Wprowadzenie do działań niepożądanych epoetyny beta

Epoetyna beta to substancja czynna stosowana przede wszystkim w leczeniu niedokrwistości, zwłaszcza u osób z przewlekłą chorobą nerek lub u pacjentów z chorobą nowotworową. Chociaż jej stosowanie przynosi wiele korzyści, należy pamiętać, że jak każdy lek, może wywoływać działania niepożądane. U większości pacjentów działania te są łagodne i dotyczą jedynie niewielkiej grupy osób. Szacuje się, że działania niepożądane pojawiają się u około 6–8% osób leczonych epoetyną beta lub jej pochodnymi12. Najczęściej mają one łagodny charakter, jednak w niektórych przypadkach mogą być poważniejsze. Występowanie skutków ubocznych zależy m.in. od postaci leku, drogi podania, dawki, czasu stosowania, a także od wieku, stanu zdrowia i chorób współistniejących. W przypadku leków złożonych lub stosowanych w innych schorzeniach, działania niepożądane mogą się różnić1. Decyzja o rozpoczęciu terapii powinna zawsze opierać się na rozważeniu korzyści i potencjalnych zagrożeń dla zdrowia pacjenta.

Działania niepożądane według częstości występowania

Bardzo często (≥1/10)

  • U wcześniaków bardzo często stwierdza się zmniejszenie stężenia ferrytyny w surowicy, co oznacza obniżenie poziomu żelaza w organizmie34.

Często (≥1/100 do <1/10)

  • Nadciśnienie tętnicze – najczęściej zgłaszane działanie niepożądane, może objawiać się wzrostem ciśnienia krwi. U niektórych pacjentów może dojść do nagłego skoku ciśnienia, nawet jeśli wcześniej było ono prawidłowe lub niskie12.
  • Ból głowy – dość częsty objaw, zwykle o umiarkowanym nasileniu56.
  • Incydenty zakrzepowo-zatorowe – u niektórych pacjentów, zwłaszcza z chorobą nowotworową, częściej niż u osób nieleczonych pojawiają się zakrzepy lub zatory, np. w postaci zakrzepicy przetoki naczyniowej7.

Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100)

  • Małopłytkowość – zmniejszenie liczby płytek krwi, może prowadzić do skłonności do krwawień lub powstawania siniaków5.
  • Ból głowy – również zgłaszany w tej kategorii przez niektórych pacjentów, szczególnie podczas leczenia długoterminowego5.
  • Zakrzepica w miejscu dostępu naczyniowego – dotyczy głównie pacjentów dializowanych, u których występują zakrzepy w miejscu podania leku5.

Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)

  • Nadwrażliwość – reakcje alergiczne, takie jak wysypka, świąd, pokrzywka, a rzadziej odczyn w miejscu wstrzyknięcia54.
  • Encefalopatia nadciśnieniowa – poważny stan związany z bardzo wysokim ciśnieniem, objawiający się bólami głowy, zaburzeniami świadomości, drgawkami, a nawet utratą przytomności56.
  • Uderzenia gorąca – nagłe uczucie ciepła, zwykle przemijające5.
  • Zator tętnicy płucnej – poważny incydent zakrzepowy, objawiający się dusznością, bólem w klatce piersiowej i przyspieszonym oddechem5.
  • Wysypka grudkowo-plamista – zmiany skórne w postaci grudek i plam5.
Ważne: U pacjentów z chorobami nerek lub leczonych onkologicznie stosowanie epoetyny beta wiąże się z podwyższonym ryzykiem powstawania zakrzepów i nadciśnienia tętniczego. W przypadku pojawienia się takich objawów jak ból głowy, nagły wzrost ciśnienia, zaburzenia świadomości lub duszność, należy natychmiast poinformować lekarza. Regularne monitorowanie ciśnienia oraz badań laboratoryjnych pomaga szybko wykryć i opanować ewentualne działania niepożądane12.

Bardzo rzadko (<1/10 000)

Częstość nieznana

  • Wybiórcza aplazja układu czerwonokrwinkowego (PRCA) – bardzo rzadkie powikłanie, w którym układ czerwonokrwinkowy przestaje produkować nowe krwinki czerwone, co prowadzi do ciężkiej niedokrwistości. W takim przypadku konieczne jest odstawienie leku5.
  • Reakcje anafilaktyczne – ciężka reakcja alergiczna, objawiająca się trudnościami w oddychaniu, obrzękiem twarzy lub gardła, wymagająca natychmiastowej pomocy medycznej5.
  • Zespół Stevensa-Johnsona / toksyczna martwica naskórka – bardzo poważne i rzadkie reakcje skórne, objawiające się rozległą wysypką, pęcherzami i złuszczaniem skóry5.

Możliwość zgłaszania działań niepożądanych

Każde podejrzewane działanie niepożądane związane ze stosowaniem epoetyny beta powinno być zgłoszone do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL) lub bezpośrednio do producenta leku. Pozwala to na ciągłe monitorowanie bezpieczeństwa terapii i wczesne wykrywanie rzadkich powikłań89.

Najważniejsze informacje dla pacjenta:

  • Działania niepożądane mogą wystąpić zarówno na początku, jak i w trakcie długotrwałego leczenia epoetyną beta.
  • Profil działań niepożądanych może różnić się w zależności od przyczyny stosowania leku (np. niedokrwistość w przebiegu choroby nerek, nowotwory, przetaczanie krwi autologicznej).
  • U dzieci i młodzieży działania niepożądane są podobne jak u dorosłych, jednak ich częstość może być trudna do jednoznacznego określenia z powodu małej liczby badań.
  • W razie wystąpienia niepokojących objawów, zwłaszcza nagłego wzrostu ciśnienia, duszności, gorączki lub zmian skórnych, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem.

Tabela podsumowująca działania niepożądane epoetyny beta

Układ narządowy Bardzo często Często Niezbyt często Rzadko Bardzo rzadko Częstość nieznana
Układ krwiotwórczy Małopłytkowość Nadpłytkowość Wybiórcza aplazja układu czerwonokrwinkowego (PRCA)
Układ immunologiczny Nadwrażliwość Reakcje anafilaktyczne
Układ nerwowy Ból głowy Ból głowy Encefalopatia nadciśnieniowa
Układ naczyniowy Nadciśnienie, incydenty zakrzepowo-zatorowe Zakrzepica przetoki, zakrzepica w miejscu dostępu naczyniowego Uderzenia gorąca, zator tętnicy płucnej
Skóra i tkanka podskórna Wysypka grudkowo-plamista Zespół Stevensa-Johnsona/toksyczna martwica naskórka
Ogólne i w miejscu podania Odczyn w miejscu wstrzyknięcia Objawy grypopodobne
Inne Zmniejszenie stężenia ferrytyny u wcześniaków

567

Epoetyna beta – bezpieczeństwo stosowania u różnych grup pacjentów

Profil działań niepożądanych epoetyny beta jest zbliżony zarówno u dorosłych, jak i u dzieci i młodzieży, choć w przypadku młodszych pacjentów dostępnych jest mniej danych. Działania niepożądane mogą być różne w zależności od wskazania, na przykład u pacjentów z chorobą nowotworową częściej pojawiają się zakrzepy, a u osób dializowanych – zakrzepica przetoki naczyniowej. U pacjentów z wcześniactwem szczególnie ważne jest monitorowanie poziomu żelaza, gdyż często dochodzi u nich do obniżenia stężenia ferrytyny108.

Możliwość zgłaszania działań niepożądanych przez pacjentów

Każde niepokojące objawy, które mogą być związane ze stosowaniem epoetyny beta, warto zgłaszać personelowi medycznemu. Zgłoszenie skutków ubocznych pomaga w monitorowaniu bezpieczeństwa leków i może przyczynić się do poprawy leczenia w przyszłości. Informacje o sposobie zgłaszania można uzyskać na stronie internetowej URPL lub u lekarza89.

Epoetyna beta – działania niepożądane a korzyści z leczenia

Stosowanie epoetyny beta wiąże się z ryzykiem wystąpienia różnych działań niepożądanych, jednak dla większości pacjentów korzyści wynikające z leczenia przewyższają potencjalne zagrożenia. Dzięki odpowiedniej kontroli i regularnym badaniom większość skutków ubocznych można szybko wykryć i skutecznie opanować. Warto pamiętać, że nie wszystkie działania niepożądane muszą wystąpić u każdego pacjenta, a ich rodzaj i nasilenie zależą od wielu czynników, w tym od choroby podstawowej, wieku czy stosowanych jednocześnie innych leków12.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są najczęstsze działania niepożądane epoetyny beta?

Najczęściej występuje nadciśnienie tętnicze i ból głowy. U pacjentów z chorobą nowotworową częściej pojawiają się zakrzepy.

Czy działania niepożądane epoetyny beta są groźne?

Większość z nich jest łagodna, ale mogą wystąpić poważne reakcje, takie jak nadciśnienie, zakrzepy, rzadko reakcje alergiczne lub ciężkie zmiany skórne.

Czy dzieci i dorośli mają podobny profil działań niepożądanych?

Tak, działania niepożądane są podobne u dzieci i dorosłych, ale u dzieci ich częstość może być trudna do oceny z powodu mniejszej liczby badań.

Co zrobić w przypadku wystąpienia działań niepożądanych po epoetynie beta?

W razie niepokojących objawów, zwłaszcza nagłego wzrostu ciśnienia, duszności, gorączki lub wysypki, należy zgłosić się do lekarza.