Heparyna, enoksaparyna i nadroparyna to leki przeciwzakrzepowe, które różnią się wskazaniami, sposobem podania i bezpieczeństwem u szczególnych grup pacjentów.

Heparyna, enoksaparyna i nadroparyna – podstawowe podobieństwa i różnice

Heparyna, enoksaparyna oraz nadroparyna to leki z grupy przeciwzakrzepowych, których głównym zadaniem jest zapobieganie powstawaniu zakrzepów krwi lub leczenie istniejących już zakrzepów123. Wszystkie te substancje należą do grupy heparyn, ale różnią się budową chemiczną, długością łańcucha cząsteczkowego oraz sposobem podania i zastosowaniem.

  • Heparyna to tzw. heparyna niefrakcjonowana, podawana najczęściej dożylnie lub miejscowo na skórę1. Występuje także w postaci żeli, kremów i maści do stosowania miejscowego.
  • Enoksaparyna oraz nadroparyna to tzw. heparyny drobnocząsteczkowe (LMWH), które mają krótszy łańcuch cząsteczkowy niż heparyna klasyczna i podawane są podskórnie23. Są one dostępne wyłącznie w postaci roztworów do wstrzykiwań.
  • Wszystkie te substancje wykazują działanie przeciwzakrzepowe, ale LMWH (enoksaparyna i nadroparyna) charakteryzują się bardziej przewidywalnym działaniem oraz rzadszą koniecznością kontroli laboratoryjnej podczas leczenia45.
Ważne: Wybór odpowiedniego leku przeciwzakrzepowego zależy od wielu czynników, takich jak rodzaj schorzenia, stan zdrowia pacjenta, a także ryzyko powikłań krwotocznych. Heparyny drobnocząsteczkowe (enoksaparyna i nadroparyna) są często wybierane w profilaktyce i leczeniu zakrzepicy ze względu na wygodę stosowania (iniekcje podskórne) oraz rzadsze monitorowanie krzepnięcia w porównaniu do heparyny niefrakcjonowanej45.

Wskazania do stosowania – kiedy stosuje się poszczególne substancje czynne?

Wszystkie trzy leki są wykorzystywane w leczeniu i profilaktyce chorób zakrzepowo-zatorowych, ale zakres ich zastosowania oraz preferowane sytuacje mogą się różnić123. Najważniejsze wskazania:

  • Heparyna niefrakcjonowana – stosowana głównie w leczeniu ostrych stanów, takich jak zatorowość płucna, zakrzepica żył głębokich, niestabilna dławica piersiowa czy w zabiegach wymagających krążenia pozaustrojowego (np. hemodializa)1. Może być też używana miejscowo w leczeniu obrzęków, stłuczeń czy żylaków.
  • Enoksaparyna – znajduje zastosowanie w profilaktyce i leczeniu zakrzepicy żył głębokich, zatorowości płucnej, w profilaktyce powikłań zakrzepowo-zatorowych po operacjach ortopedycznych, chirurgicznych oraz w ostrych zespołach wieńcowych (np. zawał serca, niestabilna dławica piersiowa)2.
  • Nadroparyna – jej wskazania są bardzo podobne do enoksaparyny: profilaktyka i leczenie zakrzepicy żył głębokich, zatorowości płucnej, profilaktyka powikłań zakrzepowych po zabiegach operacyjnych, a także leczenie niestabilnej dławicy piersiowej i zawału serca bez załamka Q3.

Warto podkreślić, że heparyna niefrakcjonowana bywa stosowana również u dzieci i noworodków, podczas gdy enoksaparyna i nadroparyna są zazwyczaj stosowane u dorosłych, a ich bezpieczeństwo u dzieci nie zostało dokładnie potwierdzone123.

123

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Wszystkie omawiane substancje czynne działają poprzez hamowanie powstawania zakrzepów, jednak mechanizm działania oraz losy leku w organizmie nieco się różnią645:

  • Heparyna niefrakcjonowana hamuje zarówno czynnik Xa, jak i trombinę (czynnik IIa), działając w szerokim zakresie na układ krzepnięcia. Jej działanie jest szybkie po podaniu dożylnym, ale wymaga częstego monitorowania parametrów krzepnięcia i indywidualnego dostosowywania dawki6.
  • Enoksaparyna i nadroparyna mają silniejsze działanie na czynnik Xa niż na trombinę (IIa), co sprawia, że ryzyko krwawień jest mniejsze, a efekt terapeutyczny bardziej przewidywalny. Obie mają dłuższy czas działania, co umożliwia rzadsze podawanie (raz lub dwa razy na dobę) i nie wymagają tak częstej kontroli krzepnięcia jak heparyna niefrakcjonowana45.
  • Heparyny drobnocząsteczkowe (enoksaparyna, nadroparyna) są wydalane głównie przez nerki, co jest istotne przy wyborze leku dla osób z niewydolnością nerek7.

Przeciwwskazania i środki ostrożności

Chociaż substancje te mają wiele podobnych przeciwwskazań, różnice pojawiają się głównie w szczegółowych zaleceniach oraz w sytuacjach klinicznych8910:

  • Wszystkie są przeciwwskazane u osób z czynnym krwawieniem, ciężkimi zaburzeniami krzepnięcia, świeżym udarem krwotocznym oraz u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek (zwłaszcza LMWH)8910.
  • U pacjentów z wcześniejszą małopłytkowością wywołaną przez heparynę (HIT) należy zachować szczególną ostrożność, a leki te mogą być przeciwwskazane910.
  • Enoksaparyna i nadroparyna są przeciwwskazane u pacjentów z ciężkim uszkodzeniem nerek, natomiast heparyna niefrakcjonowana może być stosowana z większą ostrożnością i częstszą kontrolą laboratoryjną10.
  • Heparyny drobnocząsteczkowe nie powinny być stosowane u osób z nadwrażliwością na substancję czynną lub inne heparyny, a także u dzieci (brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa)10.
Ważne:

  • Wszystkie heparyny mogą powodować krwawienia, a ryzyko to wzrasta przy jednoczesnym stosowaniu innych leków wpływających na krzepnięcie, takich jak niesteroidowe leki przeciwzapalne, leki przeciwpłytkowe czy doustne leki przeciwzakrzepowe1112.
  • W razie potrzeby przedawkowania, działanie heparyny można częściowo odwrócić podaniem protaminy8.
  • U osób z niewydolnością nerek lub wątroby, a także u pacjentów w podeszłym wieku, konieczna jest ostrożność oraz dostosowanie dawkowania13.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Stosowanie heparyny, enoksaparyny i nadroparyny u dzieci, kobiet w ciąży, karmiących piersią, osób starszych oraz pacjentów z zaburzeniami nerek lub wątroby wymaga szczególnej uwagi141516:

  • Dzieci: Enoksaparyna i nadroparyna nie są zalecane u dzieci, gdyż nie ma wystarczających danych dotyczących ich bezpieczeństwa i skuteczności w tej grupie wiekowej23.
  • Kobiety w ciąży: Heparyna niefrakcjonowana jest często stosowana w ciąży, gdyż nie przenika przez łożysko i nie wpływa negatywnie na płód. Enoksaparynę i nadroparynę można stosować tylko wtedy, gdy korzyści przewyższają ryzyko, a lekarz uzna to za konieczne1516. W przypadku LMWH nie zaleca się stosowania u kobiet karmiących piersią.
  • Karmienie piersią: Heparyna niefrakcjonowana nie przenika do mleka kobiecego. W przypadku enoksaparyny i nadroparyny zaleca się ostrożność lub unikanie stosowania w okresie karmienia piersią16.
  • Osoby starsze: U osób w podeszłym wieku może być konieczne dostosowanie dawki, zwłaszcza jeśli występują zaburzenia czynności nerek13.
  • Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby: Heparyny drobnocząsteczkowe są wydalane głównie przez nerki, więc u osób z niewydolnością nerek ich stosowanie jest ograniczone i wymaga modyfikacji dawki lub wyboru innego leku. W przypadku ciężkiego uszkodzenia wątroby również należy zachować szczególną ostrożność7.

Podsumowanie: Heparyna, enoksaparyna i nadroparyna – porównanie najważniejszych cech

Substancja czynna Najważniejsze wskazania Stosowanie u dzieci Stosowanie w ciąży Stosowanie u kierowców
Heparyna Zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, profilaktyka zakrzepów, hemodializa Możliwe w niektórych przypadkach Możliwe, ale z ostrożnością Brak wpływu
Enoksaparyna Profilaktyka i leczenie zakrzepicy, zatorowości płucnej, zespół wieńcowy, operacje ortopedyczne Nie zaleca się Stosować tylko gdy korzyść przeważa nad ryzykiem Brak wpływu
Nadroparyna Profilaktyka i leczenie zakrzepicy, zatorowości płucnej, niestabilna dławica piersiowa, zabiegi chirurgiczne Nie zaleca się Stosować tylko gdy korzyść przeważa nad ryzykiem Brak wpływu

Pytania i odpowiedzi

Czym różni się heparyna od enoksaparyny i nadroparyny?

Heparyna to klasyczna heparyna niefrakcjonowana, natomiast enoksaparyna i nadroparyna to heparyny drobnocząsteczkowe o bardziej przewidywalnym działaniu i wygodniejszym sposobie podania podskórnego12.

Kiedy stosuje się heparynę, a kiedy enoksaparynę lub nadroparynę?

Heparyna jest stosowana głównie w ostrych stanach wymagających szybkiego działania, a heparyny drobnocząsteczkowe – w profilaktyce i leczeniu zakrzepicy oraz po operacjach123.

Czy heparyna, enoksaparyna i nadroparyna mogą być stosowane u kobiet w ciąży?

Heparyna niefrakcjonowana może być stosowana w ciąży, natomiast enoksaparyna i nadroparyna tylko, gdy lekarz uzna to za konieczne1516.

Czy leki przeciwzakrzepowe można stosować u dzieci?

Enoksaparyna i nadroparyna nie są zalecane u dzieci ze względu na brak danych o bezpieczeństwie i skuteczności23.