Czym jest esketamina i kiedy jej stosowanie może być przeciwwskazane?

Esketamina to substancja czynna należąca do grupy leków przeciwdepresyjnych, wykorzystywana w leczeniu osób dorosłych z opornym na leczenie dużym zaburzeniem depresyjnym. Działa poprzez wpływ na receptory NMDA w mózgu, przyczyniając się do szybkiej poprawy nastroju1. Stosuje się ją wyłącznie w połączeniu z innymi lekami przeciwdepresyjnymi, najczęściej w formie aerozolu do nosa2.

Podobnie jak inne leki, esketamina nie jest odpowiednia dla wszystkich. W niektórych przypadkach jej użycie jest całkowicie zabronione (przeciwwskazania bezwzględne), w innych wymaga rozważenia przez lekarza (przeciwwskazania względne). Istnieją także sytuacje, w których należy zachować szczególną ostrożność podczas leczenia3.

Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy esketamina jest zakazana?

  • Nadwrażliwość na esketaminę, ketaminę lub którykolwiek ze składników pomocniczych – stosowanie esketaminy może prowadzić do poważnych reakcji alergicznych, które mogą zagrażać życiu3.
  • Stan, w którym zwiększenie ciśnienia krwi lub ciśnienia śródczaszkowego stanowi poważne ryzyko – podanie esketaminy może spowodować gwałtowny wzrost ciśnienia, co może prowadzić do udaru, krwotoku lub innych powikłań zagrażających życiu3.
  • Obecność tętniaka (np. śródczaszkowego, aorty piersiowej, brzusznej lub tętnic obwodowych) – wzrost ciśnienia po podaniu esketaminy może doprowadzić do pęknięcia tętniaka3.
  • Krwotok śródmózgowy w wywiadzie – ponowny wzrost ciśnienia śródczaszkowego po podaniu leku może spowodować nawrót krwotoku3.
  • Niedawne zdarzenie sercowo-naczyniowe (np. zawał serca w ciągu ostatnich 6 tygodni) – wzrost ciśnienia i obciążenie układu sercowo-naczyniowego po esketaminie może zwiększyć ryzyko powikłań, takich jak ponowny zawał3.

Przeciwwskazania względne – kiedy decyzję podejmuje lekarz?

W pewnych sytuacjach esketaminę można zastosować tylko po dokładnej ocenie korzyści i ryzyka. Do takich przypadków należą:

  • Klinicznie istotne lub niestabilne choroby serca i układu oddechowego – na przykład niewydolność płuc, bezdech senny z otyłością, zaburzenia rytmu serca prowadzące do niestabilności hemodynamicznej czy niedawny zawał serca. Pacjenci powinni być stabilni klinicznie przed rozpoczęciem leczenia45.
  • Choroby naczyń mózgowych i sercowych – przed rozpoczęciem terapii należy przeprowadzić szczegółową ocenę stanu zdrowia, aby wykluczyć zwiększone ryzyko powikłań6.
  • Podwyższone ciśnienie tętnicze przed podaniem leku – jeśli ciśnienie krwi przekracza 140/90 mmHg (u osób poniżej 65 lat) lub 150/90 mmHg (u osób powyżej 65 lat), lekarz może zalecić wcześniejsze obniżenie ciśnienia zanim zastosuje esketaminę6.
  • Ciężkie zaburzenia czynności wątroby – u pacjentów z niewydolnością wątroby klasy C (wg Child-Pugh) nie zaleca się stosowania esketaminy z powodu braku doświadczenia i ryzyka zwiększonej ekspozycji na lek7.
Ważne: Esketamina może powodować krótkotrwały wzrost ciśnienia krwi i zaburzenia percepcji, dlatego u osób z chorobami serca, naczyń mózgowych czy podwyższonym ciśnieniem jej podanie wymaga szczególnej ostrożności i ścisłego monitorowania stanu zdrowia. Przed każdą dawką należy ocenić, czy ciśnienie krwi nie jest zbyt wysokie, a podczas leczenia pacjent powinien być pod stałą obserwacją personelu medycznego. W przypadku wystąpienia niepokojących objawów, takich jak duszność, ból w klatce piersiowej czy silny ból głowy, konieczna jest natychmiastowa reakcja64.

Kiedy należy zachować szczególną ostrożność?

Istnieją grupy pacjentów i sytuacje, w których stosowanie esketaminy wymaga wzmożonego nadzoru lub indywidualnego dostosowania leczenia. Nie są to przeciwwskazania, ale wymagają one szczególnej uwagi:

  • Pacjenci z myślami samobójczymi lub ryzykiem samobójstwa – esketamina nie zapobiega samobójstwom, dlatego osoby z wysokim ryzykiem powinny być ściśle monitorowane, zwłaszcza na początku leczenia i po zmianie dawki89.
  • Osoby z zaburzeniami neuropsychiatrycznymi – podczas terapii mogą wystąpić zaburzenia percepcji, senność, lęk lub zaburzenia motoryczne, co może wpływać na codzienne funkcjonowanie9.
  • Pacjenci z ryzykiem depresji oddechowej – zwłaszcza jeśli stosują inne leki wpływające depresyjnie na układ nerwowy lub mają choroby układu oddechowego, takie jak POChP czy bezdech senny z otyłością10.
  • Osoby z nadużywaniem lub uzależnieniem od substancji – esketamina, podobnie jak ketamina, może być nadużywana, dlatego w tej grupie należy zachować szczególną ostrożność i regularnie oceniać ryzyko nadużycia11.
  • Pacjenci z psychozą, manią, chorobą afektywną dwubiegunową lub nadczynnością tarczycy – leczenie może być rozpoczęte tylko po dokładnej ocenie przez lekarza i jeśli korzyści przewyższają ryzyko12.
  • Osoby w podeszłym wieku (65 lat i więcej) – istnieje zwiększone ryzyko upadków po podaniu esketaminy, dlatego konieczna jest obserwacja podczas terapii12.
  • Objawy ze strony układu moczowego i pęcherza – mogą wystąpić podczas leczenia, dlatego w razie utrzymywania się objawów należy skonsultować się z lekarzem7.
Wskazówka dla pacjenta:

  • Przed rozpoczęciem terapii esketaminą zawsze zgłoś lekarzowi wszystkie choroby przewlekłe, przebyte incydenty sercowo-naczyniowe, zaburzenia psychiczne oraz aktualnie przyjmowane leki.
  • Podczas leczenia bądź pod stałą obserwacją – nie prowadź pojazdów i nie obsługuj maszyn, dopóki lekarz nie oceni, że jest to bezpieczne.
  • Jeśli wystąpią nietypowe objawy, np. silny ból głowy, zaburzenia widzenia, trudności z oddychaniem lub objawy alergii, niezwłocznie poinformuj personel medyczny.
  • Pamiętaj, że esketamina jest stosowana wyłącznie pod nadzorem medycznym – samodzielne stosowanie nie jest możliwe.

Tabela podsumowująca przeciwwskazania

Przeciwwskazanie Typ (bezwzględne/względne)
Nadwrażliwość na esketaminę, ketaminę lub substancje pomocnicze Przeciwwskazane
Zwiększone ryzyko związane ze wzrostem ciśnienia krwi lub śródczaszkowego (tętniak, krwotok śródmózgowy, niedawny zawał serca) Przeciwwskazane
Klinicznie istotne lub niestabilne choroby serca i układu oddechowego Należy zachować ostrożność
Podwyższone ciśnienie tętnicze przed podaniem leku Należy zachować ostrożność
Ciężkie zaburzenia czynności wątroby (klasa C Child-Pugh) Należy zachować ostrożność
Psychoza, mania, choroba afektywna dwubiegunowa, nadczynność tarczycy Należy zachować ostrożność
Myśli samobójcze lub ryzyko samobójstwa Należy zachować ostrożność
Ryzyko nadużywania lub uzależnienia od substancji Należy zachować ostrożność
Objawy ze strony układu moczowego Należy zachować ostrożność
Osoby w podeszłym wieku (65+) Należy zachować ostrożność

Esketamina – przeciwwskazana w wybranych przypadkach, bezpieczna pod kontrolą

Esketamina jest nowoczesną substancją stosowaną w leczeniu depresji opornej na leczenie, jednak nie każdy pacjent może z niej korzystać. Przeciwwskazania bezwzględne wykluczają jej użycie całkowicie, natomiast przeciwwskazania względne wymagają indywidualnej oceny przez lekarza. W wielu sytuacjach konieczne jest zachowanie szczególnej ostrożności oraz ścisłe monitorowanie stanu zdrowia pacjenta. Bezpieczeństwo terapii zależy od właściwego doboru pacjentów i regularnej kontroli podczas leczenia386.

Pytania i odpowiedzi

Kiedy nie wolno stosować esketaminy?

Esketamina jest przeciwwskazana w przypadku nadwrażliwości na substancję czynną lub jej składniki, u osób z tętniakiem, po przebytym krwotoku śródmózgowym oraz u pacjentów, u których wzrost ciśnienia krwi lub śródczaszkowego stanowi poważne ryzyko (np. niedawny zawał serca).

Czy osoby z chorobami serca mogą przyjmować esketaminę?

Stosowanie esketaminy u osób z istotnymi lub niestabilnymi chorobami serca wymaga szczególnej ostrożności i indywidualnej oceny przez lekarza.

Czy esketamina może być stosowana u osób z ciężką niewydolnością wątroby?

Nie zaleca się stosowania esketaminy u pacjentów z ciężką niewydolnością wątroby (klasa C wg Child-Pugh) ze względu na brak doświadczenia i ryzyko zwiększonej ekspozycji na lek.

Jakie działania niepożądane mogą wymagać ostrożności podczas stosowania esketaminy?

Do działań wymagających ostrożności należą zaburzenia percepcji, senność, objawy ze strony układu oddechowego, objawy ze strony układu moczowego oraz ryzyko nadużywania leku.