Dawkowanie eksenatydu – najważniejsze zasady

Eksenatyd (Exenatidum) stosuje się u pacjentów z cukrzycą typu 2, u których leczenie innymi lekami nie zapewnia odpowiedniej kontroli poziomu cukru we krwi. Substancja dostępna jest w dwóch głównych postaciach: o natychmiastowym uwalnianiu oraz o przedłużonym uwalnianiu. Każda z tych postaci ma nieco inny schemat dawkowania, który należy dostosować do indywidualnych potrzeb pacjenta12.

Dawkowanie eksenatydu o natychmiastowym uwalnianiu

  • Początkowa dawka: 5 mikrogramów (μg) dwa razy dziennie przez co najmniej jeden miesiąc, aby poprawić tolerancję leku13.
  • Dawka docelowa: Po upływie miesiąca można zwiększyć dawkę do 10 μg dwa razy dziennie, jeśli jest to konieczne do lepszej kontroli glikemii13.
  • Maksymalna dawka: Nie zaleca się stosowania dawek większych niż 10 μg dwa razy dziennie1.
  • Schemat podania: Lek należy podawać w ciągu 60 minut przed śniadaniem i kolacją lub przed dwoma głównymi posiłkami w ciągu dnia, z zachowaniem co najmniej 6-godzinnej przerwy między wstrzyknięciami. Nie wolno podawać eksenatydu po posiłku1.
  • Droga podania: Wstrzyknięcie podskórne w udo, brzuch lub górną część ramienia4.

Dawkowanie eksenatydu o przedłużonym uwalnianiu

  • Standardowa dawka: 2 mg raz w tygodniu, niezależnie od posiłków2.
  • Stały dzień podania: Zaleca się podawanie leku tego samego dnia tygodnia. W razie potrzeby dzień podania można zmienić, jeśli minęły co najmniej 3 dni od ostatniej dawki2.
  • Droga podania: Wstrzyknięcie podskórne w brzuch, udo lub tylną część ramienia5.
Ważne: Eksenatyd w każdej postaci należy podawać tylko podskórnie – nigdy dożylnie ani domięśniowo. W przypadku stosowania razem z insuliną bazową, eksenatyd i insulina muszą być podawane osobno, w różnych iniekcjach. Nie jest konieczne codzienne dostosowywanie dawki eksenatydu w zależności od poziomu cukru we krwi, ale regularna samokontrola glikemii jest niezbędna, szczególnie przy zmianie terapii lub redukcji dawki insuliny67.

Dawkowanie eksenatydu w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci i młodzież

  • Eksenatyd o natychmiastowym uwalnianiu: Nie zaleca się stosowania u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat – skuteczność i bezpieczeństwo nie zostały potwierdzone, brak zaleceń dotyczących dawkowania48.
  • Eksenatyd o przedłużonym uwalnianiu: Może być stosowany u dzieci i młodzieży od 10. roku życia w dawce 2 mg raz w tygodniu. Nie ma konieczności dostosowania dawki w tej grupie wiekowej9.

Pacjenci w podeszłym wieku

  • Eksenatyd o natychmiastowym uwalnianiu: Zaleca się ostrożność, szczególnie przy zwiększaniu dawki do 10 μg u osób powyżej 70 lat. U pacjentów powyżej 75 lat doświadczenie kliniczne jest ograniczone6.
  • Eksenatyd o przedłużonym uwalnianiu: Nie jest konieczne dostosowanie dawki ze względu na wiek, ale należy uwzględnić ewentualne osłabienie czynności nerek9.

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

  • Łagodne zaburzenia czynności nerek: Nie jest konieczna modyfikacja dawki49.
  • Umiarkowane zaburzenia czynności nerek: Eksenatyd o natychmiastowym uwalnianiu – zaleca się ostrożność przy zwiększaniu dawki. Eksenatyd o przedłużonym uwalnianiu – nie wymaga zmiany dawki, ale doświadczenie kliniczne jest ograniczone49.
  • Ciężkie zaburzenia czynności nerek lub schyłkowa choroba nerek (GFR <30 ml/min): Nie zaleca się stosowania eksenatydu w żadnej postaci49.

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

  • Nie jest konieczne dostosowanie dawki eksenatydu, niezależnie od postaci leku49.

Kobiety w ciąży i matki karmiące piersią

  • Brak wystarczających danych dotyczących stosowania eksenatydu u kobiet w ciąży i karmiących piersią. W badaniach na zwierzętach duże dawki wpływały na wzrost płodu i noworodków1011.

Zmiany dawkowania w zależności od stosowanych leków

  • W przypadku dodania eksenatydu do leczenia metforminą lub tiazolidynodionami, można kontynuować dotychczasowe dawki tych leków122.
  • W przypadku leczenia skojarzonego z pochodnymi sulfonylomocznika należy rozważyć zmniejszenie dawki pochodnej sulfonylomocznika, aby zmniejszyć ryzyko hipoglikemii1213.
  • Jeśli eksenatyd stosowany jest razem z insuliną bazową, zaleca się analizę dawki insuliny i stopniowe jej zmniejszanie u pacjentów ze zwiększonym ryzykiem hipoglikemii67.
Ważne dla pacjentów z chorobami nerek:

  • U osób z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek lub schyłkową niewydolnością nerek eksenatyd nie powinien być stosowany.
  • W przypadku łagodnych i umiarkowanych zaburzeń nerek nie zawsze jest konieczna modyfikacja dawki, ale należy zachować ostrożność i monitorować pacjenta.
  • Nudności, wymioty i biegunka mogą wpływać na nawodnienie i czynność nerek – w razie nasilenia tych objawów należy skontaktować się z lekarzem.
  • Stosowanie innych leków obciążających nerki lub zaburzających nawodnienie może zwiększać ryzyko działań niepożądanych.

Maksymalna dawka dobowa i ryzyko przedawkowania

  • Eksenatyd o natychmiastowym uwalnianiu: Maksymalna dawka to 10 μg dwa razy na dobę1.
  • Eksenatyd o przedłużonym uwalnianiu: Zalecana dawka to 2 mg raz w tygodniu – nie należy jej przekraczać2.
  • Objawy przedawkowania: Ciężkie nudności, wymioty i gwałtowne obniżenie poziomu cukru we krwi. W razie przedawkowania konieczne jest leczenie objawowe1415.

Podsumowanie: Eksenatyd – elastyczne dawkowanie dostosowane do pacjenta

Grupa pacjentów Schemat dawkowania
Dorośli (natychmiastowe uwalnianie) 5 μg dwa razy dziennie przez min. 1 miesiąc, następnie 10 μg dwa razy dziennie w razie potrzeby1
Dorośli (przedłużone uwalnianie) 2 mg raz w tygodniu2
Dzieci i młodzież (poniżej 10 lat) Nie zaleca się stosowania9
Dzieci i młodzież (10 lat i więcej, przedłużone uwalnianie) 2 mg raz w tygodniu, bez konieczności zmiany dawki9
Osoby starsze Zalecana ostrożność przy zwiększaniu dawki, szczególnie powyżej 70 lat6
Pacz. z łagodnymi/umiarkowanymi zaburzeniami nerek Zwykle brak konieczności modyfikacji dawki, ale wymagana ostrożność9
Pacz. z ciężkimi zaburzeniami nerek (GFR <30 ml/min) Przeciwwskazane9
Pacz. z zaburzeniami wątroby Brak konieczności zmiany dawki9
Kobiety w ciąży/karmiące piersią Brak wystarczających danych; stosowanie niezalecane10

Pytania i odpowiedzi

Jak często należy podawać eksenatyd?

Eksenatyd o natychmiastowym uwalnianiu podaje się dwa razy dziennie, a o przedłużonym uwalnianiu raz w tygodniu12.

Czy eksenatyd można stosować u dzieci?

Eksenatyd o natychmiastowym uwalnianiu nie jest zalecany dzieciom i młodzieży poniżej 18 lat. Eksenatyd o przedłużonym uwalnianiu można stosować u dzieci od 10. roku życia9.

Jakie są przeciwwskazania do stosowania eksenatydu?

Nie należy stosować eksenatydu u osób z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek (GFR <30 ml/min) oraz przy nadwrażliwości na składniki leku9.

Czy trzeba zmieniać dawkę eksenatydu u osób starszych?

Nie jest to konieczne, ale u osób powyżej 70 lat zaleca się ostrożność, zwłaszcza przy zwiększaniu dawki6.