Feniramina – porównanie substancji czynnych

Feniramina, difenhydramina i klemastyna to leki przeciwhistaminowe pierwszej generacji, wykorzystywane głównie w łagodzeniu objawów alergii i przeziębienia, ale różnią się wskazaniami, bezpieczeństwem i sposobem podania.

Podobieństwa między feniraminą, difenhydraminą i klemastyną

Feniramina, difenhydramina i klemastyna należą do leków przeciwhistaminowych pierwszej generacji, które blokują działanie histaminy – substancji odpowiedzialnej za objawy alergii, takie jak świąd, katar czy łzawienie oczu¹²³. Leki te wykazują również działanie uspokajające oraz mogą wpływać na ośrodkowy układ nerwowy, powodując senność⁴⁵. Często są wykorzystywane w terapii objawowej alergii, przeziębienia czy grypy, a także w łagodzeniu innych dolegliwości związanych z reakcją alergiczną⁶⁷⁸.

• Wszystkie te substancje wykazują działanie przeciwhistaminowe, czyli łagodzą objawy alergii
• Wpływają na objawy takie jak katar, kichanie, świąd czy łzawienie
• Wspólne jest dla nich ryzyko wywoływania senności i wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów
• Przynależą do leków pierwszej generacji, co oznacza, że mogą powodować więcej działań niepożądanych związanych z układem nerwowym w porównaniu do leków nowszych generacji

Wskazania do stosowania – kiedy i w jakich sytuacjach stosuje się te leki?

Chociaż feniramina, difenhydramina i klemastyna są podobne pod względem działania, ich wskazania do stosowania mogą się różnić w zależności od postaci leku oraz wieku pacjenta⁶⁷⁸.

• Feniramina występuje głównie w preparatach złożonych, które oprócz działania przeciwhistaminowego łagodzą też inne objawy przeziębienia, takie jak gorączka czy ból głowy. Stosowana jest najczęściej u dorosłych i młodzieży powyżej 15 lat w leczeniu objawów grypy, przeziębienia i stanów grypopodobnych. Niektóre preparaty z feniraminą są przeznaczone dla dzieci powyżej 6 roku życia⁶⁹¹⁰.
• Difenhydramina ma szersze zastosowanie – jest wykorzystywana nie tylko w alergiach (np. katar sienny, pokrzywka, świąd), ale także w leczeniu bezsenności (krótkotrwale), jako lek pomocniczy w bólach towarzyszących przeziębieniu oraz miejscowo na skórę w przypadku ukąszeń owadów czy kontaktowych zmian alergicznych¹¹⁸¹². Może być stosowana u dzieci (zależnie od postaci leku – np. miejscowo od 2 roku życia, doustnie od 12 lub 15 lat).
• Klemastyna jest wykorzystywana głównie w leczeniu objawów alergii skórnych (pokrzywka, świąd, kontaktowe zapalenie skóry, obrzęk naczynioruchowy) oraz alergicznego nieżytu nosa. W postaci syropu może być stosowana już od 1 roku życia, a w tabletkach i w zastrzykach – głównie u dorosłych i młodzieży¹³⁷¹⁴.

Jak działają te substancje czynne?

Wszystkie trzy leki działają poprzez blokowanie receptorów H1 dla histaminy, dzięki czemu łagodzą objawy alergiczne¹³¹⁵. Jednak ich mechanizm działania i siła efektów mogą się różnić, zwłaszcza jeśli chodzi o działania dodatkowe, takie jak uspokojenie czy działanie miejscowe.

• Feniramina ma umiarkowane działanie uspokajające i może być składnikiem leków złożonych na przeziębienie, gdzie łagodzi objawy takie jak katar, kichanie, łzawienie czy obrzęk śluzówek¹.
• Difenhydramina charakteryzuje się silniejszym działaniem uspokajającym i nasennym, dlatego jest używana także w leczeniu trudności z zasypianiem. Ma również działanie miejscowo znieczulające i jest stosowana w żelach łagodzących świąd i reakcje alergiczne skóry¹⁶¹⁵¹⁷.
• Klemastyna działa przeciwhistaminowo, przeciwświądowo i ma umiarkowane działanie uspokajające. Jej efekty są szczególnie zauważalne w leczeniu alergii skórnych oraz nieżytu nosa³¹⁸.

Różnice w farmakokinetyce

Farmakokinetyka, czyli sposób wchłaniania, metabolizowania i wydalania leku, wpływa na długość działania i ryzyko wystąpienia działań niepożądanych:

• Feniramina po podaniu doustnym szybko się wchłania, jej działanie utrzymuje się zwykle kilka godzin¹⁹.
• Difenhydramina wchłania się szybko i działa przez 4–8 godzin, przy czym jej działanie uspokajające może utrzymywać się dłużej, zwłaszcza u osób starszych²⁰²¹.
• Klemastyna ma wydłużony czas działania – efekty mogą utrzymywać się nawet do 12–24 godzin, co pozwala na stosowanie jej dwa razy na dobę²²²³.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – porównanie

Każda z tych substancji ma swoje przeciwwskazania oraz sytuacje, w których należy zachować szczególną ostrożność:

• Wszystkie są przeciwwskazane przy nadwrażliwości na substancję czynną oraz u osób z ciężką niewydolnością wątroby lub nerek²⁴²⁵²⁶.
• Nie należy ich stosować u pacjentów z jaskrą z wąskim kątem przesączania ani przy rozroście gruczołu krokowego z zatrzymaniem moczu²⁴²⁷²⁸.
• Difenhydramina i klemastyna nie mogą być stosowane jednocześnie z inhibitorami MAO (leki stosowane w leczeniu depresji)²⁵²⁶.
• Klemastyna i feniramina są przeciwwskazane u dzieci poniżej określonego wieku, zależnie od postaci leku²⁴²⁹.

Do wspólnych środków ostrożności należą:

• Unikanie spożywania alkoholu w trakcie leczenia
• Ostrożność przy prowadzeniu pojazdów i obsłudze maszyn
• Ostrożność u osób z chorobami serca, nadciśnieniem, padaczką lub chorobami tarczycy

Bezpieczeństwo stosowania u dzieci, kobiet w ciąży, kierowców oraz osób z zaburzeniami funkcji nerek i wątroby

Stosowanie leków przeciwhistaminowych pierwszej generacji, takich jak feniramina, difenhydramina czy klemastyna, u szczególnych grup pacjentów wymaga szczególnej ostrożności:

• Dzieci: Feniramina w postaci doustnej najczęściej jest przeznaczona dla dzieci powyżej 6 roku życia, difenhydramina – w formie doustnej od 12 lub 15 lat, klemastyna w syropie może być stosowana już od 1 roku życia, ale inne postaci nie są przeznaczone dla małych dzieci⁶³⁰.
• Kobiety w ciąży i karmiące piersią: Wszystkie te leki należy stosować w ciąży i w okresie karmienia tylko w sytuacji, gdy korzyści przeważają nad ryzykiem. Klemastyna przenika do mleka matki i nie powinna być stosowana podczas karmienia piersią³¹³².
• Kierowcy: Ze względu na ryzyko senności, zawrotów głowy i zaburzeń koncentracji, leki te mogą znacząco upośledzać zdolność prowadzenia pojazdów⁴⁵³³³⁴.
• Osoby z zaburzeniami nerek i wątroby: Dawkowanie tych leków należy dostosować do stanu funkcjonowania wątroby i nerek, a w ciężkich przypadkach ich stosowanie może być przeciwwskazane³⁵³⁰.

Podsumowanie: Leki przeciwhistaminowe pierwszej generacji – różnice w praktyce

Feniramina, difenhydramina i klemastyna to leki o zbliżonym mechanizmie działania, ale różnią się szczegółami dotyczącymi wskazań, bezpieczeństwa i sposobu stosowania. Wybór odpowiedniej substancji zależy od wieku pacjenta, rodzaju objawów, indywidualnych przeciwwskazań oraz oczekiwanego efektu (np. działanie uspokajające w przypadku difenhydraminy). Poniższa tabela zestawia najważniejsze cechy tych leków: