Dlaczego ostrożność przy stosowaniu leków w ciąży i podczas karmienia piersią jest tak ważna?

Okres ciąży i karmienia piersią to czas, w którym szczególnie należy uważać na przyjmowanie jakichkolwiek leków. Substancje czynne, takie jak irynotekan, mogą przenikać przez łożysko do organizmu rozwijającego się dziecka lub przedostawać się do mleka matki, wpływając na zdrowie niemowlęcia12345. Zawsze należy brać pod uwagę możliwe korzyści z leczenia i potencjalne ryzyko dla matki i dziecka.

Irynotekan w ciąży – co warto wiedzieć?

Irynotekan jest silnym lekiem przeciwnowotworowym stosowanym głównie w leczeniu niektórych nowotworów przewodu pokarmowego. Ze względu na swój mechanizm działania oraz wyniki badań na zwierzętach, irynotekan uznawany jest za lek mogący wywołać poważne uszkodzenia płodu12345. U zwierząt stwierdzono, że lek ten może powodować wady rozwojowe oraz działać szkodliwie na płód.

Ważne dla kobiet w ciąży:

  • Irynotekan nie powinien być stosowany w ciąży, chyba że jest to bezwzględnie konieczne i nie ma innych możliwości leczenia2345.
  • Kobiety w wieku rozrodczym nie powinny rozpoczynać leczenia irynotekanem, dopóki nie zostanie wykluczona ciąża1235.
  • Podczas leczenia i przez kilka miesięcy po jego zakończeniu należy stosować skuteczną antykoncepcję12345.
  • Zajście w ciążę podczas terapii wymaga natychmiastowego kontaktu z lekarzem prowadzącym1.

Postacie i drogi podania – czy mają znaczenie?

Irynotekan dostępny jest głównie w postaci dożylnej, zarówno jako lek klasyczny, jak i w postaci liposomalnej (otoczonej specjalną osłonką dla wydłużenia działania). Niezależnie od postaci, irynotekan nie powinien być stosowany w ciąży, jeśli nie jest to absolutnie konieczne4. Zasady dotyczą zarówno monoterapii, jak i terapii skojarzonej z innymi lekami przeciwnowotworowymi.

Wpływ na płodność

W badaniach na zwierzętach wykazano, że irynotekan może niekorzystnie wpływać na płodność potomstwa oraz na narządy rozrodcze2367. U ludzi nie ma jednoznacznych danych, ale przed rozpoczęciem leczenia warto rozważyć zachowanie komórek rozrodczych, jeśli planowane jest potomstwo w przyszłości.

Irynotekan podczas karmienia piersią

Lek ten przenika do mleka matki. Stwierdzono obecność zarówno irynotekanu, jak i jego aktywnego metabolitu w mleku kobiecym oraz u zwierząt laboratoryjnych8910115. Wpływ tych substancji na niemowlę nie jest dokładnie poznany, jednak istnieje ryzyko poważnych działań niepożądanych.

Ważne dla matek karmiących piersią:

  • Karmienie piersią podczas leczenia irynotekanem jest przeciwwskazane8910115.
  • Pacjentki nie powinny karmić piersią przez co najmniej jeden miesiąc po zakończeniu terapii (dotyczy postaci liposomalnej)11.
  • Przerwanie karmienia jest konieczne ze względu na możliwość poważnych skutków ubocznych u dziecka8910.

Bezpieczeństwo stosowania irynotekanu w połączeniu z innymi lekami

W przypadku terapii skojarzonej irynotekanu z innymi lekami przeciwnowotworowymi (np. cetuksymab, bewacyzumab, kapecytabina), obowiązują te same zasady dotyczące przeciwwskazań w ciąży i podczas karmienia piersią. Przeciwwskazania te mogą być dodatkowo rozszerzone o zalecenia dotyczące innych składników terapii1213141516.

Podsumowanie – irynotekan a okres ciąży i karmienia piersią

Okres Możliwość stosowania Uwagi
Ciąża Nie Możliwe tylko w wyjątkowych przypadkach, jeśli nie ma innych opcji terapeutycznych i korzyść przewyższa ryzyko2345.
Karmienie piersią Nie Stosowanie przeciwwskazane; należy przerwać karmienie piersią na czas leczenia i co najmniej miesiąc po zakończeniu terapii w przypadku postaci liposomalnej11.

Pytania i odpowiedzi

Czy irynotekan można stosować w ciąży?

Nie zaleca się stosowania irynotekanu w ciąży ze względu na ryzyko uszkodzenia płodu. Może być zastosowany tylko w wyjątkowych przypadkach, gdy nie ma innych opcji terapeutycznych i korzyść przewyższa ryzyko234.

Czy podczas leczenia irynotekanem można karmić piersią?

Nie. Karmienie piersią jest przeciwwskazane podczas leczenia irynotekanem i przez określony czas po jego zakończeniu, szczególnie w przypadku postaci liposomalnej11.

Jak długo po leczeniu irynotekanem należy stosować antykoncepcję?

Kobiety powinny stosować antykoncepcję przez 6–7 miesięcy po leczeniu, a mężczyźni przez 3–4 miesiące, w zależności od postaci leku14.

Czy irynotekan wpływa na płodność?

Brak danych dotyczących ludzi, ale w badaniach na zwierzętach wykazano niekorzystny wpływ na płodność potomstwa oraz narządy rozrodcze236.