Kiedy mówimy o przedawkowaniu fenytoiny?

Fenytoina, znana również jako Phenytoinum, stosowana jest zarówno w postaci tabletek, jak i roztworów do wstrzykiwań123. Dawka terapeutyczna zależy od zaleceń lekarza, a jej przekroczenie może prowadzić do przedawkowania. Za przeciętną dawkę śmiertelną u dorosłych uznaje się 2–5 gramów456. Dawka śmiertelna dla dzieci nie została dokładnie ustalona456. Przedawkowanie może wystąpić zarówno po jednorazowym spożyciu zbyt dużej ilości leku, jak i po stopniowym narastaniu stężenia fenytoiny we krwi na skutek długotrwałego stosowania w zbyt wysokich dawkach456.

Typowe objawy przedawkowania fenytoiny

Objawy przedawkowania fenytoiny mogą pojawić się już przy stężeniu leku w surowicy powyżej 20 mg/l, ale zdarza się, że niektórzy pacjenci nie wykazują oznak toksyczności nawet przy wyższych stężeniach45. Nasilenie objawów zależy od ilości przyjętej substancji, drogi podania oraz indywidualnej wrażliwości organizmu456.

Ważne: Objawy przedawkowania fenytoiny mogą pojawić się w różnym nasileniu, a ich obecność nie zawsze zależy wyłącznie od stężenia leku we krwi. W niektórych przypadkach nawet bardzo wysokie stężenia nie wywołują objawów toksycznych, jednak w innych już niewielkie przekroczenie dawki terapeutycznej może prowadzić do poważnych zaburzeń neurologicznych i ogólnoustrojowych. Każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny i czujności.

Postępowanie w przypadku przedawkowania fenytoiny

W razie podejrzenia przedawkowania fenytoiny konieczne jest szybkie działanie, ponieważ nie istnieje swoista odtrutka (antidotum) dla tej substancji789. Postępowanie zależy od drogi podania oraz czasu, jaki upłynął od spożycia leku. W przypadku doustnego przyjęcia leku i jeśli od zdarzenia nie minęła więcej niż godzina, można rozważyć płukanie żołądka86. Zaleca się również podanie węgla aktywowanego6.

W przypadku zaburzeń oddychania lub krążenia konieczne jest zapewnienie drożności dróg oddechowych, podanie tlenu oraz wsparcie oddychania (np. wentylacja mechaniczna)78. Pacjent powinien być monitorowany na oddziale intensywnej terapii6. Hemodializa może być rozważana, ponieważ fenytoina nie wiąże się całkowicie z białkami osocza, ale jej skuteczność nie zawsze jest wystarczająca789. W bardzo ciężkich przypadkach u dzieci stosowano transfuzję wymienną78.

Warto także zwrócić uwagę na możliwość jednoczesnego przyjęcia innych substancji działających hamująco na ośrodkowy układ nerwowy, takich jak alkohol, które mogą nasilać objawy zatrucia78.

Tabela podsumowująca objawy i postępowanie przy przedawkowaniu fenytoiny

Objawy Postępowanie Konieczność hospitalizacji
Łagodne (np. oczopląs, ataksja, lekkie zaburzenia mowy) Monitorowanie stanu pacjenta, ocena stężenia leku we krwi, obserwacja Może być konieczna, zwłaszcza jeśli objawy nasilają się
Umiarkowane (senność, letarg, nudności, drżenie, hiperrefleksja) Płukanie żołądka (jeśli od spożycia nie minęła godzina), podanie węgla aktywowanego, monitorowanie funkcji życiowych, leczenie objawowe Tak, zalecana hospitalizacja
Ciężkie (śpiączka, zaburzenia oddychania, niewydolność krążeniowo-oddechowa, brak reakcji źrenic) Intensywne leczenie na OIOM, wsparcie oddychania, leczenie niewydolności krążeniowej, hemodializa, transfuzja wymienna (u dzieci) Bezwzględnie konieczna
Pamiętaj: W przypadku podejrzenia przedawkowania fenytoiny nie należy czekać na rozwinięcie się wszystkich objawów. Nawet jeśli pacjent nie odczuwa wyraźnych dolegliwości, przekroczenie zalecanej dawki powinno skłonić do szybkiego kontaktu z personelem medycznym. Wczesna reakcja i odpowiednie postępowanie mogą uratować zdrowie i życie.

Fenytoina – ryzyko przedawkowania i bezpieczeństwo stosowania

Przedawkowanie fenytoiny jest poważnym zagrożeniem dla zdrowia i życia, niezależnie od drogi podania czy postaci leku. Objawy mogą być bardzo różne – od łagodnych zaburzeń równowagi po ciężkie, zagrażające życiu stany. Brak swoistego antidotum sprawia, że kluczowe jest szybkie rozpoznanie objawów i wdrożenie leczenia podtrzymującego789. Każdy przypadek powinien być traktowany indywidualnie, a pacjenci przyjmujący fenytoinę muszą zachować szczególną ostrożność podczas dawkowania tego leku.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są pierwsze objawy przedawkowania fenytoiny?

Do wczesnych objawów należą oczopląs, ataksja oraz zaburzenia mowy, które mogą wystąpić już przy niewielkim przekroczeniu dawki terapeutycznej123.

Czy istnieje antidotum na przedawkowanie fenytoiny?

Nie, nie istnieje swoista odtrutka na fenytoinę. Leczenie polega na podtrzymywaniu funkcji życiowych i leczeniu objawowym123.

Czy konieczna jest hospitalizacja po przedawkowaniu fenytoiny?

W przypadku umiarkowanych i ciężkich objawów hospitalizacja jest konieczna. W łagodnych przypadkach decyzję podejmuje lekarz12.

Jakie działania podjąć w przypadku podejrzenia przedawkowania fenytoiny?

Należy jak najszybciej skontaktować się z personelem medycznym, nie stosować samodzielnie żadnych leków i nie czekać na pojawienie się ciężkich objawów23.