Działania niepożądane denosumabu – wstęp
Każdy lek, w tym denosumab, może powodować działania niepożądane, choć nie u każdego pacjenta muszą one wystąpić1234. Ogólnie, profil bezpieczeństwa denosumabu jest dobrze poznany i w większości przypadków działania niepożądane mają łagodny lub umiarkowany charakter, ale mogą też wystąpić poważniejsze reakcje, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu lub w określonych grupach pacjentów. Ryzyko wystąpienia działań niepożądanych zależy m.in. od postaci leku (np. roztwór do wstrzykiwań), dawki (60 mg vs. 120 mg), czasu leczenia oraz stanu zdrowia pacjenta, w tym czynności nerek56. Niektóre działania niepożądane są częstsze u osób leczonych na osteoporozę, inne u pacjentów onkologicznych lub z ciężkimi zaburzeniami nerek. Stosując denosumab, zawsze należy rozważyć korzyści i ryzyko terapii oraz obserwować organizm pod kątem możliwych objawów niepożądanych1.
Najczęstsze działania niepożądane
Do najczęściej zgłaszanych działań niepożądanych denosumabu należą bóle mięśniowo-szkieletowe (np. ból pleców, stawów, kończyn) oraz ból kończyn, które mogą dotyczyć nawet co dziesiątego pacjenta lub więcej1234. Przy dawkach stosowanych w leczeniu nowotworów, bardzo często pojawia się także hipokalcemia, czyli obniżenie poziomu wapnia we krwi24. U niektórych pacjentów mogą wystąpić objawy grypopodobne, biegunka lub duszność24.
- Bóle mięśniowo-szkieletowe – obejmują bóle kości, mięśni i stawów, mogą być odczuwane jako dyskomfort lub nawet silny ból1234.
- Ból kończyn – często dotyczy nóg lub rąk, może utrudniać codzienne funkcjonowanie13.
- Hipokalcemia – spadek poziomu wapnia we krwi, objawia się mrowieniem, drgawkami, skurczami mięśni czy zmianami nastroju. Występuje szczególnie często u osób leczonych z powodu nowotworów i u osób z zaburzeniami nerek24.
- Biegunka, duszność – pojawiają się bardzo często przy wyższych dawkach stosowanych u pacjentów onkologicznych24.
Działania niepożądane występujące często
- Infekcje dróg moczowych oraz górnych dróg oddechowych – mogą objawiać się częstym oddawaniem moczu, bólem przy oddawaniu moczu lub objawami przeziębienia78.
- Zaparcia i dolegliwości brzuszne – uczucie pełności, ból brzucha78.
- Rwa kulszowa – ból promieniujący od dolnej części pleców do nogi78.
- Wysypka, wyprysk, łysienie – zmiany skórne, wypadanie włosów78.
- Nadmierna potliwość – zwłaszcza przy wyższych dawkach910.
- Ekstrakcja zęba – w kontekście leczenia onkologicznego może być związana z większym ryzykiem powikłań w jamie ustnej910.
- Hipofosfatemia – obniżenie poziomu fosforanów we krwi910.
- Nowy nowotwór pierwotny – odnotowany jako rzadkość, ale obserwowany w grupie pacjentów onkologicznych1112.
Działania niepożądane występujące niezbyt często
- Zapalenie tkanki łącznej – może prowadzić do zaczerwienienia, obrzęku i bólu skóry, czasem wymaga hospitalizacji78.
- Zapalenie uchyłka jelita grubego – objawia się bólem brzucha i gorączką78.
- Zakażenie ucha – ból, gorączka, czasem wyciek z ucha78.
- Liszajowate osutki polekowe – zmiany skórne przypominające liszaj79810.
- Atypowe złamania kości udowej – nietypowe złamania, zwykle po długotrwałym stosowaniu leku79810.
- Hiperkalcemia po przerwaniu terapii – głównie u dzieci i młodzieży oraz u pacjentów z guzem olbrzymiokomórkowym kości910.
Działania niepożądane występujące rzadko i bardzo rzadko
- Hipokalcemia – rzadziej przy niższych dawkach (np. osteoporoza), ale może być ciężka i objawowa (drgawki, tężyczka, zaburzenia świadomości)13141516.
- Nadwrażliwość, w tym reakcje anafilaktyczne – pokrzywka, obrzęk twarzy, trudności w oddychaniu, wysypka711810.
- Martwica kości szczęki – poważne powikłanie stomatologiczne, szczególnie u osób leczonych z powodu nowotworów, związane z bólem, opuchlizną i gojeniem się ran w jamie ustnej79810.
- Martwica kości przewodu słuchowego zewnętrznego – bardzo rzadko, objawia się bólem ucha, wydzieliną, utratą słuchu79810.
- Zapalenie naczyń z nadwrażliwości – bardzo rzadkie przypadki zapalenia naczyń krwionośnych78.
Wybrane działania niepożądane – szczegółowe omówienie
Hipokalcemia
Hipokalcemia, czyli obniżenie poziomu wapnia we krwi, jest jednym z najważniejszych działań niepożądanych denosumabu, szczególnie przy wyższych dawkach (np. 120 mg w leczeniu nowotworów). Objawy to mrowienie, skurcze mięśni, drżenia, tężyczka, drgawki, a w ciężkich przypadkach – zaburzenia świadomości i wydłużenie odcinka QT w EKG1416. Hipokalcemia najczęściej pojawia się w ciągu pierwszych tygodni terapii. Osoby z zaburzeniami czynności nerek, dializowane lub nieprzyjmujące wapnia i witaminy D, są szczególnie narażone na ten efekt56.
Martwica kości szczęki
To powikłanie dotyczy głównie pacjentów leczonych z powodu nowotworów lub długotrwale przyjmujących denosumab. Objawia się bólem, obrzękiem, trudno gojącymi się ranami w jamie ustnej, a także problemami po ekstrakcji zęba. Ryzyko rośnie wraz z czasem leczenia i u osób po zabiegach stomatologicznych1718.
Atypowe złamania kości udowej
To nietypowe złamania pojawiające się po długotrwałym stosowaniu denosumabu, czasem nawet bez wyraźnego urazu. Objawy to ból w udzie lub pachwinie, czasem długo przed złamaniem. Ryzyko wzrasta przy dłuższej terapii1920.
Reakcje nadwrażliwości
U niektórych pacjentów mogą wystąpić objawy alergii: wysypka, pokrzywka, obrzęk twarzy, trudności z oddychaniem. Rzadko dochodzi do ciężkiej reakcji anafilaktycznej1920.
- Działania niepożądane mogą się różnić w zależności od postaci i dawki leku oraz wskazania (osteoporoza, nowotwory, guz olbrzymiokomórkowy kości).
- Niektóre powikłania, jak hiperkalcemia po odstawieniu leku, dotyczą głównie dzieci i młodzieży lub specyficznych grup pacjentów.
- U osób z ciężkimi zaburzeniami nerek należy zachować szczególną ostrożność i monitorować poziom wapnia.
- W razie niepokojących objawów, szczególnie ze strony układu nerwowego, serca, skóry lub jamy ustnej, należy niezwłocznie poinformować personel medyczny.
Zgłaszanie działań niepożądanych
Każde podejrzewane działanie niepożądane po zastosowaniu denosumabu powinno być zgłaszane do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL) lub bezpośrednio do producenta leku. Takie zgłoszenia pozwalają na stałe monitorowanie bezpieczeństwa stosowania denosumabu i mogą przyczynić się do poprawy opieki nad pacjentami21222324.
Tabela działań niepożądanych denosumabu według układów narządowych i częstości
| Układ narządowy | Bardzo często | Często | Niezbyt często | Rzadko | Bardzo rzadko | Częstość nieznana |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zaburzenia metabolizmu i odżywiania | Hipokalcemia | Hipofosfatemia | Hiperkalcemia po przerwaniu terapii (guz olbrzymiokomórkowy kości) | |||
| Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej | Ból mięśniowo-szkieletowy, ból kończyn | Martwica kości szczęki | Atypowe złamania kości udowej | Martwica kości przewodu słuchowego zewnętrznego | ||
| Zaburzenia żołądka i jelit | Biegunka | Zaparcia, dolegliwości brzuszne | Zapalenie uchyłka jelita grubego | |||
| Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej | Wysypka, wyprysk, łysienie, nadmierna potliwość | Liszajowate osutki polekowe | Zapalenie naczyń z nadwrażliwości | |||
| Zaburzenia układu immunologicznego | Nadwrażliwość, reakcja anafilaktyczna | |||||
| Zakażenia i zarażenia pasożytnicze | Zakażenie układu moczowego, zakażenie górnych dróg oddechowych | Zapalenie tkanki łącznej, zakażenie ucha | ||||
| Nowotwory | Nowy nowotwór pierwotny | |||||
| Inne | Duszność | Ekstrakcja zęba |
Denosumab – bezpieczeństwo stosowania w praktyce
Denosumab wykazuje korzystny profil bezpieczeństwa, zwłaszcza jeśli stosowany jest zgodnie z zaleceniami. Najczęściej występują łagodne działania niepożądane, takie jak bóle mięśni i stawów czy zaburzenia żołądkowo-jelitowe. Jednak w niektórych przypadkach mogą pojawić się poważniejsze powikłania, w tym hipokalcemia, martwica kości szczęki lub reakcje alergiczne. Działania niepożądane są zróżnicowane w zależności od wskazania, dawki i stanu zdrowia pacjenta. Dzięki regularnemu monitorowaniu i odpowiedniej suplementacji wapnia i witaminy D, większości poważnych działań niepożądanych można skutecznie zapobiegać lub szybko je rozpoznać1234.


















