Klorazepat – porównanie substancji czynnych

Klorazepat, bromazepam i klobazam to benzodiazepiny stosowane głównie w leczeniu lęku, różniące się wskazaniami, bezpieczeństwem i stosowaniem u dzieci, kobiet w ciąży i kierowców.

Benzodiazepiny – podobieństwa i ogólna charakterystyka klorazepatu, bromazepamu i klobazamu

W porównaniu uwzględniamy trzy substancje czynne: klorazepat, bromazepam oraz klobazam. Wszystkie należą do grupy leków zwanych benzodiazepinami, które wykazują przede wszystkim działanie przeciwlękowe, uspokajające, rozluźniające mięśnie i nasenne. W większych dawkach mają także właściwości przeciwdrgawkowe¹²³. Benzodiazepiny są stosowane głównie w leczeniu objawów lęku, niepokoju, a także w niektórych przypadkach padaczki czy zespołu abstynencyjnego po alkoholu⁴⁵⁶.

Leki te są przeznaczone do krótkotrwałego stosowania, ponieważ długotrwałe przyjmowanie może prowadzić do uzależnienia i rozwoju tolerancji⁷⁸⁹. Wszystkie trzy substancje wykazują podobne mechanizmy działania, polegające na wzmacnianiu działania naturalnego neuroprzekaźnika – GABA – w mózgu, co powoduje wyciszenie układu nerwowego¹²³.

Wskazania do stosowania – kiedy się je wykorzystuje?

Klorazepat jest stosowany przede wszystkim w leczeniu krótkotrwałych stanów lęku i niepokoju, zwłaszcza doraźnie w przebiegu nerwicy, a także w łagodzeniu objawów zespołu abstynencji alkoholowej, takich jak majaczenie alkoholowe czy stany predeliryjne⁴. Może być także używany w stanach nagłych, np. w napadach lęku czy pobudzenia, a także wspomagająco w leczeniu tężca¹⁰.

Bromazepam, w odróżnieniu od klorazepatu, znajduje zastosowanie głównie w leczeniu zaburzeń lękowych uogólnionych, stanów lękowych w przebiegu przewlekłych chorób neurologicznych, zaburzeń stresowych pourazowych z objawami lęku oraz zaburzeń adaptacyjnych. Nie jest natomiast wykorzystywany w leczeniu zespołu abstynencji alkoholowej⁵¹¹.

Klobazam stosuje się zarówno w ostrych, jak i przewlekłych stanach lękowych, szczególnie tych związanych z napięciem, podnieceniem czy zaburzeniami snu o podłożu emocjonalnym. Dodatkowo, jako jeden z niewielu benzodiazepin, może być używany jako lek wspomagający w padaczce, zwłaszcza jeśli inne leki przeciwdrgawkowe nie przyniosły oczekiwanych rezultatów⁶.

• Klorazepat: krótkotrwałe leczenie stanów lęku i niepokoju, zespół abstynencji alkoholowej, stany nagłe⁴¹⁰
• Bromazepam: zaburzenia lękowe, zaburzenia adaptacyjne, lęk w chorobach przewlekłych⁵¹¹
• Klobazam: stany lękowe, zaburzenia psychosomatyczne, wspomagająco w padaczce⁶

Wskazania różnią się także w kontekście wieku pacjenta. Klorazepat w postaci doustnej może być stosowany u dzieci powyżej 9. lub 12. roku życia wyłącznie w wyjątkowych przypadkach i pod ścisłym nadzorem specjalisty¹². Bromazepam i klobazam z reguły nie są przeznaczone dla dzieci, poza szczególnymi sytuacjami klinicznymi, np. leczeniem padaczki w przypadku klobazamu¹³¹⁴.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne – podobieństwa i różnice

Wszystkie trzy substancje działają poprzez wpływ na receptory GABA w mózgu, co powoduje zmniejszenie nadmiernej aktywności nerwowej i wyciszenie układu nerwowego¹²³. Dzięki temu łagodzą lęk, uspokajają, a w większych dawkach ułatwiają zasypianie i rozluźniają mięśnie¹²³.

Pod względem farmakokinetyki (czyli losów leku w organizmie) występują pewne różnice:

• Klorazepat – po podaniu doustnym szybko przekształca się w aktywny metabolit (desmetylodiazepam), którego działanie jest długotrwałe (okres półtrwania 30–150 godzin). Lek kumuluje się w organizmie, co trzeba brać pod uwagę u osób starszych i z zaburzeniami wątroby¹⁵.
• Bromazepam – działa krócej niż klorazepat, jego okres półtrwania to około 15–28 godzin. Metabolizowany jest w wątrobie i nie tworzy metabolitów o znaczącym działaniu klinicznym¹⁶.
• Klobazam – charakteryzuje się długim okresem półtrwania (36 godzin), a jego aktywny metabolit (N-demetyloklobazam) może utrzymywać się nawet do 79 godzin. Jest to szczególnie istotne przy długotrwałym stosowaniu i u osób starszych¹⁷.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co zwrócić uwagę?

Benzodiazepiny, w tym klorazepat, bromazepam i klobazam, mają wiele przeciwwskazań wspólnych, ale są także pewne różnice.

• Przeciwwskazane są u osób z nadwrażliwością na benzodiazepiny, ciężką niewydolnością oddechową, zespołem bezdechu sennego, myasthenia gravis (nużliwość mięśni), ciężką niewydolnością wątroby¹⁸¹⁹²⁰.
• Nie powinny być stosowane u dzieci poniżej określonego wieku – klorazepat zwykle powyżej 9 lub 12 lat, bromazepam i klobazam tylko w szczególnych przypadkach i pod ścisłą kontrolą¹²¹³¹⁴.
• W przypadku bromazepamu i klobazamu przeciwwskazaniem jest także leczenie dzieci bez wnikliwej oceny potrzeby stosowania tych leków¹³²⁰.

Wszystkie te substancje mogą prowadzić do uzależnienia, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu lub stosowaniu dużych dawek. Istnieje także ryzyko wystąpienia tzw. zjawiska odbicia, czyli nasilenia objawów po nagłym odstawieniu leku⁷²¹⁹.

Specjalne środki ostrożności

• U osób starszych należy stosować mniejsze dawki ze względu na zwiększone ryzyko działań niepożądanych, takich jak senność, zaburzenia równowagi czy upadki²²²³²⁴.
• Osoby z łagodną lub umiarkowaną niewydolnością wątroby i nerek powinny przyjmować najniższe możliwe dawki, a w przypadku ciężkiej niewydolności wątroby leki te są przeciwwskazane¹²¹³²⁰.
• Nie należy stosować benzodiazepin jako jedynego leczenia depresji lub lęku z depresją, ponieważ mogą nasilać skłonności samobójcze²⁵²⁶²⁷.
• Leki te wchodzą w liczne interakcje z innymi substancjami o działaniu uspokajającym, w tym alkoholem i opioidami, co może prowadzić do groźnych powikłań, jak depresja oddechowa czy śpiączka²⁸²⁹³⁰.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Bezpieczeństwo stosowania tych leków zależy od grupy pacjentów oraz od indywidualnych czynników zdrowotnych.

• Dzieci: Klorazepat w formie doustnej można stosować u dzieci powyżej 9 lub 12 lat tylko w wyjątkowych przypadkach. Bromazepam i klobazam są zasadniczo przeciwwskazane u dzieci, z wyjątkiem leczenia padaczki w przypadku klobazamu¹²¹³¹⁴.
• Kobiety w ciąży: Wszystkie omawiane benzodiazepiny nie są zalecane do stosowania w czasie ciąży, zwłaszcza w pierwszym i trzecim trymestrze. W wyjątkowych sytuacjach, jeśli są stosowane pod koniec ciąży, mogą wywołać tzw. zespół wiotkiego dziecka, objawiający się osłabieniem mięśni, problemami z oddychaniem i ssaniem oraz objawami odstawienia u noworodka³¹³²³³.
• Karmienie piersią: Wszystkie trzy substancje przenikają do mleka kobiecego i nie powinny być stosowane przez kobiety karmiące³⁴³⁵³³.
• Kierowcy: Każda z tych substancji może znacząco obniżyć zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn, wywołując senność, zaburzenia koncentracji, a także osłabienie mięśni³⁶³⁷³⁸.
• Osoby z zaburzeniami funkcji nerek lub wątroby: U tych pacjentów należy zachować szczególną ostrożność i stosować najniższe możliwe dawki. W ciężkich zaburzeniach wątroby benzodiazepiny są przeciwwskazane¹²¹³²⁰.

Podsumowanie – podobieństwa i różnice w praktycznym zastosowaniu

Pod względem skuteczności w leczeniu lęku, klorazepat, bromazepam i klobazam wykazują zbliżone działanie, jednak różnią się szczegółami zastosowania i bezpieczeństwa. Klorazepat jest szczególnie przydatny w zespole abstynencji alkoholowej i w nagłych stanach lękowych, bromazepam – w leczeniu zaburzeń lękowych i adaptacyjnych, natomiast klobazam ma dodatkowe zastosowanie jako lek wspomagający w leczeniu padaczki⁴⁵⁶.

Wszystkie te leki są przeciwwskazane w ciężkiej niewydolności wątroby, myasthenia gravis, zespole bezdechu sennego i ciężkiej niewydolności oddechowej¹⁸¹⁹²⁰. W ciąży i w okresie karmienia piersią nie powinny być stosowane³¹³²³³.

Poniższa tabela zestawia najważniejsze cechy tych substancji: