy jest znacznie podwyższone4910.
  • Migrena z objawami neurologicznymi – Stosowanie lewonorgestrelu w tej sytuacji może zwiększać ryzyko udaru411.
  • Ciężkie nadciśnienie tętnicze – Osoby z niekontrolowanym nadciśnieniem nie powinny stosować lewonorgestrelu w formie tabletek złożonych411.
  • Cukrzyca z powikłaniami naczyniowymi – Wysokie ryzyko powikłań naczyniowych jest przeciwwskazaniem do stosowania doustnych środków antykoncepcyjnych zawierających lewonorgestrel11.
  • Ciężka dyslipoproteinemia – Podwyższony poziom tłuszczów we krwi z powikłaniami jest przeciwwskazaniem do stosowania lewonorgestrelu w tabletkach11.
  • Zapalenie trzustki z ciężką hipertriglicerydemią – Szczególnie przy doustnych środkach złożonych, które mogą nasilać zaburzenia gospodarki tłuszczowej12.
Ważne: Przeciwwskazania do stosowania lewonorgestrelu zależą od postaci leku oraz drogi podania. W przypadku systemów domacicznych (np. Kyleena, Mirena, Levosert) szczególnie istotne są infekcje narządów rodnych, zmiany w budowie macicy oraz obecność nowotworów narządów płciowych. W przypadku tabletek doustnych dodatkowo uwzględnia się choroby układu krążenia, w tym zakrzepicę i zaburzenia krzepnięcia krwi, a także choroby wątroby i trzustki. Każda forma preparatu ma własną, szczegółową listę przeciwwskazań, dlatego przed zastosowaniem leku konieczna jest dokładna ocena zdrowia i wywiad medyczny5910.

Przeciwwskazania względne – kiedy lewonorgestrel można stosować tylko po ocenie ryzyka?

W pewnych przypadkach lewonorgestrel może być stosowany wyłącznie po dokładnej ocenie przez lekarza, który porówna potencjalne korzyści z ryzykiem. Do sytuacji wymagających szczególnej rozwagi należą:

  • Obecność kilku czynników ryzyka zakrzepicy – Nawet jeśli pojedynczo nie wykluczają stosowania leku, ich połączenie może zwiększać ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych1314.
  • Wywiad rodzinny obciążony zakrzepicą, chorobami nowotworowymi lub innymi schorzeniami układu krążenia – Wymaga to indywidualnej konsultacji i ewentualnych badań dodatkowych15.
  • Otyłość (BMI powyżej 30) – U kobiet z otyłością ryzyko powikłań naczyniowych jest wyższe, dlatego konieczna jest szczególna ostrożność1514.
  • Długotrwałe unieruchomienie, planowane duże zabiegi chirurgiczne – W takich przypadkach stosowanie lewonorgestrelu należy przerwać na kilka tygodni przed zabiegiem i wznowić dopiero po powrocie do pełnej sprawności ruchowej15.
  • Choroby przewlekłe, takie jak toczeń rumieniowaty, zespół hemolityczno-mocznicowy, choroby zapalne jelit – Ryzyko powikłań może być większe u osób z tymi schorzeniami16.
  • Karmienie piersią oraz niedawny poród (w przypadku systemów domacicznych) – W tych sytuacjach zwiększa się ryzyko powikłań, takich jak perforacja macicy17.

Kiedy należy zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu lewonorgestrelu?

Niektóre sytuacje nie są przeciwwskazaniem do stosowania lewonorgestrelu, ale wymagają regularnej kontroli lekarskiej oraz ewentualnego dostosowania leczenia. Dotyczy to m.in.:

  • Cukrzyca – Małe dawki lewonorgestrelu mogą wpływać na poziom cukru we krwi, dlatego u kobiet z cukrzycą należy regularnie kontrolować stężenie glukozy, choć zwykle nie jest konieczna zmiana leczenia18.
  • Migrena, silne bóle głowy – Przy pojawieniu się nowych lub nasilonych bólów głowy należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza, ponieważ może to być sygnał poważnych powikłań naczyniowych18.
  • Żółtaczka lub inne zaburzenia czynności wątroby w wywiadzie – W takich przypadkach leczenie lewonorgestrelem może wymagać szczególnej ostrożności i regularnej kontroli parametrów wątrobowych18.
  • Depresja i zaburzenia nastroju – Lewonorgestrel, jak inne hormony, może wpływać na nastrój i wywoływać lub nasilać objawy depresji19.
  • Torbiele jajników – W trakcie stosowania systemów domacicznych mogą pojawić się torbiele jajników, które zwykle ustępują samoistnie, ale wymagają obserwacji20.
  • Nieregularne krwawienia – Mogą występować zwłaszcza w pierwszych miesiącach stosowania, ale jeśli się przedłużają lub nasilają, konieczna jest konsultacja lekarska21.
Warto wiedzieć:

  • Stosowanie lewonorgestrelu wymaga wcześniejszego wywiadu medycznego i regularnych kontroli, zwłaszcza przy chorobach przewlekłych.
  • Nie każda postać leku jest odpowiednia dla wszystkich kobiet – dobór metody zależy od wieku, stanu zdrowia i obecności innych schorzeń.
  • W przypadku wystąpienia objawów niepokojących (np. silnego bólu brzucha, nagłego krwawienia, zaburzeń widzenia, bólu głowy) należy natychmiast zgłosić się do lekarza.
  • Lewonorgestrel nie chroni przed chorobami przenoszonymi drogą płciową.

Tabela podsumowująca przeciwwskazania

Przeciwwskazanie Typ (bezwzględne/względne)
Ciąża lub podejrzenie ciąży Przeciwwskazane
Nowotwory progestagenozależne (np. rak piersi) Przeciwwskazane
Nowotwory złośliwe macicy lub szyjki macicy Przeciwwskazane
Ostra choroba wątroby lub nowotwór wątroby Przeciwwskazane
Stany zapalne narządów miednicy, infekcje dróg rodnych (systemy domaciczne) Przeciwwskazane
Nieprawidłowa budowa macicy (systemy domaciczne) Przeciwwskazane
Niezdiagnozowane krwawienia z pochwy Przeciwwskazane
Nadwrażliwość na lewonorgestrel lub składniki leku Przeciwwskazane
Zakrzepica, zaburzenia krzepnięcia (preparaty doustne złożone) Przeciwwskazane
Migrena z aurą (preparaty doustne złożone) Przeciwwskazane
Ciężkie nadciśnienie tętnicze (preparaty doustne złożone) Przeciwwskazane
Cukrzyca z powikłaniami naczyniowymi Przeciwwskazane
Obecność kilku czynników ryzyka zakrzepicy Należy zachować ostrożność
Otyłość (BMI > 30) Należy zachować ostrożność
Długotrwałe unieruchomienie, duże operacje Należy zachować ostrożność
Cukrzyca bez powikłań Należy zachować ostrożność
Migrena bez objawów neurologicznych Należy zachować ostrożność
Torbiele jajników (systemy domaciczne) Należy zachować ostrożność

Lewonorgestrel – bezpieczeństwo stosowania w różnych sytuacjach zdrowotnych

Lewonorgestrel to skuteczny i szeroko stosowany środek antykoncepcyjny, jednak jego stosowanie wymaga indywidualnego podejścia, szczególnie u kobiet z chorobami przewlekłymi, zaburzeniami hormonalnymi czy po przebytych operacjach. Przeciwwskazania mogą być różne w zależności od formy leku i stanu zdrowia pacjentki. Dlatego przed zastosowaniem lewonorgestrelu konieczna jest konsultacja lekarska, która pozwoli wybrać najbezpieczniejszą i najskuteczniejszą metodę antykoncepcji597.

Pytania i odpowiedzi

Kiedy nie wolno stosować lewonorgestrelu?

Lewonorgestrel jest przeciwwskazany m.in. w ciąży, przy nowotworach zależnych od hormonów, ostrych chorobach wątroby, nieprawidłowej budowie macicy (przy systemach domacicznych), infekcjach narządów rodnych oraz w przypadku nadwrażliwości na lek.

Czy lewonorgestrel można stosować przy cukrzycy?

Tak, ale konieczna jest regularna kontrola poziomu glukozy we krwi. Zwykle nie trzeba zmieniać leczenia cukrzycy.

Jakie są przeciwwskazania do wkładki domacicznej z lewonorgestrelem?

Nie wolno jej stosować w ciąży, przy infekcjach narządów rodnych, nieprawidłowej budowie macicy, nowotworach narządów płciowych, ostrych chorobach wątroby i nadwrażliwości na lek.

Czy lewonorgestrel może być stosowany w przypadku nadciśnienia?

Przy ciężkim, niekontrolowanym nadciśnieniu stosowanie lewonorgestrelu w tabletkach złożonych jest przeciwwskazane. Przy dobrze kontrolowanym nadciśnieniu decyzję podejmuje lekarz.

Czy torbiele jajników są przeciwwskazaniem do stosowania lewonorgestrelu?

Torbiele jajników nie są bezwzględnym przeciwwskazaniem, ale wymagają regularnej kontroli i obserwacji podczas stosowania systemów domacicznych z lewonorgestrelem.