Czym jest esketamina i kiedy jej stosowanie może być przeciwwskazane?
Esketamina to substancja czynna należąca do grupy leków przeciwdepresyjnych, wykorzystywana w leczeniu osób dorosłych z opornym na leczenie dużym zaburzeniem depresyjnym. Działa poprzez wpływ na receptory NMDA w mózgu, przyczyniając się do szybkiej poprawy nastroju1. Stosuje się ją wyłącznie w połączeniu z innymi lekami przeciwdepresyjnymi, najczęściej w formie aerozolu do nosa2.
Podobnie jak inne leki, esketamina nie jest odpowiednia dla wszystkich. W niektórych przypadkach jej użycie jest całkowicie zabronione (przeciwwskazania bezwzględne), w innych wymaga rozważenia przez lekarza (przeciwwskazania względne). Istnieją także sytuacje, w których należy zachować szczególną ostrożność podczas leczenia3.
Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy esketamina jest zakazana?
- Nadwrażliwość na esketaminę, ketaminę lub którykolwiek ze składników pomocniczych – stosowanie esketaminy może prowadzić do poważnych reakcji alergicznych, które mogą zagrażać życiu3.
- Stan, w którym zwiększenie ciśnienia krwi lub ciśnienia śródczaszkowego stanowi poważne ryzyko – podanie esketaminy może spowodować gwałtowny wzrost ciśnienia, co może prowadzić do udaru, krwotoku lub innych powikłań zagrażających życiu3.
- Obecność tętniaka (np. śródczaszkowego, aorty piersiowej, brzusznej lub tętnic obwodowych) – wzrost ciśnienia po podaniu esketaminy może doprowadzić do pęknięcia tętniaka3.
- Krwotok śródmózgowy w wywiadzie – ponowny wzrost ciśnienia śródczaszkowego po podaniu leku może spowodować nawrót krwotoku3.
- Niedawne zdarzenie sercowo-naczyniowe (np. zawał serca w ciągu ostatnich 6 tygodni) – wzrost ciśnienia i obciążenie układu sercowo-naczyniowego po esketaminie może zwiększyć ryzyko powikłań, takich jak ponowny zawał3.
Przeciwwskazania względne – kiedy decyzję podejmuje lekarz?
W pewnych sytuacjach esketaminę można zastosować tylko po dokładnej ocenie korzyści i ryzyka. Do takich przypadków należą:
- Klinicznie istotne lub niestabilne choroby serca i układu oddechowego – na przykład niewydolność płuc, bezdech senny z otyłością, zaburzenia rytmu serca prowadzące do niestabilności hemodynamicznej czy niedawny zawał serca. Pacjenci powinni być stabilni klinicznie przed rozpoczęciem leczenia45.
- Choroby naczyń mózgowych i sercowych – przed rozpoczęciem terapii należy przeprowadzić szczegółową ocenę stanu zdrowia, aby wykluczyć zwiększone ryzyko powikłań6.
- Podwyższone ciśnienie tętnicze przed podaniem leku – jeśli ciśnienie krwi przekracza 140/90 mmHg (u osób poniżej 65 lat) lub 150/90 mmHg (u osób powyżej 65 lat), lekarz może zalecić wcześniejsze obniżenie ciśnienia zanim zastosuje esketaminę6.
- Ciężkie zaburzenia czynności wątroby – u pacjentów z niewydolnością wątroby klasy C (wg Child-Pugh) nie zaleca się stosowania esketaminy z powodu braku doświadczenia i ryzyka zwiększonej ekspozycji na lek7.
Kiedy należy zachować szczególną ostrożność?
Istnieją grupy pacjentów i sytuacje, w których stosowanie esketaminy wymaga wzmożonego nadzoru lub indywidualnego dostosowania leczenia. Nie są to przeciwwskazania, ale wymagają one szczególnej uwagi:
- Pacjenci z myślami samobójczymi lub ryzykiem samobójstwa – esketamina nie zapobiega samobójstwom, dlatego osoby z wysokim ryzykiem powinny być ściśle monitorowane, zwłaszcza na początku leczenia i po zmianie dawki89.
- Osoby z zaburzeniami neuropsychiatrycznymi – podczas terapii mogą wystąpić zaburzenia percepcji, senność, lęk lub zaburzenia motoryczne, co może wpływać na codzienne funkcjonowanie9.
- Pacjenci z ryzykiem depresji oddechowej – zwłaszcza jeśli stosują inne leki wpływające depresyjnie na układ nerwowy lub mają choroby układu oddechowego, takie jak POChP czy bezdech senny z otyłością10.
- Osoby z nadużywaniem lub uzależnieniem od substancji – esketamina, podobnie jak ketamina, może być nadużywana, dlatego w tej grupie należy zachować szczególną ostrożność i regularnie oceniać ryzyko nadużycia11.
- Pacjenci z psychozą, manią, chorobą afektywną dwubiegunową lub nadczynnością tarczycy – leczenie może być rozpoczęte tylko po dokładnej ocenie przez lekarza i jeśli korzyści przewyższają ryzyko12.
- Osoby w podeszłym wieku (65 lat i więcej) – istnieje zwiększone ryzyko upadków po podaniu esketaminy, dlatego konieczna jest obserwacja podczas terapii12.
- Objawy ze strony układu moczowego i pęcherza – mogą wystąpić podczas leczenia, dlatego w razie utrzymywania się objawów należy skonsultować się z lekarzem7.
- Przed rozpoczęciem terapii esketaminą zawsze zgłoś lekarzowi wszystkie choroby przewlekłe, przebyte incydenty sercowo-naczyniowe, zaburzenia psychiczne oraz aktualnie przyjmowane leki.
- Podczas leczenia bądź pod stałą obserwacją – nie prowadź pojazdów i nie obsługuj maszyn, dopóki lekarz nie oceni, że jest to bezpieczne.
- Jeśli wystąpią nietypowe objawy, np. silny ból głowy, zaburzenia widzenia, trudności z oddychaniem lub objawy alergii, niezwłocznie poinformuj personel medyczny.
- Pamiętaj, że esketamina jest stosowana wyłącznie pod nadzorem medycznym – samodzielne stosowanie nie jest możliwe.
Tabela podsumowująca przeciwwskazania
| Przeciwwskazanie | Typ (bezwzględne/względne) |
|---|---|
| Nadwrażliwość na esketaminę, ketaminę lub substancje pomocnicze | Przeciwwskazane |
| Zwiększone ryzyko związane ze wzrostem ciśnienia krwi lub śródczaszkowego (tętniak, krwotok śródmózgowy, niedawny zawał serca) | Przeciwwskazane |
| Klinicznie istotne lub niestabilne choroby serca i układu oddechowego | Należy zachować ostrożność |
| Podwyższone ciśnienie tętnicze przed podaniem leku | Należy zachować ostrożność |
| Ciężkie zaburzenia czynności wątroby (klasa C Child-Pugh) | Należy zachować ostrożność |
| Psychoza, mania, choroba afektywna dwubiegunowa, nadczynność tarczycy | Należy zachować ostrożność |
| Myśli samobójcze lub ryzyko samobójstwa | Należy zachować ostrożność |
| Ryzyko nadużywania lub uzależnienia od substancji | Należy zachować ostrożność |
| Objawy ze strony układu moczowego | Należy zachować ostrożność |
| Osoby w podeszłym wieku (65+) | Należy zachować ostrożność |
Esketamina – przeciwwskazana w wybranych przypadkach, bezpieczna pod kontrolą
Esketamina jest nowoczesną substancją stosowaną w leczeniu depresji opornej na leczenie, jednak nie każdy pacjent może z niej korzystać. Przeciwwskazania bezwzględne wykluczają jej użycie całkowicie, natomiast przeciwwskazania względne wymagają indywidualnej oceny przez lekarza. W wielu sytuacjach konieczne jest zachowanie szczególnej ostrożności oraz ścisłe monitorowanie stanu zdrowia pacjenta. Bezpieczeństwo terapii zależy od właściwego doboru pacjentów i regularnej kontroli podczas leczenia386.


















