Bezpieczeństwo stosowania gadodiamidu – na co zwrócić uwagę?
Gadodiamid to środek kontrastowy podawany dożylnie w trakcie badań obrazowych, który może być stosowany u dorosłych i dzieci, jednak w niektórych przypadkach wymaga szczególnej ostrożności lub jest przeciwwskazany, na przykład u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek, noworodków poniżej 4 tygodnia życia czy osób w okołooperacyjnym okresie przeszczepienia wątroby1.
Bezpieczeństwo u kobiet w ciąży i matek karmiących piersią
Obecnie nie ma wystarczających danych potwierdzających bezpieczeństwo stosowania gadodiamidu u kobiet w ciąży2. Badania na zwierzętach wskazują, że podawanie dużych dawek tej substancji może mieć niekorzystny wpływ na rozwój płodu, dlatego zaleca się jej stosowanie tylko wtedy, gdy korzyści dla matki wyraźnie przewyższają ewentualne ryzyko dla dziecka2.
Nie wiadomo, czy gadodiamid przenika do mleka kobiecego, jednak na podstawie badań na zwierzętach stwierdzono, że substancja ta może przedostawać się do mleka matki2. Z tego powodu kobiety karmiące piersią powinny powstrzymać się od karmienia przez co najmniej 24 godziny po podaniu gadodiamidu, aby zminimalizować potencjalne ryzyko dla dziecka2.
Wpływ na prowadzenie pojazdów i obsługę maszyn
Nie przeprowadzono badań, które oceniłyby wpływ gadodiamidu na zdolność prowadzenia pojazdów czy obsługę maszyn3. Jednak po podaniu tej substancji mogą wystąpić nudności, dlatego zaleca się unikanie prowadzenia samochodu lub obsługi urządzeń mechanicznych bezpośrednio po badaniu3.
- Gadodiamid jest przeciwwskazany u osób z ciężką niewydolnością nerek (GFR <30 ml/min/1,73 m2), ostrym uszkodzeniem nerek oraz w okołooperacyjnym okresie przeszczepienia wątroby.
- U pacjentów z umiarkowaną niewydolnością nerek (GFR 30–59 ml/min/1,73 m2) może być zastosowany tylko po dokładnej analizie ryzyka i korzyści oraz w ograniczonych dawkach.
- U osób leczonych dializą, przeprowadzenie hemodializy bezpośrednio po badaniu może pomóc w usunięciu gadodiamidu z organizmu, ale nie ma dowodów na skuteczność profilaktyczną tego postępowania u pacjentów nieleczonych dializą.
- Nie zaleca się wielokrotnego podawania gadodiamidu w odstępach krótszych niż 7 dni.
Interakcje z alkoholem
W dostępnych danych nie odnotowano szczególnych interakcji gadodiamidu z alkoholem. Jednak ze względu na możliwość wystąpienia nudności oraz wpływ na ogólne samopoczucie po badaniu, warto unikać spożywania alkoholu w dniu podania środka kontrastowego3.
Stosowanie u osób z niewydolnością nerek
Stosowanie gadodiamidu u osób z ciężką niewydolnością nerek, ostrym uszkodzeniem nerek lub u pacjentów w okołooperacyjnym okresie przeszczepienia wątroby jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko wystąpienia rzadkiego, ale poważnego powikłania – nerkopochodnego zwłóknienia układowego (NSF)45. U pacjentów z umiarkowaną niewydolnością nerek gadodiamid może być stosowany wyłącznie po wnikliwej analizie korzyści i ryzyka oraz w dawkach nie większych niż 0,2 ml/kg masy ciała4.
Przed podaniem gadodiamidu wszystkim pacjentom zaleca się wykonanie badań laboratoryjnych oceniających funkcję nerek5.
Stosowanie u osób z niewydolnością wątroby
Pacjenci po przeszczepieniu wątroby lub w okołooperacyjnym okresie tego zabiegu nie powinni otrzymywać gadodiamidu, zwłaszcza jeśli występuje u nich ryzyko ostrej niewydolności nerek6. U pozostałych pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby stosowanie gadodiamidu powinno być dobrze rozważone, zwłaszcza jeśli współistnieją zaburzenia nerek6.
Stosowanie gadodiamidu u seniorów
U osób w wieku 65 lat i starszych nie ma konieczności rutynowego dostosowania dawki gadodiamidu, jednak zaleca się zachowanie ostrożności i wcześniejsze zbadanie czynności nerek, ponieważ eliminacja środka kontrastowego może być u nich wydłużona7.
Inne grupy pacjentów wymagające szczególnej ostrożności
- Noworodki poniżej 4 tygodnia życia: stosowanie gadodiamidu jest przeciwwskazane1.
- Niemowlęta poniżej 1 roku życia: stosowanie możliwe tylko po dokładnym rozważeniu ryzyka i korzyści, w ograniczonych dawkach4.
- Dzieci poniżej 6 miesięcy: nie zaleca się badania całego ciała z użyciem gadodiamidu, zwłaszcza przy zaburzeniach nerek lub wątroby8.
- Pacjenci z padaczką lub zmianami patologicznymi w mózgu: istnieje podwyższone ryzyko drgawek podczas badania, dlatego należy zapewnić odpowiednie środki bezpieczeństwa9.
- Pacjenci z chorobami serca: reakcje nadwrażliwości mogą być u nich bardziej nasilone9.
- Osoby przyjmujące beta-adrenolityki: mogą gorzej reagować na leczenie objawów nadwrażliwości9.
- Przed podaniem gadodiamidu należy zawsze ocenić czynność nerek pacjenta.
- W przypadku występowania chorób alergicznych lub astmy, należy zachować szczególną ostrożność, ponieważ reakcje alergiczne mogą być silniejsze.
- Nie stosować gadodiamidu u noworodków poniżej 4 tygodnia życia oraz osób z ciężką niewydolnością nerek.
- U niemowląt i dzieci, zwłaszcza z niewydolnością nerek lub wątroby, stosowanie gadodiamidu powinno być bardzo ostrożne i ograniczone do niezbędnych przypadków.
- Nie zaleca się wielokrotnego podawania gadodiamidu w krótkich odstępach czasu (mniej niż 7 dni).
Podsumowanie bezpieczeństwa stosowania gadodiamidu u różnych grup pacjentów
| Grupa pacjentów | Możliwość stosowania | Uwagi |
|---|---|---|
| Osoby w podeszłym wieku | Można stosować | Zaleca się ocenę czynności nerek przed podaniem; wydłużona eliminacja |
| Pacjenci z zaburzeniami nerek (ciężka niewydolność, GFR <30) | Przeciwwskazane | Ryzyko nerkopochodnego zwłóknienia układowego (NSF) |
| Pacjenci z umiarkowaną niewydolnością nerek (GFR 30–59) | Zachować ostrożność | Możliwe stosowanie tylko po analizie ryzyka i w ograniczonych dawkach |
| Pacjenci po przeszczepieniu wątroby | Przeciwwskazane | Szczególnie w okresie okołooperacyjnym |
| Kobiety w ciąży | Zachować ostrożność | Stosować tylko, gdy korzyść przewyższa ryzyko |
| Kobiety karmiące piersią | Zachować ostrożność | Przerwać karmienie na 24 godziny po podaniu |
| Noworodki poniżej 4 tygodnia życia | Przeciwwskazane | Nie stosować |
| Niemowlęta poniżej 1 roku życia | Zachować ostrożność | Stosować po rozważeniu, w ograniczonych dawkach |
| Prowadzenie pojazdów | Zachować ostrożność | Możliwe nudności po podaniu |
| Alkohol | Zachować ostrożność | Brak danych o interakcjach, ale zaleca się unikanie alkoholu po podaniu |
| Pacjenci z chorobami serca, padaczką, na beta-adrenolitykach | Zachować ostrożność | Możliwa większa wrażliwość na reakcje niepożądane |


















