Leki bez recepty (OTC)
Leki na receptę (RX)
Suplementy diety
Wyroby medyczne
Środki spożywcze
Poradniki
Schorzenia
Substancje czynne
Interakcje
Porady
Kalkulatory
Badania kliniczneNa czym polega mechanizm działania substancji czynnej?
Mechanizm działania substancji czynnej, takiej jak jod 131 (131I), oznacza sposób, w jaki wpływa ona na organizm, by osiągnąć zamierzony efekt terapeutyczny lub diagnostyczny1. W przypadku jodu 131 jego działanie opiera się na właściwościach promieniotwórczych, dzięki którym możliwe jest obrazowanie oraz leczenie określonych schorzeń. Zrozumienie, jak substancja działa w organizmie, pozwala lepiej przewidzieć jej skutki i efektywność.
Warto wspomnieć o dwóch ważnych pojęciach związanych z mechanizmem działania:
- Farmakodynamika – opisuje, w jaki sposób lek wpływa na organizm, czyli jakie wywołuje zmiany na poziomie komórek lub tkanek.
- Farmakokinetyka – tłumaczy, co dzieje się z lekiem po podaniu: jak jest wchłaniany, rozprowadzany, przetwarzany i wydalany przez organizm.
Jak jod 131 działa w organizmie?
Jod 131 (131I) może być podawany w różnych formach, najczęściej jako jodek sodu lub jodohipuran sodu. Obie postaci wykorzystywane są w diagnostyce, a jodek sodu także w leczeniu chorób tarczycy. Działanie tej substancji polega na jej zdolności do emisji promieniowania beta i gamma. Dzięki temu po podaniu do organizmu jod 131 może być łatwo zlokalizowany w określonych narządach – przede wszystkim w tarczycy i nerkach – co umożliwia ich ocenę i leczenie23.
W przypadku tarczycy, jod 131 jest aktywnie wychwytywany przez komórki tego gruczołu. Po dostaniu się do tarczycy, jod jest utleniany i wbudowywany w białka, które są niezbędne do produkcji hormonów tarczycy. Dzięki temu możliwe jest zarówno obrazowanie tarczycy, jak i leczenie jej chorób – na przykład nadczynności czy nowotworów4.
Z kolei jodohipuran sodu z jodem 131 jest stosowany głównie do oceny czynności nerek. Po podaniu dożylnym szybko gromadzi się w nerkach i jest wydalany z moczem. Pozwala to ocenić przepływ krwi przez nerki oraz sprawdzić ich sprawność3.
Warto podkreślić, że w dawkach wykorzystywanych w diagnostyce i leczeniu, jod 131 nie wywiera bezpośredniego działania farmakologicznego, czyli nie wpływa na procesy chemiczne w organizmie w taki sposób, jak robią to typowe leki15.
Co się dzieje z jodem 131 w organizmie? (losy leku po podaniu)
Po podaniu do organizmu, jod 131 jest rozprowadzany z krwią i wychwytywany przez określone narządy, w zależności od zastosowanej postaci. Jodek sodu (131I) jest głównie gromadzony przez tarczycę, gdzie aktywnie przechodzi przez błony komórkowe i zostaje wbudowany w białka produkowane przez gruczoł tarczycowy4. Największy wychwyt tarczycowy obserwuje się w ciągu 24–48 godzin po podaniu, a już po 5 godzinach osiąga on około połowy maksymalnej wartości. W ciągu każdej godziny około 2% radioaktywnego jodu z krwi jest wychwytywane przez tarczycę4.
Jodohipuran sodu (131I) jest natomiast bardzo szybko eliminowany przez nerki. Najwyższy poziom wychwytu przez nerki występuje już w 2–5 minucie po podaniu i zależy od stanu nawodnienia, kondycji nerek oraz przyjmowanych leków. Substancja wiąże się z białkami osocza, łatwo przenika przez błony komórkowe i jest wydalana głównie przez kanaliki nerkowe (80%) oraz w mniejszym stopniu przez kłębuszki nerkowe (20%)6.
Eliminacja jodu 131 z organizmu jest szybka:
- W przypadku jodohipuranu sodu (131I), 50-75% dawki jest wydalane w ciągu 25 minut, a 90-95% w ciągu 8 godzin.
- Dla jodku sodu (131I), z moczem wydalane jest około 37–75% aktywności, ze stolcem około 10%, a niewielkie ilości także z potem.
Efektywny okres półtrwania jodu promieniotwórczego w osoczu wynosi około 12 godzin, a w tarczycy – około 6 dni. Okres półtrwania samego izotopu jodu 131 wynosi 8,02 dnia, co oznacza, że po tym czasie połowa podanej dawki przestaje być aktywna87.
Niewielkie ilości jodu 131 mogą być również wychwytywane przez ślinianki, żołądek, mózg, łożysko i wydzielane do mleka matki79.
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa
Dostępne dane wskazują, że jod 131 jest bardzo szybko wydalany z organizmu i nie zalega w tkankach10. W badaniach nie stwierdzono jego toksyczności, a ilość jodu stosowana w diagnostyce i terapii jest niewielka w porównaniu z ilościami spożywanymi na co dzień w diecie11. Nie ma również danych dotyczących działania mutagennego czy rakotwórczego tej substancji, ani wpływu na płodność u zwierząt.
| Cecha | Jodek sodu (131I) | Jodohipuran sodu (131I) |
|---|---|---|
| Główne zastosowanie | Diagnostyka i leczenie chorób tarczycy | Diagnostyka czynności nerek |
| Mechanizm wychwytu | Aktywny transport do tarczycy, wbudowanie w hormony | Gromadzenie w nerkach, szybkie wydalanie z moczem |
| Okres półtrwania izotopu | 8,02 dnia | |
| Wydalanie | Mocz, kał, pot, mleko matki | Mocz (90-95% w 8 h), niewielkie ilości z żółcią |
| Farmakodynamika | Brak działania farmakologicznego w stosowanych dawkach | |
- Jod 131 jest stosowany wyłącznie w warunkach szpitalnych lub w pracowniach medycyny nuklearnej, gdzie możliwe jest precyzyjne monitorowanie jego działania.
- Wydalanie jodu 131 zależy od sprawności nerek i może być wolniejsze u osób z ich uszkodzeniem.
- Jod 131 może przedostawać się do mleka matki oraz przez łożysko, dlatego u kobiet w ciąży i karmiących stosuje się go tylko w wyjątkowych przypadkach.
- W przypadku znacznego uszkodzenia nerek, wydalanie może odbywać się także przez drogi żółciowe.
Jod 131 – precyzyjne narzędzie w diagnostyce i leczeniu
Jod 131 to substancja, której działanie opiera się na wyjątkowych właściwościach radioaktywnych. Po podaniu do organizmu jest aktywnie wychwytywany przez określone narządy – najczęściej tarczycę lub nerki – i umożliwia zarówno dokładną ocenę ich funkcjonowania, jak i leczenie niektórych schorzeń. Jego mechanizm działania jest bardzo precyzyjny, a losy w organizmie zostały dobrze poznane i opisane. Dzięki szybkiemu wydalaniu oraz braku toksyczności w stosowanych dawkach, jod 131 jest uznawany za bezpieczny w diagnostyce i terapii, pod warunkiem zachowania odpowiednich środków ostrożności1011.