Ogólne zasady dawkowania kodeiny
Kodeina jest lekiem o działaniu przeciwbólowym i przeciwkaszlowym, stosowanym doustnie w postaci tabletek, kapsułek, syropów oraz tabletek musujących123. Najczęściej występuje w połączeniu z innymi substancjami czynnymi, takimi jak paracetamol, ibuprofen, kofeina, sulfogwajakol, tymianek czy wyciągi roślinne, co wpływa na schemat dawkowania oraz wskazania do stosowania456.
Standardowe dawkowanie u dorosłych
- W leczeniu bólu: typowa dawka kodeiny w połączeniu z paracetamolem lub ibuprofenem to 1-2 tabletki (np. 15-30 mg kodeiny) przyjmowane doustnie co 4-6 godzin, maksymalnie do 4 razy na dobę4157. Maksymalna dawka kodeiny nie powinna przekraczać 240 mg na dobę41.
- W leczeniu kaszlu: kodeina występuje często w syropach lub tabletkach w połączeniu z innymi składnikami, np. z sulfogwajakolem lub tymiankiem. Standardowa dawka to 1 tabletka lub 10-15 ml syropu trzy razy na dobę, nie częściej niż co 4-6 godzin389.
Czas trwania terapii
- Leczenie bólu: czas stosowania kodeiny nie powinien przekraczać 3 dni. Jeśli ból nie ustępuje, należy skonsultować się z lekarzem104.
- Leczenie kaszlu: nie zaleca się stosowania kodeiny przez dłużej niż 7 dni119.
Dostępne postacie leku i drogi podania
- Tabletki i kapsułki doustne (zwykle połączenia z paracetamolem, ibuprofenem, kofeiną)46.
- Syropy i roztwory doustne (najczęściej w leczeniu kaszlu)811.
- Tabletki musujące (do rozpuszczenia w wodzie, połączenia z paracetamolem)7.
- Kodeina może prowadzić do uzależnienia, dlatego należy stosować ją w najmniejszej skutecznej dawce i przez możliwie najkrótszy czas47.
- Nie wolno przekraczać maksymalnej dawki dobowej – grozi to przedawkowaniem i poważnymi skutkami ubocznymi78.
- Przed zastosowaniem kodeiny należy upewnić się, że nie przyjmujesz innych leków zawierających kodeinę lub paracetamol47.
- Kodeina jest przeciwwskazana u osób z bardzo szybkim metabolizmem z udziałem enzymu CYP2D6 oraz u kobiet karmiących piersią1213.
Dawkowanie kodeiny w szczególnych grupach pacjentów
Dzieci i młodzież
- Kodeina jest przeciwwskazana u dzieci w wieku poniżej 12 lat ze względu na ryzyko ciężkich działań niepożądanych478.
- U młodzieży w wieku 12-18 lat dawkowanie zależy od masy ciała i rodzaju leku. Zwykle stosuje się 1 tabletkę co 6 godzin, nie przekraczając 4-8 tabletek na dobę, w zależności od preparatu i masy ciała74.
- Nie zaleca się stosowania kodeiny u młodzieży z zaburzeniami czynności układu oddechowego47.
Pacjenci w podeszłym wieku
- Zaleca się rozpoczęcie leczenia od połowy dawki stosowanej u dorosłych, szczególnie u osób osłabionych lub unieruchomionych47.
- Dawkę można zwiększać w zależności od tolerancji i potrzeb7.
Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek
- W przypadku łagodnej do umiarkowanej niewydolności nerek: należy wydłużyć odstęp między dawkami do co najmniej 6 godzin14.
- W przypadku ciężkiej niewydolności nerek (klirens kreatyniny poniżej 10 ml/min): odstępy pomiędzy dawkami powinny wynosić co najmniej 8 godzin, a dawka może wymagać redukcji148.
Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby
- W przypadku zaburzeń czynności wątroby lub zespołu Gilberta należy zmniejszyć dawkę lub wydłużyć odstępy pomiędzy dawkami154.
- U osób z ciężką niewydolnością wątroby stosowanie kodeiny jest przeciwwskazane12.
Kobiety w ciąży i karmiące piersią
- Kodeina nie powinna być stosowana w okresie ciąży, chyba że lekarz uzna to za konieczne. Wskazane jest ograniczenie stosowania do najniższej skutecznej dawki i najkrótszego okresu1216.
- Kodeina jest przeciwwskazana u kobiet karmiących piersią, ze względu na ryzyko działań niepożądanych u dziecka1217.
- U osób z szybkim metabolizmem kodeiny istnieje ryzyko wystąpienia objawów przedawkowania nawet przy stosowaniu dawek zalecanych – dotyczy to zwłaszcza niektórych grup etnicznych1819.
- Nie należy stosować kodeiny u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami oddychania, astmą, przewlekłą obturacyjną chorobą płuc lub u osób z przewlekłymi zaparciami1213.
- Kodeina może nasilać senność i zaburzać koncentrację, zwłaszcza w połączeniu z alkoholem lub innymi lekami działającymi na ośrodkowy układ nerwowy1819.
- Przy dłuższym stosowaniu lub przekraczaniu dawek zalecanych może dojść do uzależnienia fizycznego i psychicznego1819.
Maksymalna dawka dobowa i ryzyko przedawkowania
- Maksymalna dobowa dawka kodeiny zależy od postaci leku i wynosi zwykle od 90 mg do 240 mg dla dorosłych, nie należy jej przekraczać47.
- Przekroczenie zalecanej dawki może prowadzić do poważnych działań niepożądanych, takich jak zaburzenia oddychania, śpiączka, a nawet zgon47.
- W przypadku podejrzenia przedawkowania należy natychmiast skontaktować się z lekarzem7.
Zmiany dawkowania w zależności od wskazania i postaci leku
- Kodeina stosowana w leczeniu bólu występuje zazwyczaj w połączeniu z paracetamolem, ibuprofenem lub kofeiną – dawkowanie zależy od proporcji tych składników i nasilenia bólu46.
- W leczeniu kaszlu kodeina występuje w połączeniu z wykrztuśnymi lub ziołowymi składnikami – dawka jest niższa i podawana rzadziej83.
- W leczeniu przewlekłym kodeina nie jest zalecana ze względu na ryzyko uzależnienia18.
Tabela podsumowująca dawkowanie kodeiny w zależności od grupy pacjentów
| Grupa pacjentów | Schemat dawkowania |
|---|---|
| Dorośli | 1-2 tabletki (15-30 mg kodeiny) co 4-6 godzin; maks. 240 mg/dobę; w kaszlu: 10-15 mg 3x/dobę |
| Dzieci poniżej 12 lat | Przeciwwskazane |
| Młodzież 12-18 lat | 1 tabletka co 6 godzin (dawka uzależniona od masy ciała), maks. 4-8 tabletek/dobę |
| Osoby starsze | Rozpocząć od połowy dawki dorosłych, zwiększać w razie potrzeby |
| Niewydolność nerek | Wydłużyć odstęp między dawkami (co najmniej 6-8 godzin), możliwe zmniejszenie dawki |
| Niewydolność wątroby | Zmniejszyć dawkę lub wydłużyć odstępy między dawkami; przeciwwskazana w ciężkiej niewydolności |
| Kobiety w ciąży | Nie zaleca się, tylko w uzasadnionych przypadkach |
| Karmienie piersią | Przeciwwskazane |
Kodeina – stosowanie zgodnie z zaleceniami
Kodeina to skuteczny lek przeciwbólowy i przeciwkaszlowy, ale jej stosowanie wymaga przestrzegania dokładnych zasad dawkowania. Ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych i uzależnienia, ważne jest, by nie przekraczać zaleconych dawek i nie wydłużać czasu stosowania ponad rekomendowany okres. Dawkowanie powinno być zawsze dostosowane do wieku, masy ciała, stanu zdrowia i rodzaju schorzenia. Szczególną ostrożność należy zachować u osób starszych, pacjentów z zaburzeniami pracy wątroby lub nerek oraz u młodzieży. W razie jakichkolwiek wątpliwości dotyczących dawkowania, należy skonsultować się z lekarzem.


















