Deksamfetamina – działania niepożądane
Deksamfetamina jest substancją czynną o działaniu stymulującym układ nerwowy, wykorzystywaną w leczeniu niektórych zaburzeń, takich jak ADHD. Jak każdy lek, może wywoływać działania niepożądane, choć nie wystąpią one u każdego pacjenta. Większość skutków ubocznych pojawia się głównie na początku terapii lub po zwiększeniu dawki, a ich nasilenie może zależeć od indywidualnych predyspozycji, stosowanej dawki, długości leczenia, wieku oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta123. Warto pamiętać, że decyzja o stosowaniu deksamfetaminy zawsze powinna uwzględniać bilans korzyści i ryzyka, a pojawienie się niepokojących objawów należy zgłaszać personelowi medycznemu.
Wpływ postaci leku, dawki i innych czynników
Deksamfetamina występuje w różnych postaciach tabletek i dawkach, co może wpływać na profil działań niepożądanych. Skutki uboczne mogą być bardziej nasilone u dzieci, osób starszych, a także u osób z chorobami przewlekłymi lub stosujących inne leki12. Długotrwałe przyjmowanie deksamfetaminy może wiązać się z innymi zagrożeniami niż krótkotrwałe leczenie.
Działania niepożądane według częstości występowania
Działania niepożądane występujące bardzo często (u więcej niż 1 na 10 osób)
- Zmniejszenie łaknienia, spowolniony przyrost masy ciała i utrata masy ciała (szczególnie przy długotrwałym stosowaniu u dzieci)123
- Bezsenność123
- Nerwowość123
Działania niepożądane występujące często (u 1 do 10 na 100 osób)
- Zaburzenia rytmu serca, kołatanie serca, przyspieszone bicie serca123
- Bóle i skurcze brzucha, nudności, wymioty, suchość w ustach (często na początku leczenia, zwykle łagodzone przez jedzenie)123
- Ból głowy, zawroty głowy pochodzenia przedsionkowego123
- Nadpobudliwość123
- Ból stawów123
- Zmiany ciśnienia krwi i częstości akcji serca (zwykle wzrost tych wartości)123
- Nieprawidłowe zachowanie, agresja, pobudzenie, jadłowstręt, lęk, depresja, drażliwość123
Działania niepożądane występujące rzadko i bardzo rzadko
- Dławica piersiowa, zatrzymanie akcji serca123
- Drgawki, ruchy mimowolne, krwotok wewnątrzczaszkowy123
- Rumień wielopostaciowy, złuszczające zapalenie skóry, trwała wysypka polekowa123
- Niedokrwistość, leukopenia, małopłytkowość, plamica małopłytkowa123
- Zespół Tourette’a123
- Nieprawidłowa czynność wątroby, od wzrostu enzymów po śpiączkę wątrobową123
- Skurcze mięśni123
- Omamy, psychoza, tiki, zachowania samobójcze123
- Zapalenie naczyń mózgowych, ich niedrożność123
Działania niepożądane o nieznanej częstości występowania
- Ból w klatce piersiowej, nagła śmierć, hiperpireksja (wysoka gorączka), zmęczenie456
- Kardiomiopatia, zawał serca123
- Biegunka, niedokrwienne zapalenie okrężnicy456
- Nadwrażliwość, obrzęk naczynioruchowy, anafilaksja456
- Kwasica, rabdomioliza, uszkodzenie nerek456
- Ataksja (niezgrabność ruchowa), trudności z koncentracją, hiperrefleksja, udar, drżenie456
- Dezorientacja, uzależnienie, zmiany nastroju, euforia, zaburzenia funkcji poznawczych, paranoja789
- Impotencja, łysienie, potliwość456
- Zapaść sercowo-naczyniowa, zespół Raynauda456
Działania niepożądane po odstawieniu deksamfetaminy
Odstawienie deksamfetaminy po dłuższym stosowaniu może prowadzić do wystąpienia objawów takich jak pogorszenie nastroju, zmęczenie, żywe sny, bezsenność lub nadmierna senność, zwiększone łaknienie, spowolnienie ruchowe, pobudzenie, brak odczuwania przyjemności oraz silna chęć ponownego przyjęcia leku101112. Objawy te mogą być trudne do samodzielnego opanowania i wymagają wsparcia specjalisty.
Jak zgłaszać działania niepożądane?
Każde podejrzewane działanie niepożądane można zgłosić do Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL) lub bezpośrednio do producenta. Zgłoszenia pomagają w ciągłym monitorowaniu bezpieczeństwa stosowania deksamfetaminy i innych leków131415.
Tabela: Działania niepożądane deksamfetaminy według układów narządowych i częstości
| Układ narządowy | Bardzo często | Często | Rzadko | Bardzo rzadko | Nieznana |
|---|---|---|---|---|---|
| Układ nerwowy | Bezsenność, nerwowość | Ból głowy, zawroty głowy, nadpobudliwość, dyskineza | Zmęczenie | Drgawki, ruchy choreoatetotyczne, krwotok wewnątrzczaszkowy | Ataksja, trudności z koncentracją, hiperrefleksja, udar, drżenie |
| Układ sercowo-naczyniowy | Zaburzenia rytmu serca, kołatanie serca, tachykardia | Dławica piersiowa | Zatrzymanie akcji serca | Kardiomiopatia, zawał serca, zapaść sercowo-naczyniowa, zespół Raynauda | |
| Układ pokarmowy | Ból i skurcze brzucha, nudności, wymioty, suchość w ustach | Biegunka, niedokrwienne zapalenie okrężnicy | |||
| Układ krwiotwórczy | Niedokrwistość, leukopenia, małopłytkowość, plamica małopłytkowa | ||||
| Skóra i tkanka podskórna | Wysypka, pokrzywka | Rumień wielopostaciowy, złuszczające zapalenie skóry, trwała wysypka polekowa | Potliwość, łysienie | ||
| Układ mięśniowo-szkieletowy | Ból stawów | Opóźnienie wzrostu u dzieci | Skurcze mięśni | Rabdomioliza | |
| Układ immunologiczny | Nadwrażliwość, obrzęk naczynioruchowy, anafilaksja | ||||
| Układ rozrodczy i piersi | Impotencja | ||||
| Psychika | Bezsenność, nerwowość | Nieprawidłowe zachowanie, agresja, pobudzenie, jadłowstręt, lęk, depresja, drażliwość | Omamy, psychoza, zachowania samobójcze, tiki | Dezorientacja, uzależnienie, dysforia, euforia, paranoja, zaburzenia funkcji poznawczych | |
| Wątroba i drogi żółciowe | Nieprawidłowa czynność wątroby, śpiączka wątrobowa | ||||
| Oczy | Trudności z akomodacją oka, niewyraźne widzenie, rozszerzenie źrenic | ||||
| Nerki i drogi moczowe | Uszkodzenie nerek |
- Monitoruj swoje samopoczucie w trakcie leczenia deksamfetaminą, szczególnie jeśli pojawiają się nowe lub nasilone objawy.
- W przypadku dzieci ważne jest regularne kontrolowanie wzrostu i masy ciała.
- Niektóre działania niepożądane, jak bóle brzucha czy bezsenność, mogą ustąpić po pewnym czasie lub być łagodzone prostymi działaniami, np. przyjmowaniem leku z posiłkiem.
- W razie wątpliwości lub obaw dotyczących skutków ubocznych zawsze warto skonsultować się z farmaceutą lub lekarzem.
Deksamfetamina – bezpieczeństwo stosowania na co dzień
Deksamfetamina może wywoływać zarówno łagodne, jak i poważniejsze działania niepożądane, a ich ryzyko zwiększa się przy długotrwałym stosowaniu, zwłaszcza u dzieci i osób starszych. Większość skutków ubocznych pojawia się głównie na początku terapii, jednak niektóre mogą wystąpić także po dłuższym czasie. Regularne kontrole lekarskie oraz uważne obserwowanie swojego samopoczucia pomagają wcześnie wykryć niepożądane objawy i zmniejszyć ryzyko powikłań141025113612.


















