Czy diklofenak jest bezpieczny? Zasady ostrożności

Diklofenak jest lekiem o potwierdzonej skuteczności przeciwbólowej i przeciwzapalnej, jednak jego stosowanie wymaga przestrzegania określonych zasad bezpieczeństwa, zwłaszcza u osób z chorobami przewlekłymi, u kobiet w ciąży, karmiących piersią oraz u seniorów1234. Ryzyko działań niepożądanych oraz konieczność modyfikacji dawki zależy od drogi podania i indywidualnych cech pacjenta5.

Bezpieczeństwo u kobiet w ciąży i matek karmiących piersią

Kobiety w ciąży

  • Stosowanie diklofenaku w trzecim trymestrze ciąży jest przeciwwskazane we wszystkich postaciach, ponieważ może powodować poważne zaburzenia u płodu, takie jak przedwczesne zamknięcie przewodu tętniczego, niewydolność nerek i inne powikłania6789.
  • W pierwszym i drugim trymestrze stosowanie diklofenaku możliwe jest tylko wtedy, gdy jest to absolutnie konieczne, a dawka i czas terapii powinny być jak najniższe1011.
  • Stosowanie diklofenaku może zwiększać ryzyko poronienia i wad rozwojowych serca u płodu1213.

Karmienie piersią

  • Diklofenak przenika do mleka matki w niewielkich ilościach141516.
  • Stosowanie diklofenaku w czasie karmienia piersią nie jest zalecane, zwłaszcza w formie doustnej i iniekcyjnej, ze względu na ryzyko działań niepożądanych u dziecka151718.
  • W przypadku żeli miejscowych, jeśli lekarz zdecyduje o konieczności ich stosowania, nie należy nakładać ich na okolice piersi ani na duże powierzchnie skóry lub stosować długotrwale1419.

Wpływ na prowadzenie pojazdów i obsługę maszyn

  • Diklofenak stosowany miejscowo (żele, krople do oczu) zazwyczaj nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów2021.
  • W przypadku stosowania doustnego, doodbytniczego lub iniekcyjnego, u niektórych osób mogą wystąpić działania niepożądane, takie jak zawroty głowy, senność, zaburzenia widzenia czy oszołomienie – wówczas nie należy prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn2223.
  • Po podaniu kropli do oczu mogą wystąpić przemijające zaburzenia widzenia – do czasu ich ustąpienia nie należy prowadzić pojazdów24.
Ważne: Stosowanie diklofenaku w postaci tabletek, czopków lub iniekcji wiąże się z ryzykiem wystąpienia poważnych działań niepożądanych, zwłaszcza ze strony przewodu pokarmowego (krwawienia, owrzodzenia), serca (zawał, udar), nerek (zatrzymanie płynów, niewydolność nerek) oraz skóry (ciężkie reakcje alergiczne). Ryzyko to jest wyższe u osób w podeszłym wieku, z chorobami serca, wątroby, nerek, nadciśnieniem, cukrzycą oraz u osób stosujących inne leki. Należy zawsze stosować możliwie najmniejszą skuteczną dawkę przez najkrótszy czas52526.

Interakcje z alkoholem

  • W ChPL nie wskazano bezpośrednio na poważne interakcje diklofenaku z alkoholem, jednak spożywanie alkoholu podczas terapii diklofenakiem może zwiększać ryzyko uszkodzenia przewodu pokarmowego (krwawienia, wrzody)2728.
  • Alkohol może także nasilać działania niepożądane ze strony wątroby i nerek29.

Stosowanie u osób z niewydolnością nerek

  • Diklofenak jest przeciwwskazany u osób z ciężką niewydolnością nerek (dotyczy szczególnie tabletek, czopków, iniekcji)3031.
  • U pacjentów z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek zaleca się zachowanie ostrożności, stosowanie najmniejszej skutecznej dawki oraz regularne monitorowanie czynności nerek3233.
  • Stosowanie diklofenaku w formie żelu wiąże się z bardzo niskim ryzykiem działań ogólnoustrojowych, ale nie można ich całkowicie wykluczyć przy długotrwałym stosowaniu na duże powierzchnie skóry34.

Stosowanie u osób z niewydolnością wątroby

  • Diklofenak jest przeciwwskazany u osób z ciężką niewydolnością wątroby83531.
  • U pacjentów z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami czynności wątroby należy zachować ostrożność i regularnie kontrolować parametry wątrobowe3236.
  • W przypadku utrzymujących się nieprawidłowych wyników badań wątroby lub pojawienia się objawów choroby wątroby, diklofenak należy odstawić3738.

Stosowanie diklofenaku u seniorów

  • Osoby w podeszłym wieku są bardziej narażone na działania niepożądane diklofenaku, zwłaszcza dotyczące przewodu pokarmowego, serca, nerek i skóry539.
  • Zaleca się stosowanie najmniejszej skutecznej dawki przez możliwie najkrótszy czas i regularne monitorowanie stanu zdrowia40.
  • Nie ma konieczności rutynowej modyfikacji dawki, ale szczególna ostrożność i obserwacja są zalecane4142.
Ważne: Diklofenak może powodować reakcje alergiczne, nawet jeśli nigdy wcześniej nie był stosowany. Reakcje te mogą objawiać się wysypką, świądem, obrzękiem, a w rzadkich przypadkach ciężkimi reakcjami ogólnoustrojowymi, jak zespół Stevensa-Johnsona czy martwicze oddzielanie się naskórka. U pacjentów z astmą, alergią, polipami nosa lub przewlekłymi chorobami układu oddechowego ryzyko reakcji nadwrażliwości jest wyższe. W razie pojawienia się objawów alergii należy natychmiast przerwać stosowanie leku434445.

Inne grupy pacjentów wymagające szczególnej ostrożności

  • Pacjenci z chorobami serca, naczyń, po udarze, z nadciśnieniem lub czynnikami ryzyka sercowo-naczyniowego powinni stosować diklofenak tylko w razie konieczności, w możliwie najniższej dawce i przez najkrótszy czas4647.
  • Pacjenci z chorobami przewodu pokarmowego, takimi jak wrzody, krwawienia, choroba Crohna, powinni być pod ścisłym nadzorem lekarskim podczas terapii diklofenakiem4849.
  • Osoby z zaburzeniami krzepnięcia lub przyjmujące leki przeciwzakrzepowe – istnieje ryzyko krwawień5051.
  • Pacjenci z astmą, alergią, polipami nosa, przewlekłą obturacyjną chorobą płuc, powinni zachować szczególną ostrożność, gdyż diklofenak może wywoływać napady astmy lub reakcje alergiczne5253.

Podsumowanie: Profil bezpieczeństwa diklofenaku – na co uważać?

Grupa pacjentów Możliwość stosowania Uwagi
Kobiety w ciąży (I-II trymestr) Ostrożnie Wyłącznie jeśli konieczne, najniższa dawka i krótko
Kobiety w ciąży (III trymestr) Przeciwwskazane Ryzyko poważnych powikłań u płodu
Karmienie piersią Ostrożnie lub przeciwwskazane Unikać tabletek, iniekcji; miejscowo tylko po konsultacji
Seniorzy Można stosować Stosować najniższą skuteczną dawkę, monitorować
Niewydolność nerek Przeciwwskazane w ciężkiej postaci Ostrożność w łagodnych/umiarkowanych zaburzeniach
Niewydolność wątroby Przeciwwskazane w ciężkiej postaci Ostrożność w łagodnych/umiarkowanych zaburzeniach
Prowadzenie pojazdów Ostrożność Unikać w razie zawrotów głowy, senności, zaburzeń widzenia
Alkohol Ostrożność Może zwiększać ryzyko działań niepożądanych
Choroby serca, naczyń Ostrożnie Najniższa dawka, krótko, pod kontrolą
Dzieci i młodzież <14 lat Przeciwwskazane Brak danych bezpieczeństwa

Pytania i odpowiedzi

Czy diklofenak jest bezpieczny dla osób starszych?

Diklofenak można stosować u seniorów, ale wymaga to ostrożności, stosowania najniższej skutecznej dawki i regularnej kontroli stanu zdrowia, ponieważ ryzyko działań niepożądanych jest wyższe w tej grupie wiekowej12.

Czy diklofenak można stosować w ciąży?

Diklofenak jest przeciwwskazany w trzecim trymestrze ciąży, a w pierwszym i drugim można go stosować tylko w wyjątkowych przypadkach i przez krótki czas34.

Czy diklofenak wpływa na prowadzenie samochodu?

W przypadku żelu i kropli do oczu wpływ na prowadzenie pojazdów jest znikomy, ale tabletki i iniekcje mogą powodować zawroty głowy lub senność, co wymaga ostrożności56.

Czy można pić alkohol podczas stosowania diklofenaku?

Picie alkoholu podczas terapii diklofenakiem może zwiększać ryzyko uszkodzenia przewodu pokarmowego i innych działań niepożądanych78.

Czy diklofenak można stosować u osób z chorobą nerek?

Diklofenak jest przeciwwskazany w ciężkiej niewydolności nerek. U osób z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami nerek należy zachować szczególną ostrożność910.