Wprowadzenie do działań niepożądanych epoetyny beta
Epoetyna beta to substancja czynna stosowana przede wszystkim w leczeniu niedokrwistości, zwłaszcza u osób z przewlekłą chorobą nerek lub u pacjentów z chorobą nowotworową. Chociaż jej stosowanie przynosi wiele korzyści, należy pamiętać, że jak każdy lek, może wywoływać działania niepożądane. U większości pacjentów działania te są łagodne i dotyczą jedynie niewielkiej grupy osób. Szacuje się, że działania niepożądane pojawiają się u około 6–8% osób leczonych epoetyną beta lub jej pochodnymi12. Najczęściej mają one łagodny charakter, jednak w niektórych przypadkach mogą być poważniejsze. Występowanie skutków ubocznych zależy m.in. od postaci leku, drogi podania, dawki, czasu stosowania, a także od wieku, stanu zdrowia i chorób współistniejących. W przypadku leków złożonych lub stosowanych w innych schorzeniach, działania niepożądane mogą się różnić1. Decyzja o rozpoczęciu terapii powinna zawsze opierać się na rozważeniu korzyści i potencjalnych zagrożeń dla zdrowia pacjenta.
Działania niepożądane według częstości występowania
Bardzo często (≥1/10)
- U wcześniaków bardzo często stwierdza się zmniejszenie stężenia ferrytyny w surowicy, co oznacza obniżenie poziomu żelaza w organizmie34.
Często (≥1/100 do <1/10)
- Nadciśnienie tętnicze – najczęściej zgłaszane działanie niepożądane, może objawiać się wzrostem ciśnienia krwi. U niektórych pacjentów może dojść do nagłego skoku ciśnienia, nawet jeśli wcześniej było ono prawidłowe lub niskie12.
- Ból głowy – dość częsty objaw, zwykle o umiarkowanym nasileniu56.
- Incydenty zakrzepowo-zatorowe – u niektórych pacjentów, zwłaszcza z chorobą nowotworową, częściej niż u osób nieleczonych pojawiają się zakrzepy lub zatory, np. w postaci zakrzepicy przetoki naczyniowej7.
Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100)
- Małopłytkowość – zmniejszenie liczby płytek krwi, może prowadzić do skłonności do krwawień lub powstawania siniaków5.
- Ból głowy – również zgłaszany w tej kategorii przez niektórych pacjentów, szczególnie podczas leczenia długoterminowego5.
- Zakrzepica w miejscu dostępu naczyniowego – dotyczy głównie pacjentów dializowanych, u których występują zakrzepy w miejscu podania leku5.
Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)
- Nadwrażliwość – reakcje alergiczne, takie jak wysypka, świąd, pokrzywka, a rzadziej odczyn w miejscu wstrzyknięcia54.
- Encefalopatia nadciśnieniowa – poważny stan związany z bardzo wysokim ciśnieniem, objawiający się bólami głowy, zaburzeniami świadomości, drgawkami, a nawet utratą przytomności56.
- Uderzenia gorąca – nagłe uczucie ciepła, zwykle przemijające5.
- Zator tętnicy płucnej – poważny incydent zakrzepowy, objawiający się dusznością, bólem w klatce piersiowej i przyspieszonym oddechem5.
- Wysypka grudkowo-plamista – zmiany skórne w postaci grudek i plam5.
Bardzo rzadko (<1/10 000)
- Nadpłytkowość – zwiększona liczba płytek krwi, rzadko prowadząca do powikłań6.
- Reakcje rzekomoanafilaktyczne – bardzo rzadkie reakcje przypominające ciężką alergię4.
- Objawy grypopodobne – gorączka, dreszcze, bóle mięśni, bóle kończyn, które zwykle ustępują po kilku godzinach lub dniach4.
Częstość nieznana
- Wybiórcza aplazja układu czerwonokrwinkowego (PRCA) – bardzo rzadkie powikłanie, w którym układ czerwonokrwinkowy przestaje produkować nowe krwinki czerwone, co prowadzi do ciężkiej niedokrwistości. W takim przypadku konieczne jest odstawienie leku5.
- Reakcje anafilaktyczne – ciężka reakcja alergiczna, objawiająca się trudnościami w oddychaniu, obrzękiem twarzy lub gardła, wymagająca natychmiastowej pomocy medycznej5.
- Zespół Stevensa-Johnsona / toksyczna martwica naskórka – bardzo poważne i rzadkie reakcje skórne, objawiające się rozległą wysypką, pęcherzami i złuszczaniem skóry5.
Możliwość zgłaszania działań niepożądanych
Każde podejrzewane działanie niepożądane związane ze stosowaniem epoetyny beta powinno być zgłoszone do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL) lub bezpośrednio do producenta leku. Pozwala to na ciągłe monitorowanie bezpieczeństwa terapii i wczesne wykrywanie rzadkich powikłań89.
- Działania niepożądane mogą wystąpić zarówno na początku, jak i w trakcie długotrwałego leczenia epoetyną beta.
- Profil działań niepożądanych może różnić się w zależności od przyczyny stosowania leku (np. niedokrwistość w przebiegu choroby nerek, nowotwory, przetaczanie krwi autologicznej).
- U dzieci i młodzieży działania niepożądane są podobne jak u dorosłych, jednak ich częstość może być trudna do jednoznacznego określenia z powodu małej liczby badań.
- W razie wystąpienia niepokojących objawów, zwłaszcza nagłego wzrostu ciśnienia, duszności, gorączki lub zmian skórnych, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem.
Tabela podsumowująca działania niepożądane epoetyny beta
| Układ narządowy | Bardzo często | Często | Niezbyt często | Rzadko | Bardzo rzadko | Częstość nieznana |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Układ krwiotwórczy | Małopłytkowość | Nadpłytkowość | Wybiórcza aplazja układu czerwonokrwinkowego (PRCA) | |||
| Układ immunologiczny | Nadwrażliwość | Reakcje anafilaktyczne | ||||
| Układ nerwowy | Ból głowy | Ból głowy | Encefalopatia nadciśnieniowa | |||
| Układ naczyniowy | Nadciśnienie, incydenty zakrzepowo-zatorowe | Zakrzepica przetoki, zakrzepica w miejscu dostępu naczyniowego | Uderzenia gorąca, zator tętnicy płucnej | |||
| Skóra i tkanka podskórna | Wysypka grudkowo-plamista | Zespół Stevensa-Johnsona/toksyczna martwica naskórka | ||||
| Ogólne i w miejscu podania | Odczyn w miejscu wstrzyknięcia | Objawy grypopodobne | ||||
| Inne | Zmniejszenie stężenia ferrytyny u wcześniaków |
Epoetyna beta – bezpieczeństwo stosowania u różnych grup pacjentów
Profil działań niepożądanych epoetyny beta jest zbliżony zarówno u dorosłych, jak i u dzieci i młodzieży, choć w przypadku młodszych pacjentów dostępnych jest mniej danych. Działania niepożądane mogą być różne w zależności od wskazania, na przykład u pacjentów z chorobą nowotworową częściej pojawiają się zakrzepy, a u osób dializowanych – zakrzepica przetoki naczyniowej. U pacjentów z wcześniactwem szczególnie ważne jest monitorowanie poziomu żelaza, gdyż często dochodzi u nich do obniżenia stężenia ferrytyny108.
Możliwość zgłaszania działań niepożądanych przez pacjentów
Każde niepokojące objawy, które mogą być związane ze stosowaniem epoetyny beta, warto zgłaszać personelowi medycznemu. Zgłoszenie skutków ubocznych pomaga w monitorowaniu bezpieczeństwa leków i może przyczynić się do poprawy leczenia w przyszłości. Informacje o sposobie zgłaszania można uzyskać na stronie internetowej URPL lub u lekarza89.
Epoetyna beta – działania niepożądane a korzyści z leczenia
Stosowanie epoetyny beta wiąże się z ryzykiem wystąpienia różnych działań niepożądanych, jednak dla większości pacjentów korzyści wynikające z leczenia przewyższają potencjalne zagrożenia. Dzięki odpowiedniej kontroli i regularnym badaniom większość skutków ubocznych można szybko wykryć i skutecznie opanować. Warto pamiętać, że nie wszystkie działania niepożądane muszą wystąpić u każdego pacjenta, a ich rodzaj i nasilenie zależą od wielu czynników, w tym od choroby podstawowej, wieku czy stosowanych jednocześnie innych leków12.


















