Edotreotyd – mechanizm działania

Czym jest mechanizm działania edotreotydu?

Mechanizm działania substancji czynnej to sposób, w jaki wpływa ona na organizm, aby uzyskać pożądany efekt terapeutyczny lub diagnostyczny. W przypadku edotreotydu mechanizm ten polega na oddziaływaniu z określonymi strukturami w organizmie, które są charakterystyczne dla niektórych typów komórek nowotworowych¹. Dzięki zrozumieniu tego mechanizmu można lepiej wykorzystać edotreotyd do wykrywania i monitorowania przebiegu chorób nowotworowych.

Warto wspomnieć o dwóch ważnych pojęciach: farmakodynamika i farmakokinetyka. Farmakodynamika to nauka o tym, jak lek działa na organizm – czyli w jaki sposób wpływa na komórki i tkanki. Farmakokinetyka natomiast opisuje losy leku w organizmie – jak jest wchłaniany, rozprowadzany, przekształcany i wydalany. Oba te pojęcia są istotne, aby zrozumieć, jak edotreotyd działa i jak długo utrzymuje się w organizmie.

Jak działa edotreotyd na poziomie komórkowym?

Edotreotyd to substancja, która po połączeniu z radioaktywnym izotopem galu (68Ga) wiąże się z określonymi receptorami, zwanymi receptorami somatostatyny, występującymi na powierzchni komórek niektórych nowotworów¹. Najsilniej łączy się z tzw. receptorem SSTR2, a w mniejszym stopniu także z SSTR5. Dzięki temu możliwe jest precyzyjne wykrywanie komórek nowotworowych, które mają zwiększoną ilość tych receptorów.

Edotreotyd jest analogiem somatostatyny, czyli związku naturalnie występującego w organizmie, który pełni funkcję regulacyjną w układzie hormonalnym i nerwowym¹². W przeciwieństwie do naturalnej somatostatyny, edotreotyd jest używany głównie do obrazowania zmian nowotworowych, a nie do leczenia.

W stężeniach stosowanych w diagnostyce, edotreotyd nie wywołuje istotnych efektów biologicznych w organizmie – jego głównym zadaniem jest umożliwienie wykrycia guzów podczas badania PET (pozytonowa tomografia emisyjna)¹.

• Edotreotyd wiąże się z receptorami somatostatyny, głównie z SSTR2¹.
• Jest analogiem somatostatyny, ale nie wykazuje działania leczniczego w diagnostycznych dawkach¹.
• Stosowany jest wyłącznie w celu uwidocznienia guzów nowotworowych w badaniach obrazowych³.

Losy edotreotydu w organizmie – co dzieje się po podaniu?

Po dożylnym podaniu, edotreotyd znakowany galem-68 bardzo szybko rozprzestrzenia się w organizmie i równie szybko jest usuwany z krwi. Z badań wynika, że już po około 50 minutach od podania, jego stężenie w narządach osiąga stabilny poziom⁴. Najwięcej substancji gromadzi się fizjologicznie w śledzionie, a następnie w nerkach. Mniejsze ilości obserwuje się w wątrobie, przysadce, tarczycy i nadnerczach. W trzustce, zwłaszcza w tzw. wyrostku haczykowatym, także można zauważyć większe nagromadzenie edotreotydu.

Edotreotyd nie jest rozkładany w organizmie na inne związki – wydalany jest w postaci niezmienionej przez nerki. Około 16% podanej dawki zostaje usunięte w ciągu 2–4 godzin po podaniu⁵. Czas, przez jaki edotreotyd pozostaje aktywny w organizmie, zależy głównie od fizycznego okresu półtrwania radioaktywnego izotopu galu, który wynosi około 68 minut. Biologiczny okres półtrwania edotreotydu, czyli czas, w którym połowa dawki zostaje usunięta z organizmu, jest niewielki w porównaniu do tego czasu.

• Edotreotyd jest szybko eliminowany z krwi (okresy półtrwania: około 2 minuty i 48 minut)⁴.
• Największe nagromadzenie występuje w śledzionie i nerkach⁴.
• Wydalany jest przez nerki w postaci niezmienionej⁵.
• Nie wykryto metabolitów w surowicy w ciągu 4 godzin od podania⁵.
• Farmakokinetyka nie różni się znacząco między dorosłymi osobami zdrowymi obu płci⁴.

Co wykazały badania przedkliniczne edotreotydu?

W badaniach przeprowadzonych na zwierzętach nie stwierdzono szczególnego zagrożenia dla ludzi po podaniu edotreotydu⁶. Obserwowano jedynie łagodne lub umiarkowane objawy stanu zapalnego w miejscu podania, co może być związane z odczynem pH roztworu. W badaniach nie oceniano wpływu na płodność, rozwój płodu ani ryzyka nowotworów, ale nie wykazano toksyczności nawet przy dawkach znacznie wyższych niż stosowane u ludzi.

W przypadku jednej z substancji pomocniczych, 1,10-fenantroliny, wykazano brak działania mutagennego w testach na bakteriach oraz bardzo niskie ryzyko działań niepożądanych w dawkach stosowanych u ludzi⁷.

Podsumowanie: Edotreotyd – skuteczny i bezpieczny w diagnostyce PET

Edotreotyd, po połączeniu z radioaktywnym galem, jest skutecznym narzędziem w diagnostyce nowotworów neuroendokrynnych, pozwalając na dokładne obrazowanie zmian chorobowych. Działa poprzez wiązanie się z określonymi receptorami na komórkach nowotworowych, co umożliwia ich wykrycie podczas badania PET. Substancja jest szybko eliminowana z organizmu, nie rozkłada się na szkodliwe produkty i wykazuje korzystny profil bezpieczeństwa zarówno w badaniach klinicznych, jak i przedklinicznych¹⁴⁵⁶.