Indometacyna – przeciwwskazania

Czym jest indometacyna i kiedy należy zachować ostrożność?

Indometacyna (łac. Indometacinum) to substancja czynna należąca do grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). Stosuje się ją w leczeniu bólu, stanów zapalnych i obrzęków, zarówno ogólnoustrojowo (np. w tabletkach), jak i miejscowo (np. w aerozolach czy kroplach do oczu). Działa silnie przeciwzapalnie, a także przeciwbólowo i słabiej przeciwgorączkowo¹²³. Mimo swojej skuteczności, nie każdy może ją stosować – w pewnych przypadkach jej użycie jest całkowicie zakazane (przeciwwskazania bezwzględne), w innych dopuszczalne tylko w wyjątkowych sytuacjach (przeciwwskazania względne). Dodatkowo istnieją okoliczności, w których należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania indometacyny, zwłaszcza u osób z określonymi schorzeniami lub w podeszłym wieku⁴⁵.

Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy nie wolno stosować indometacyny?

• Nadwrażliwość na indometacynę, inne NLPZ lub składniki preparatu – reakcje alergiczne mogą być bardzo poważne, w tym zagrażające życiu⁶⁷⁸.
• Przebyte napady astmy, pokrzywki lub zapalenia błony śluzowej nosa po zastosowaniu NLPZ lub kwasu acetylosalicylowego – może dojść do ciężkich reakcji alergicznych, w tym nagłego skurczu oskrzeli⁶⁸.
• Obrzęk naczynioruchowy – istnieje ryzyko gwałtownego obrzęku, który może zagrażać życiu⁶.
• Jednoczesne stosowanie innych niesteroidowych leków przeciwzapalnych (w tym inhibitorów COX-2, salicylanów w dużych dawkach, diflunisalu, heparyny, litu, metotreksatu w dużych dawkach, tyklopidyny) – może dojść do nasilenia działań niepożądanych i toksyczności⁶⁸.
• Ciężka niewydolność serca, nerek lub wątroby – organizm nie jest w stanie prawidłowo przetworzyć leku, co może prowadzić do poważnych powikłań⁶⁸.
• Czynna lub przebyta choroba wrzodowa żołądka i/lub dwunastnicy – grozi to krwawieniem i perforacją przewodu pokarmowego⁶⁸.
• Polipy nosa – istnieje zwiększone ryzyko reakcji alergicznych i zaostrzenia objawów⁶.
• Trzeci trymestr ciąży – lek może zaszkodzić dziecku i matce⁶⁷⁸.
• Stosowanie na otwarte rany, skórę zmienioną zapalnie lub zakażoną, wyprysk, błony śluzowe, gałki oczne (dotyczy postaci miejscowych: aerozol, maść, żel) – grozi to podrażnieniem, zakażeniem lub ciężką reakcją miejscową⁷⁹.
• Dzieci i młodzież (dotyczy postaci miejscowych: aerozol, maść, żel) – brak danych o bezpieczeństwie stosowania⁷⁹.
• Nie stosować kropli do oczu od szóstego miesiąca ciąży – ryzyko dla płodu⁸.

Przeciwwskazania względne – stosowanie tylko w wyjątkowych przypadkach

Są sytuacje, w których indometacynę można stosować tylko po dokładnej ocenie korzyści i ryzyka przez lekarza. W takich przypadkach leczenie jest możliwe, ale wymaga szczególnej kontroli.

• Pierwszy i drugi trymestr ciąży oraz okres karmienia piersią (dotyczy postaci miejscowych) – indometacyna może być zastosowana wyłącznie w razie istotnych wskazań i po indywidualnej decyzji lekarza¹⁰¹¹.
• Dzieci poniżej 14. roku życia (dotyczy postaci miejscowych) – stosowanie jest możliwe tylko w wyjątkowych przypadkach i pod ścisłym nadzorem lekarza¹⁰¹¹.
• Choroba wrzodowa żołądka lub jelit (dotyczy postaci miejscowych) – możliwe jest zastosowanie indometacyny tylko wtedy, gdy inne metody leczenia zawiodły, a decyzja została podjęta przez lekarza po dokładnej analizie ryzyka⁷⁹.

W jakich sytuacjach należy zachować szczególną ostrożność?

Indometacyna wymaga ostrożności u określonych grup pacjentów oraz w wybranych sytuacjach klinicznych. Choć nie są to przeciwwskazania bezwzględne, ryzyko działań niepożądanych może być wyższe.

• Osoby w podeszłym wieku – u starszych pacjentów działania niepożądane, zwłaszcza ze strony układu pokarmowego, serca i nerek, występują częściej⁴⁵.
• Pacjenci z zaburzeniami krwawienia, chorobami psychicznymi, padaczką, chorobą Parkinsona – indometacyna może nasilać objawy tych schorzeń⁴.
• Zaburzenia czynności nerek, wątroby lub serca, nadciśnienie, niewydolność serca, stany predysponujące do zatrzymania płynów – lek może pogorszyć czynność narządów i powodować zatrzymanie płynów⁴.
• Pacjenci z astmą, katarem siennym, polipami nosa, POChP lub przewlekłymi zakażeniami układu oddechowego – ryzyko wystąpienia napadu astmy lub reakcji alergicznych jest podwyższone¹³¹⁴.
• Choroby przewodu pokarmowego – osoby z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, chorobą Leśniowskiego-Crohna, patologią esicy (np. uchyłki, rak) powinny być ściśle monitorowane, ponieważ indometacyna może nasilać objawy¹⁵.
• Pacjenci przyjmujący inne leki, które mogą nasilać działania niepożądane indometacyny (np. kortykosteroidy, leki przeciwzakrzepowe, przeciwpłytkowe, inne NLPZ) – ryzyko krwawień i uszkodzeń przewodu pokarmowego jest zwiększone¹⁶.
• Kobiety planujące ciążę – indometacyna może wpływać na płodność, dlatego nie jest zalecana u kobiet starających się o dziecko¹².
• Pacjenci po zabiegach okulistycznych (dotyczy kropli do oczu) – stosowanie indometacyny może spowalniać gojenie rogówki i zwiększać ryzyko powikłań¹⁷.

W wymienionych sytuacjach lekarz może zalecić stosowanie indometacyny w najmniejszej skutecznej dawce i przez możliwie najkrótszy czas, a także regularnie monitorować stan zdrowia pacjenta (np. badania krwi, kontrola czynności nerek czy wątroby)¹⁸.

Tabela podsumowująca przeciwwskazania

Indometacyna – bezpieczeństwo i skuteczność zależne od przeciwwskazań

Indometacyna to skuteczny lek przeciwzapalny, ale jej stosowanie wiąże się z ryzykiem poważnych działań niepożądanych, zwłaszcza u osób z określonymi chorobami lub wrażliwością na składniki leku. Przeciwwskazania mogą się różnić w zależności od postaci leku (tabletki, aerozol, krople do oczu) oraz drogi podania, dlatego zawsze należy dokładnie zapoznać się z informacją dla pacjenta i skonsultować się z lekarzem w przypadku wątpliwości. Bezpieczeństwo stosowania indometacyny zależy od uwzględnienia przeciwwskazań oraz indywidualnej sytuacji zdrowotnej pacjenta⁶⁷⁸.