Ekonazol, mikonazol i fentikonazol to leki przeciwgrzybicze stosowane miejscowo. Różnią się wskazaniami, bezpieczeństwem i zastosowaniem u kobiet w ciąży.

Podobieństwa i różnice: ekonazol, mikonazol, fentikonazol

Ekonazol, mikonazol i fentikonazol to substancje czynne należące do grupy pochodnych imidazolu, wykorzystywane w leczeniu zakażeń grzybiczych. Wszystkie mają szerokie spektrum działania, obejmujące dermatofity, drożdżaki (w tym Candida albicans) oraz inne grzyby chorobotwórcze. Oprócz działania przeciwgrzybiczego, każda z tych substancji wykazuje także pewną aktywność przeciwbakteryjną wobec bakterii Gram-dodatnich123. Zwykle stosowane są miejscowo – ekonazol i fentikonazol głównie dopochwowo, mikonazol natomiast także na skórę i błony śluzowe.

Wskazania terapeutyczne – kiedy stosuje się ekonazol, mikonazol i fentikonazol?

Wskazania dla tych substancji są zbliżone, jednak różnią się w zależności od postaci leku i drogi podania:

  • Ekonazol jest używany głównie w leczeniu grzybiczych zakażeń sromu i pochwy (globulki dopochwowe), a także w leczeniu grzybic skóry, takich jak kandydoza, dermatofitozy czy łupież pstry (krem na skórę)456.
  • Mikonazol jest szeroko stosowany w leczeniu zakażeń grzybiczych skóry (grzybica głowy, tułowia, rąk, stóp, pach, pachwin), a także w leczeniu kandydozy jamy ustnej i gardła oraz przewodu pokarmowego (żel do stosowania w jamie ustnej)78.
  • Fentikonazol przeznaczony jest głównie do leczenia drożdżycy błon śluzowych narządów płciowych (zapalenie sromu i pochwy, upławy) oraz zakażeń mieszanych pochwy, stosowany w formie kapsułek lub kremu dopochwowego91011.

Wskazania do stosowania są więc podobne, jednak fentikonazol i ekonazol mają główne zastosowanie w leczeniu infekcji narządów płciowych, podczas gdy mikonazol znajduje zastosowanie także w leczeniu grzybic skóry i błon śluzowych jamy ustnej.

Ważne informacje dotyczące stosowania u dzieci i młodzieży:

  • Ekonazol oraz fentikonazol nie są zalecane do stosowania u dzieci i młodzieży poniżej 16 roku życia w przypadku form dopochwowych1213.
  • Mikonazol, w zależności od postaci, może być stosowany u dzieci (żel do jamy ustnej od 4. miesiąca życia), ale należy zachować szczególną ostrożność i przestrzegać zaleceń dotyczących wieku oraz sposobu podania14.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Wszystkie trzy substancje czynne działają poprzez uszkadzanie błon komórkowych grzybów, co prowadzi do ich śmierci. Różnią się jednak nieco mechanizmem szczegółowym oraz farmakokinetyką:

  • Ekonazol niszczy błony komórkowe grzybów, zwiększając ich przepuszczalność i uszkadzając wewnętrzne struktury komórkowe. Większość zastosowanej dawki pozostaje na powierzchni skóry lub błony śluzowej, a do krwiobiegu przenika jedynie niewielka ilość substancji115.
  • Mikonazol hamuje biosyntezę ergosterolu – ważnego składnika błony komórkowej grzybów, co prowadzi do jej uszkodzenia i obumarcia komórki. Po podaniu miejscowym wchłanianie do organizmu jest minimalne, natomiast w przypadku żelu do jamy ustnej część substancji może być wchłaniana do krwiobiegu216.
  • Fentikonazol hamuje działanie enzymów utleniających w komórkach grzyba, prowadząc do nagromadzenia nadtlenków i obumarcia komórki. Jego wchłanianie po zastosowaniu dopochwowym jest bardzo małe3.

Wszystkie trzy substancje wykazują bardzo niską ogólnoustrojową dostępność po podaniu miejscowym, co ogranicza ryzyko działań ogólnych.

Przeciwwskazania i środki ostrożności

Wspólne przeciwwskazania dla wszystkich trzech substancji to nadwrażliwość na substancję czynną lub składniki pomocnicze. Istnieją jednak pewne różnice:

  • W przypadku ekonazolu oraz fentikonazolu nie zaleca się jednoczesnego stosowania z mechanicznymi środkami antykoncepcyjnymi wykonanymi z lateksu (np. prezerwatywy, krążki dopochwowe), ponieważ mogą one zostać uszkodzone przez składniki leków1718.
  • Mikonazol stosowany miejscowo rzadko powoduje ciężkie reakcje alergiczne, ale w razie ich wystąpienia należy natychmiast przerwać leczenie19.
  • W przypadku żelu do jamy ustnej z mikonazolem istnieje ryzyko zadławienia u niemowląt i małych dzieci, dlatego należy przestrzegać ścisłych zaleceń dotyczących wieku i sposobu podania20.

Fentikonazol i ekonazol mogą być stosowane w ciąży tylko wtedy, gdy jest to konieczne, najlepiej pod nadzorem lekarza. Mikonazol również powinien być stosowany w ciąży i podczas karmienia piersią z zachowaniem ostrożności212223.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Stosowanie ekonazolu, mikonazolu i fentikonazolu u szczególnych grup pacjentów wykazuje zarówno podobieństwa, jak i istotne różnice:

  • Dzieci: Ekonazol i fentikonazol w postaci dopochwowej nie są przeznaczone dla dzieci i młodzieży poniżej 16 lat, natomiast mikonazol (żel do jamy ustnej) może być stosowany u niemowląt powyżej 4. miesiąca życia, ale wymaga to szczególnej ostrożności121314.
  • Kobiety w ciąży: Ekonazol i fentikonazol nie powinny być stosowane w pierwszym trymestrze ciąży, chyba że jest to bezwzględnie konieczne. W późniejszym okresie ciąży można je stosować wyłącznie wtedy, gdy korzyści przeważają nad ryzykiem. Mikonazol również powinien być stosowany ostrożnie i tylko wtedy, gdy jest to niezbędne212223.
  • Karmienie piersią: Dla wszystkich trzech substancji nie ma wystarczających danych dotyczących przenikania do mleka matki. Stosowanie jest możliwe, ale zaleca się zachowanie ostrożności212223.
  • Kierowcy: Żadna z tych substancji nie wpływa negatywnie na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn242526.
  • Osoby z zaburzeniami funkcji nerek lub wątroby: U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby szczególną ostrożność należy zachować przy stosowaniu mikonazolu w żelu doustnym, który jest przeciwwskazany w tej grupie27.
Pamiętaj:

  • Nie należy stosować tych leków w przypadku uczulenia na którąkolwiek z substancji czynnych lub pomocniczych.
  • Niektóre postacie leków (np. globulki, kapsułki dopochwowe) mogą osłabiać działanie mechanicznych środków antykoncepcyjnych.
  • Przy stosowaniu miejscowym działania ogólnoustrojowe są rzadkie, ale zawsze należy zachować ostrożność, zwłaszcza u kobiet w ciąży i karmiących piersią.
  • W przypadku braku poprawy po kilku dniach leczenia lub nasilenia objawów należy zgłosić się do lekarza.

Tabela porównawcza: ekonazol, mikonazol, fentikonazol

Substancja czynna Najważniejsze wskazania Stosowanie u dzieci Stosowanie w ciąży Stosowanie u kierowców
Ekonazol Zakażenia grzybicze sromu i pochwy, grzybice skóry Nie zaleca się w postaci dopochwowej do 16 r.ż.12 Nie stosować w I trymestrze, ostrożnie w II i III21 Brak przeciwwskazań24
Mikonazol Grzybice skóry, błon śluzowych jamy ustnej, przewodu pokarmowego Żel do jamy ustnej od 4. miesiąca życia14 Ostrożnie, tylko gdy korzyści przewyższają ryzyko23 Brak przeciwwskazań26
Fentikonazol Drożdżyca narządów płciowych, zakażenia mieszane pochwy Nie zaleca się do 16 r.ż.13 Ostrożnie, tylko pod nadzorem lekarza22 Brak przeciwwskazań25

Ekonazol, mikonazol i fentikonazol – różnice istotne w praktyce

Choć ekonazol, mikonazol i fentikonazol należą do tej samej grupy leków i wykazują podobne działanie przeciwgrzybicze, ich zastosowanie różni się w zależności od rodzaju zakażenia, wieku pacjenta oraz stanu zdrowia (szczególnie u kobiet w ciąży i dzieci). Ekonazol i fentikonazol są szczególnie skuteczne w leczeniu infekcji intymnych, mikonazol zaś znajduje szerokie zastosowanie w leczeniu zakażeń skóry i błon śluzowych, także u młodszych dzieci. Wybór odpowiedniego leku powinien być dostosowany do indywidualnych potrzeb pacjenta oraz zaleceń lekarza479.

Pytania i odpowiedzi

Czy ekonazol i fentikonazol są równie skuteczne w leczeniu grzybicy pochwy?

Obie substancje są skuteczne w leczeniu zakażeń grzybiczych pochwy, choć mają różne mechanizmy działania i szczegóły dotyczące bezpieczeństwa stosowania12.

Który lek można stosować u dzieci?

Mikonazol w postaci żelu do jamy ustnej może być stosowany u dzieci powyżej 4. miesiąca życia. Ekonazol i fentikonazol w postaci dopochwowej nie są zalecane dla dzieci i młodzieży poniżej 16 lat345.

Czy można stosować ekonazol lub fentikonazol w ciąży?

W pierwszym trymestrze ciąży nie zaleca się stosowania tych leków, a w późniejszych okresach powinny być stosowane tylko wtedy, gdy jest to konieczne i pod nadzorem lekarza67.

Czy leki te wpływają na prowadzenie pojazdów?

Nie wykazano wpływu ekonazolu, mikonazolu ani fentikonazolu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługę maszyn8910.

Czy mogę używać prezerwatyw podczas leczenia fentikonazolem lub ekonazolem?

Nie zaleca się stosowania prezerwatyw lateksowych podczas leczenia tymi lekami, ponieważ mogą one zostać uszkodzone przez składniki preparatu1112.