Disulfiram – porównanie substancji czynnych

Disulfiram, akamprozat i naltrekson to substancje czynne wspierające leczenie uzależnienia od alkoholu, różniące się mechanizmem działania, wskazaniami oraz bezpieczeństwem stosowania w wybranych grupach pacjentów.

Disulfiram, akamprozat i naltrekson – porównanie substancji czynnych

W leczeniu uzależnienia od alkoholu stosuje się różne substancje czynne, z których najważniejsze to disulfiram, akamprozat i naltrekson. Wszystkie należą do grupy leków wspierających utrzymanie abstynencji, jednak różnią się mechanizmem działania oraz sposobem stosowania¹²³. Łączy je przeznaczenie do stosowania u osób uzależnionych od alkoholu, gdzie pomagają ograniczyć ryzyko powrotu do picia lub utrzymać abstynencję. Disulfiram, akamprozat i naltrekson dostępne są w postaci tabletek doustnych, a disulfiram także w postaci tabletek do implantacji⁴.

Podobieństwa w działaniu i zastosowaniu

• Wszystkie te substancje są stosowane jako element leczenia uzależnienia od alkoholu, wspierając pacjentów w utrzymaniu abstynencji lub zmniejszeniu ryzyka nawrotu⁵⁶⁷.
• Należą do tej samej grupy terapeutycznej, lecz każdy z leków działa w inny sposób na organizm¹²³.
• Stosowanie tych leków powinno być łączone z innymi formami terapii, na przykład z psychoterapią⁶.

Wskazania do stosowania – kiedy wybrać daną substancję czynną?

Chociaż disulfiram, akamprozat i naltrekson mają podobny cel terapeutyczny, różnią się szczegółowymi wskazaniami oraz sposobem użycia⁵⁶⁷. Disulfiram jest przeznaczony głównie do leczenia osób uzależnionych od alkoholu, które są zmotywowane do utrzymania abstynencji i są świadome konsekwencji spożycia alkoholu podczas terapii⁵. Może być stosowany zarówno doustnie, jak i w formie tabletek do implantacji, a jego działanie polega na wywołaniu nieprzyjemnej reakcji po spożyciu alkoholu⁸.

Akamprozat jest wskazany do leczenia podtrzymującego abstynencję u osób uzależnionych od alkoholu, szczególnie tych, którzy są już po odstawieniu alkoholu i uczestniczą w psychoterapii⁶. Z kolei naltrekson pomaga zmniejszyć ryzyko nawrotu choroby oraz ogranicza tzw. “głód alkoholowy” u osób uzależnionych od alkoholu⁷.

Warto również zwrócić uwagę na możliwość stosowania tych leków w różnych grupach wiekowych. Disulfiram i naltrekson nie są zalecane do stosowania u dzieci i młodzieży⁹¹⁰. Akamprozat także nie jest rekomendowany dla osób poniżej 18. roku życia oraz powyżej 65 lat, ponieważ nie ustalono bezpieczeństwa i skuteczności w tych grupach wiekowych¹¹.

Mechanizm działania – jak pracują leki wspierające leczenie alkoholizmu?

Disulfiram, akamprozat i naltrekson pomagają w utrzymaniu abstynencji na różne sposoby:

• Disulfiram blokuje enzym odpowiedzialny za rozkład alkoholu w organizmie. Spożycie alkoholu podczas terapii prowadzi do nagromadzenia szkodliwych substancji, co powoduje bardzo nieprzyjemne objawy, takie jak nudności, wymioty, zaczerwienienie twarzy czy kołatanie serca¹¹².
• Akamprozat wpływa na neuroprzekaźniki w mózgu, pomagając przywrócić równowagę zaburzoną przez długotrwałe spożywanie alkoholu. Nie wywołuje nieprzyjemnych reakcji po spożyciu alkoholu, ale wspiera pacjenta w utrzymaniu abstynencji, zmniejszając chęć sięgnięcia po alkohol².
• Naltrekson działa na układ opioidowy w mózgu, blokując uczucie przyjemności po spożyciu alkoholu. W efekcie zmniejsza tzw. “głód alkoholowy” i pomaga ograniczyć ryzyko powrotu do picia³.

Różnice w farmakokinetyce

Disulfiram jest metabolizowany głównie w wątrobie i wydalany przez nerki, a jego działanie może utrzymywać się nawet po zakończeniu terapii¹³. Akamprozat jest wydalany głównie przez nerki w niezmienionej postaci i nie wpływa na metabolizm alkoholu, dlatego nie powoduje nieprzyjemnych reakcji po jego spożyciu¹⁴. Naltrekson jest metabolizowany w wątrobie i usuwany przez nerki, a jego działanie polega na blokowaniu receptorów opioidowych w mózgu¹⁵. Różnice w metabolizmie tych leków są istotne, zwłaszcza u osób z chorobami wątroby i nerek.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – różnice i podobieństwa

Wszystkie trzy substancje mają swoje przeciwwskazania oraz wymagają zachowania szczególnej ostrożności w określonych sytuacjach:

• Disulfiram nie powinien być stosowany u osób z niewydolnością wątroby, nerek, serca, z chorobami psychicznymi, padaczką, cukrzycą oraz w stanie upojenia alkoholowego¹⁶⁹.
• Akamprozat jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek oraz u kobiet karmiących piersią¹⁷.
• Naltrekson nie może być stosowany u osób z ostrym zapaleniem wątroby, niewydolnością wątroby lub nerek, a także u pacjentów przyjmujących opioidy¹⁸.

Wszystkie te leki wymagają świadomej zgody pacjenta oraz poinformowania o możliwych zagrożeniach, szczególnie w przypadku disulfiramu, gdzie spożycie alkoholu może prowadzić do poważnych, a nawet zagrażających życiu reakcji¹⁹²⁰.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Bezpieczeństwo stosowania tych substancji czynnych różni się w zależności od wieku, stanu zdrowia oraz sytuacji życiowej pacjenta:

• Dzieci i młodzież: Disulfiram i naltrekson nie są przeznaczone dla osób poniżej 18. roku życia⁹¹⁰. Akamprozat również nie jest zalecany w tej grupie wiekowej¹¹.
• Kobiety w ciąży i karmiące piersią: Disulfiram oraz naltrekson nie powinny być stosowane w ciąży i podczas karmienia piersią, a akamprozat tylko w uzasadnionych przypadkach, gdy korzyści przewyższają ryzyko^21222324.
• Pacjenci z chorobami wątroby i nerek: Wszystkie trzy substancje wymagają szczególnej ostrożności lub są przeciwwskazane u osób z ciężkimi chorobami tych narządów^16251718.
• Kierowcy i osoby obsługujące maszyny: Disulfiram oraz naltrekson mogą wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów, powodując senność lub zmęczenie. Akamprozat nie ma wpływu na te czynności²⁶²⁷²⁸.

Porównanie wybranych cech substancji czynnych

Leki wspierające leczenie alkoholizmu – wybór zależy od potrzeb pacjenta

Disulfiram, akamprozat i naltrekson to trzy różne podejścia do leczenia uzależnienia od alkoholu. Każda z tych substancji działa inaczej, ma inne wskazania, przeciwwskazania i profil bezpieczeństwa. Wybór odpowiedniego leku zależy od indywidualnej sytuacji pacjenta, jego motywacji do leczenia, stanu zdrowia oraz obecności chorób współistniejących. Wspólne dla wszystkich tych leków jest to, że stosowane są jako element kompleksowej terapii, często w połączeniu z psychoterapią. Przed rozpoczęciem leczenia zawsze należy wziąć pod uwagę zarówno zalety, jak i możliwe ryzyka związane z danym lekiem⁵⁶⁷.