Czy diklofenak jest bezpieczny? Zasady ostrożności
Diklofenak jest lekiem o potwierdzonej skuteczności przeciwbólowej i przeciwzapalnej, jednak jego stosowanie wymaga przestrzegania określonych zasad bezpieczeństwa, zwłaszcza u osób z chorobami przewlekłymi, u kobiet w ciąży, karmiących piersią oraz u seniorów1234. Ryzyko działań niepożądanych oraz konieczność modyfikacji dawki zależy od drogi podania i indywidualnych cech pacjenta5.
Bezpieczeństwo u kobiet w ciąży i matek karmiących piersią
Kobiety w ciąży
- Stosowanie diklofenaku w trzecim trymestrze ciąży jest przeciwwskazane we wszystkich postaciach, ponieważ może powodować poważne zaburzenia u płodu, takie jak przedwczesne zamknięcie przewodu tętniczego, niewydolność nerek i inne powikłania6789.
- W pierwszym i drugim trymestrze stosowanie diklofenaku możliwe jest tylko wtedy, gdy jest to absolutnie konieczne, a dawka i czas terapii powinny być jak najniższe1011.
- Stosowanie diklofenaku może zwiększać ryzyko poronienia i wad rozwojowych serca u płodu1213.
Karmienie piersią
- Diklofenak przenika do mleka matki w niewielkich ilościach141516.
- Stosowanie diklofenaku w czasie karmienia piersią nie jest zalecane, zwłaszcza w formie doustnej i iniekcyjnej, ze względu na ryzyko działań niepożądanych u dziecka151718.
- W przypadku żeli miejscowych, jeśli lekarz zdecyduje o konieczności ich stosowania, nie należy nakładać ich na okolice piersi ani na duże powierzchnie skóry lub stosować długotrwale1419.
Wpływ na prowadzenie pojazdów i obsługę maszyn
- Diklofenak stosowany miejscowo (żele, krople do oczu) zazwyczaj nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów2021.
- W przypadku stosowania doustnego, doodbytniczego lub iniekcyjnego, u niektórych osób mogą wystąpić działania niepożądane, takie jak zawroty głowy, senność, zaburzenia widzenia czy oszołomienie – wówczas nie należy prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn2223.
- Po podaniu kropli do oczu mogą wystąpić przemijające zaburzenia widzenia – do czasu ich ustąpienia nie należy prowadzić pojazdów24.
Interakcje z alkoholem
- W ChPL nie wskazano bezpośrednio na poważne interakcje diklofenaku z alkoholem, jednak spożywanie alkoholu podczas terapii diklofenakiem może zwiększać ryzyko uszkodzenia przewodu pokarmowego (krwawienia, wrzody)2728.
- Alkohol może także nasilać działania niepożądane ze strony wątroby i nerek29.
Stosowanie u osób z niewydolnością nerek
- Diklofenak jest przeciwwskazany u osób z ciężką niewydolnością nerek (dotyczy szczególnie tabletek, czopków, iniekcji)3031.
- U pacjentów z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek zaleca się zachowanie ostrożności, stosowanie najmniejszej skutecznej dawki oraz regularne monitorowanie czynności nerek3233.
- Stosowanie diklofenaku w formie żelu wiąże się z bardzo niskim ryzykiem działań ogólnoustrojowych, ale nie można ich całkowicie wykluczyć przy długotrwałym stosowaniu na duże powierzchnie skóry34.
Stosowanie u osób z niewydolnością wątroby
- Diklofenak jest przeciwwskazany u osób z ciężką niewydolnością wątroby83531.
- U pacjentów z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami czynności wątroby należy zachować ostrożność i regularnie kontrolować parametry wątrobowe3236.
- W przypadku utrzymujących się nieprawidłowych wyników badań wątroby lub pojawienia się objawów choroby wątroby, diklofenak należy odstawić3738.
Stosowanie diklofenaku u seniorów
- Osoby w podeszłym wieku są bardziej narażone na działania niepożądane diklofenaku, zwłaszcza dotyczące przewodu pokarmowego, serca, nerek i skóry539.
- Zaleca się stosowanie najmniejszej skutecznej dawki przez możliwie najkrótszy czas i regularne monitorowanie stanu zdrowia40.
- Nie ma konieczności rutynowej modyfikacji dawki, ale szczególna ostrożność i obserwacja są zalecane4142.
Inne grupy pacjentów wymagające szczególnej ostrożności
- Pacjenci z chorobami serca, naczyń, po udarze, z nadciśnieniem lub czynnikami ryzyka sercowo-naczyniowego powinni stosować diklofenak tylko w razie konieczności, w możliwie najniższej dawce i przez najkrótszy czas4647.
- Pacjenci z chorobami przewodu pokarmowego, takimi jak wrzody, krwawienia, choroba Crohna, powinni być pod ścisłym nadzorem lekarskim podczas terapii diklofenakiem4849.
- Osoby z zaburzeniami krzepnięcia lub przyjmujące leki przeciwzakrzepowe – istnieje ryzyko krwawień5051.
- Pacjenci z astmą, alergią, polipami nosa, przewlekłą obturacyjną chorobą płuc, powinni zachować szczególną ostrożność, gdyż diklofenak może wywoływać napady astmy lub reakcje alergiczne5253.
Podsumowanie: Profil bezpieczeństwa diklofenaku – na co uważać?
| Grupa pacjentów | Możliwość stosowania | Uwagi |
|---|---|---|
| Kobiety w ciąży (I-II trymestr) | Ostrożnie | Wyłącznie jeśli konieczne, najniższa dawka i krótko |
| Kobiety w ciąży (III trymestr) | Przeciwwskazane | Ryzyko poważnych powikłań u płodu |
| Karmienie piersią | Ostrożnie lub przeciwwskazane | Unikać tabletek, iniekcji; miejscowo tylko po konsultacji |
| Seniorzy | Można stosować | Stosować najniższą skuteczną dawkę, monitorować |
| Niewydolność nerek | Przeciwwskazane w ciężkiej postaci | Ostrożność w łagodnych/umiarkowanych zaburzeniach |
| Niewydolność wątroby | Przeciwwskazane w ciężkiej postaci | Ostrożność w łagodnych/umiarkowanych zaburzeniach |
| Prowadzenie pojazdów | Ostrożność | Unikać w razie zawrotów głowy, senności, zaburzeń widzenia |
| Alkohol | Ostrożność | Może zwiększać ryzyko działań niepożądanych |
| Choroby serca, naczyń | Ostrożnie | Najniższa dawka, krótko, pod kontrolą |
| Dzieci i młodzież <14 lat | Przeciwwskazane | Brak danych bezpieczeństwa |


















