Jak działa fenylefryna?

Fenylefryna należy do grupy leków zwanych sympatykomimetykami. Działa głównie poprzez pobudzanie receptorów alfa-adrenergicznych, które znajdują się w ścianach naczyń krwionośnych. To powoduje skurcz naczyń i zmniejszenie ich przekrwienia oraz obrzęku. W efekcie błona śluzowa nosa staje się mniej opuchnięta, co ułatwia oddychanie. W przypadku stosowania do oczu fenylefryna rozszerza źrenicę, co jest wykorzystywane podczas badań okulistycznych i operacji.456

Wskazania do stosowania fenylefryny u dorosłych

Fenylefryna jest stosowana w różnych postaciach leków, a wskazania mogą się różnić w zależności od formy i drogi podania. Poniżej przedstawiamy najważniejsze wskazania u dorosłych:

  • Doraźne łagodzenie objawów obrzęku błony śluzowej nosa, np. w przeziębieniu, grypie, alergicznym nieżycie nosa (katar sienny).1
  • Leczenie objawów przeziębienia i grypy, takich jak gorączka, dreszcze, bóle głowy, bóle gardła, bóle mięśni i kostne oraz katar. Fenylefryna często występuje w połączeniu z paracetamolem i innymi składnikami.78
  • Nieżyt nosa, także alergiczny, oraz zapalenie zatok – szczególnie w postaciach aerozoli do nosa łączonych z lekami przeciwhistaminowymi.910
  • Leczenie niedociśnienia tętniczego podczas znieczulenia podpajęczynówkowego, zewnątrzoponowego i ogólnego – w formie roztworów do wstrzykiwań.31112
  • Rozszerzenie źrenicy podczas badań okulistycznych i operacji – w postaci kropli do oczu oraz roztworów do wstrzykiwań stosowanych dokomorowo.1314
Ważne: Fenylefryna może być stosowana zarówno samodzielnie, jak i w połączeniu z innymi lekami, np. paracetamolem, kofeiną czy feniraminą, co pozwala na skuteczniejsze łagodzenie objawów przeziębienia i grypy.715 Należy jednak unikać jednoczesnego stosowania kilku leków zawierających fenylefrynę, aby zapobiec przedawkowaniu.16

Wskazania do stosowania fenylefryny u dzieci

Fenylefryna jest stosowana u dzieci w określonych sytuacjach i formach:

  • U dzieci powyżej 6 lat – leczenie objawów przeziębienia i alergicznego nieżytu nosa aerozolami do nosa zawierającymi fenylefrynę i substancje przeciwhistaminowe.2
  • U młodzieży powyżej 12 lat – łagodzenie objawów przeziębienia i grypy, takich jak gorączka, ból gardła, katar, często w połączeniu z paracetamolem.15

Nie zaleca się stosowania fenylefryny u dzieci poniżej 6 lat, zwłaszcza w postaciach aerozoli do nosa, ze względu na ryzyko działań niepożądanych.17

Ważne: U dzieci i osób starszych należy stosować fenylefrynę ostrożnie, gdyż mogą oni być bardziej podatni na działania niepożądane, takie jak nadciśnienie, zaburzenia rytmu serca czy podrażnienie błony śluzowej.1817

Fenylefryna w szczególnych grupach pacjentów

Fenylefryna wymaga ostrożności u osób z pewnymi schorzeniami:

  • Pacjenci z chorobami serca, nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą, nadczynnością tarczycy, jaskrą z wąskim kątem przesączania, guzem chromochłonnym nadnerczy czy rozrostem gruczołu krokowego powinni stosować fenylefrynę pod nadzorem lekarza, ze względu na ryzyko nasilenia tych schorzeń.1917
  • U pacjentów z niewydolnością nerek lub wątroby konieczna jest ostrożność, zwłaszcza gdy fenylefryna stosowana jest w połączeniu z innymi lekami.2021
  • Osoby starsze mogą być bardziej wrażliwe na działanie fenylefryny, co wymaga dostosowania dawkowania i ostrożności.18

Fenylefryna w leczeniu niedociśnienia podczas znieczulenia

Fenylefryna w formie roztworów do wstrzykiwań jest stosowana w celu leczenia niedociśnienia tętniczego, które może wystąpić podczas znieczulenia podpajęczynówkowego, zewnątrzoponowego lub ogólnego. Działa poprzez zwężenie naczyń krwionośnych, co podnosi ciśnienie krwi i poprawia krążenie.31112

Podczas stosowania fenylefryny w takich przypadkach konieczne jest monitorowanie ciśnienia krwi oraz ostrożność u pacjentów z chorobami układu krążenia, cukrzycą, jaskrą czy innymi schorzeniami zwiększającymi ryzyko działań niepożądanych.2223

Fenylefryna w okulistyce

Fenylefryna jest stosowana miejscowo w okulistyce, głównie w postaci kropli do oczu lub roztworów do wstrzykiwań dokomorowych, w celu rozszerzenia źrenicy przed badaniami lub zabiegami chirurgicznymi. Jej działanie rozpoczyna się szybko i utrzymuje się przez kilka godzin.1314

W połączeniu z innymi lekami, jak tropikamid czy ketorolak, fenylefryna pomaga nie tylko rozszerzyć źrenicę, ale także zmniejszyć ból pooperacyjny i zapobiec zwężeniu źrenicy.24

Fenylefryna a bezpieczeństwo stosowania

Podczas stosowania fenylefryny należy zachować ostrożność u osób z chorobami serca, nadciśnieniem, cukrzycą, jaskrą, przerostem gruczołu krokowego oraz u pacjentów przyjmujących leki wpływające na układ krążenia lub leki przeciwdepresyjne. Nie zaleca się stosowania fenylefryny jednocześnie z innymi sympatykomimetykami.191617

U pacjentów z niewydolnością wątroby, nerek lub obniżonym poziomem glutationu (np. w stanach niedożywienia lub alkoholizmu) ryzyko działań niepożądanych wzrasta.2520

Długotrwałe stosowanie leków zawierających fenylefrynę, zwłaszcza aerozoli do nosa, może prowadzić do polekowego nieżytu nosa, czyli nawracającego obrzęku błony śluzowej.1826

Fenylefryna – szerokie zastosowanie w różnych postaciach

Fenylefryna jest dostępna w wielu postaciach, co pozwala na leczenie różnych dolegliwości:

  • Aerozole i krople do nosa – stosowane w leczeniu nieżytu nosa, zarówno alergicznego, jak i infekcyjnego.910
  • Tabletki i proszki do sporządzania roztworów doustnych – często w połączeniu z paracetamolem i innymi składnikami, stosowane w leczeniu objawów przeziębienia i grypy.78
  • Krople do oczu i roztwory do wstrzykiwań dokomorowych – wykorzystywane w okulistyce do rozszerzania źrenic i znieczulenia.1314
  • Roztwory do wstrzykiwań i infuzji – stosowane w leczeniu niedociśnienia tętniczego podczas znieczulenia.312

Pytania i odpowiedzi

Do czego stosuje się fenylefrynę?

Fenylefryna jest stosowana do zmniejszenia obrzęku i przekrwienia błony śluzowej nosa oraz leczenia niedociśnienia podczas znieczulenia.

Czy fenylefryna jest bezpieczna dla dzieci?

Fenylefryna może być stosowana u dzieci powyżej 6 lat, ale z ostrożnością i zgodnie z zaleceniami lekarza.

Jakie są przeciwwskazania do stosowania fenylefryny?

Fenylefryny nie powinny stosować osoby z ciężkimi chorobami serca, nadciśnieniem niekontrolowanym, jaskrą z wąskim kątem oraz osoby przyjmujące inne sympatykomimetyki bez konsultacji z lekarzem.

Czy fenylefryna można stosować podczas ciąży?

Fenylefryna stosowana podczas znieczulenia u kobiet w ciąży pomaga utrzymać ciśnienie krwi, ale jej stosowanie powinno być zawsze pod kontrolą lekarza.

Czy można stosować fenylefrynę z innymi lekami na przeziębienie?

Należy unikać jednoczesnego stosowania kilku leków zawierających fenylefrynę lub inne sympatykomimetyki, aby uniknąć przedawkowania i działań niepożądanych.