Jak działa immunoglobulina ludzka przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B?

Immunoglobulina ludzka przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (łac. Immunoglobulinum humanum hepatitidis B) to specjalne białko pozyskiwane z osocza zdrowych dawców, które zawiera dużą ilość przeciwciał skierowanych przeciwko wirusowi HBV. Po podaniu preparatu, przeciwciała te wiążą i neutralizują wirusa, chroniąc organizm przed rozwojem zakażenia lub nawrotem choroby123. Immunoglobulina ta należy do grupy tzw. immunoglobulin swoistych, stosowanych w celu biernej ochrony przed infekcją, zwłaszcza w sytuacjach, gdy szczepienie nie jest możliwe, nie przyniosło oczekiwanego efektu lub konieczna jest natychmiastowa ochrona4.

Wskazania do stosowania u dorosłych

Zakres wskazań zależy od postaci leku, dawki oraz drogi podania. Immunoglobulina ludzka przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B jest stosowana przede wszystkim w profilaktyce (zapobieganiu) zakażeniu HBV, a także w ochronie osób szczególnie narażonych na zakażenie lub po przeszczepie wątroby567.

  • Zapobieganie ponownej infekcji po przeszczepie wątroby – podawana jest dorosłym pacjentom, którzy przeszli przeszczep wątroby z powodu niewydolności wywołanej przez HBV, aby zapobiec nawrotowi zakażenia5678. Często stosuje się ją w połączeniu z lekami przeciwwirusowymi.
  • Immunoprofilaktyka po przypadkowej ekspozycji na HBV – zalecana dla osób nieuodpornionych, które mogły mieć kontakt z zakażoną krwią lub innym materiałem zakaźnym (np. przez zakłucie igłą, kontakt z raną lub błoną śluzową)567.
  • U osób poddawanych hemodializie – do czasu, aż szczepienie przeciwko HBV będzie skuteczne, immunoglobulina stanowi tymczasową ochronę567.
  • U osób z brakiem odpowiedzi na szczepionkę – stosowana jest u pacjentów, którzy po szczepieniu nie wytworzyli wystarczającej ilości przeciwciał i nadal są narażeni na zakażenie HBV567.
Ważne: Wskazania do stosowania immunoglobuliny mogą się różnić w zależności od produktu, drogi podania (domięśniowo, dożylnie, podskórnie) oraz indywidualnej sytuacji klinicznej pacjenta. Przed zastosowaniem zawsze należy ustalić, czy pacjent rzeczywiście wymaga profilaktyki biernej, zwłaszcza jeśli był już szczepiony lub miał kontakt z HBV w przeszłości. U osób będących nosicielami antygenu HBsAg podawanie immunoglobuliny nie przynosi korzyści91011.

Wskazania do stosowania u dzieci

Dzieci także mogą wymagać podania immunoglobuliny przeciw HBV, choć zakres wskazań oraz sposób stosowania różnią się w zależności od wieku i masy ciała12567.

  • Noworodki matek-nosicielek HBV – immunoglobulina jest podawana zaraz po urodzeniu, by chronić dziecko przed zakażeniem od matki. Zwykle zaleca się również rozpoczęcie szczepień w pierwszej dobie życia12567.
  • Dzieci szczególnie narażone na zakażenie w szpitalu – np. dzieci o masie ciała do 50 kg, które mają zwiększone ryzyko ekspozycji na HBV w środowisku szpitalnym12.
  • Dzieci po przypadkowej ekspozycji – gdy dziecko, które nie zostało w pełni zaszczepione lub jego status immunizacji jest nieznany, miało kontakt z materiałem zakaźnym567.
  • Dzieci z brakiem odpowiedzi na szczepionkę lub wymagające stałej profilaktyki – dotyczy dzieci, które mimo szczepienia nie uzyskały odpowiedniego poziomu przeciwciał lub są narażone na stałe ryzyko zakażenia567.

W przypadku dzieci nie ma odrębnych zaleceń dotyczących bezpieczeństwa lub monitorowania poza standardowymi środkami ostrożności. Należy jednak pamiętać, że nie wszystkie wskazania dla dorosłych są automatycznie dopuszczone u dzieci – np. profilaktyka po przeszczepie wątroby dotyczy głównie dorosłych, choć dane kliniczne wskazują na podobną skuteczność u dzieci i dorosłych z tą samą chorobą13.

Wskazania w innych grupach pacjentów

W ChPL znajdują się szczególne zalecenia dotyczące osób poddawanych hemodializie, które wymagają immunoglobuliny do czasu uzyskania skuteczności szczepienia56. W przypadku osób starszych, pacjentów z niewydolnością nerek oraz kobiet w ciąży należy postępować zgodnie z indywidualnymi wytycznymi lekarza, a decyzja o zastosowaniu immunoglobuliny powinna być każdorazowo poprzedzona oceną korzyści i ryzyka. W przypadku osób z niewydolnością nerek należy zachować szczególną ostrożność ze względu na ryzyko działań niepożądanych związanych z tą grupą pacjentów1415.

Tabela – Wskazania do stosowania immunoglobuliny przeciw HBV

Wskazanie Dorośli Dzieci > 12 lat Dzieci < 12 lat Osoby starsze Pacjenci z niewydolnością nerek
Profilaktyka po przeszczepie wątroby Tak Tak13 Tak13 Tak Tak, z modyfikacją1415
Profilaktyka po przypadkowej ekspozycji Tak Tak Tak Tak Tak, z modyfikacją1415
Profilaktyka u noworodków matek-nosicielek HBV Nie dotyczy Nie dotyczy Tak Nie dotyczy Tak, z modyfikacją1415
Profilaktyka u osób poddawanych hemodializie Tak Tak Tak Tak Tak, z modyfikacją1415
Brak odpowiedzi na szczepionkę Tak Tak Tak Tak Tak, z modyfikacją1415
Wskazówka:

  • Podanie immunoglobuliny nie jest skuteczne u osób, które są już nosicielami HBsAg – w tej grupie nie przynosi oczekiwanej ochrony91011.
  • Przy profilaktyce po przeszczepie wątroby często konieczne jest jednoczesne stosowanie leków przeciwwirusowych68.
  • Dawkowanie oraz czas trwania profilaktyki ustala lekarz indywidualnie w zależności od ryzyka i sytuacji klinicznej1617.
  • Stosowanie immunoglobuliny u dzieci opiera się na tych samych wskazaniach co u dorosłych, z uwzględnieniem modyfikacji dawkowania i zaleceń wiekowych13.

Immunoglobulina ludzka przeciw HBV – skuteczna ochrona w sytuacjach ryzyka

Immunoglobulina ludzka przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B to sprawdzona metoda biernej ochrony przed zakażeniem HBV, szczególnie ważna dla noworodków, osób po przeszczepie wątroby oraz pacjentów narażonych na przypadkowy kontakt z wirusem. Zakres wskazań jest szeroki i uwzględnia zarówno profilaktykę poekspozycyjną, jak i ochronę pacjentów z brakiem odpowiedzi na szczepionkę lub wymagających stałej ochrony. Wybór odpowiedniej drogi podania, dawki oraz czasu trwania profilaktyki należy zawsze do lekarza, który bierze pod uwagę indywidualną sytuację pacjenta oraz aktualne wytyczne.

Pytania i odpowiedzi

Kiedy podaje się immunoglobulinę ludzką przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B?

Podaje się ją w celu zapobiegania zakażeniu HBV, m.in. po przeszczepie wątroby, po przypadkowej ekspozycji na HBV, u noworodków matek-nosicielek oraz u osób z brakiem odpowiedzi na szczepionkę56712.

Czy immunoglobulina przeciw HBV może być stosowana u dzieci?

Tak, jest stosowana m.in. u noworodków matek-nosicielek, po przypadkowej ekspozycji i u dzieci wymagających ochrony, z modyfikacją dawkowania1267.

Czy immunoglobulinę można podawać osobom, które są nosicielami HBV?

Nie, podanie immunoglobuliny osobom będącym nosicielami HBsAg nie przynosi korzyści91011.

Jakie są drogi podania immunoglobuliny przeciw HBV?

Immunoglobulinę można podawać domięśniowo, dożylnie lub podskórnie, zależnie od wskazania i produktu68.

Czy immunoglobulinę przeciw HBV można stosować u pacjentów z niewydolnością nerek?

Tak, ale wymaga to ostrożności i modyfikacji dawkowania ze względu na ryzyko działań niepożądanych1415.