REKLAMA

Deksametazon, betametazon i prednizolon to glikokortykosteroidy stosowane w leczeniu stanów zapalnych, różniące się siłą działania, wskazaniami i profilem bezpieczeństwa.

Podobieństwa i grupa terapeutyczna porównywanych substancji

Deksametazon, betametazon oraz prednizolon to syntetyczne glikokortykosteroidy, czyli leki należące do tej samej grupy terapeutycznej. Ich działanie polega głównie na tłumieniu reakcji zapalnych, łagodzeniu objawów alergii oraz zmniejszaniu aktywności układu odpornościowego123. Wszystkie te substancje są stosowane zarówno w leczeniu ostrych, jak i przewlekłych schorzeń, które reagują na leczenie steroidami, w tym w chorobach reumatycznych, dermatologicznych, alergicznych, pulmonologicznych, autoimmunologicznych, a także w stanach zagrożenia życia, takich jak wstrząs czy obrzęk mózgu456.

  • Wszystkie mają silne działanie przeciwzapalne i immunosupresyjne123.
  • Stosowane są w leczeniu podobnych schorzeń, zwłaszcza wtedy, gdy inne metody leczenia nie przynoszą oczekiwanych efektów456.
  • Występują w różnych postaciach i mogą być podawane doustnie, dożylnie, domięśniowo, miejscowo (na skórę lub do oka), a także w formie implantów czy aerozoli789.

Źródła: 123456789

Wskazania do stosowania: podobieństwa i różnice

Deksametazon, betametazon i prednizolon mają wiele wspólnych wskazań, ale w praktyce mogą być preferowane w różnych sytuacjach klinicznych:

  • Deksametazon stosuje się w leczeniu ostrych stanów zapalnych, obrzęku mózgu, ciężkich reakcji alergicznych, jako leczenie wspomagające w onkologii, w leczeniu COVID-19, a także miejscowo w okulistyce i dermatologii4.
  • Betametazon jest wykorzystywany w podobnych wskazaniach, szczególnie w leczeniu ostrych i przewlekłych chorób zapalnych i alergicznych, obrzęku mózgu, a także w stanach nagłych, jak wstrząs czy zaostrzenie chorób reumatycznych5.
  • Prednizolon znajduje zastosowanie w przewlekłych chorobach autoimmunologicznych, reumatologicznych, dermatologicznych, hematologicznych, w leczeniu ostrych reakcji alergicznych, astmy, a także w zespole nerczycowym czy ostrych stanach neurologicznych6.

Wskazania różnią się także w zależności od postaci i drogi podania – na przykład deksametazon i betametazon mają wskazania do stosowania miejscowego (na skórę, do oka), a prednizolon częściej używany jest doustnie lub dożylnie789.

Wiek pacjentów: Wszystkie trzy substancje mogą być stosowane u dzieci, jednak w przypadku najmłodszych dzieci i niemowląt zawsze konieczna jest szczególna ostrożność oraz indywidualne dostosowanie dawki, a w niektórych wskazaniach stosowanie jest ograniczone lub przeciwwskazane789.

Ważne: Mimo podobieństw, wybór między deksametazonem, betametazonem a prednizolonem zależy od konkretnej sytuacji klinicznej, stanu zdrowia pacjenta oraz oczekiwanej siły i czasu działania leku. Różne postacie i drogi podania pozwalają dopasować terapię do potrzeb – na przykład w stanach nagłych preferuje się formy dożylne, a w przewlekłych schorzeniach – doustne lub miejscowe. U dzieci, osób starszych i kobiet w ciąży wybór leku wymaga szczególnej ostrożności789.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Wszystkie trzy substancje hamują reakcje zapalne i odpornościowe poprzez wpływ na geny i procesy komórkowe. Jednak różnią się siłą działania oraz wpływem na gospodarkę wodno-elektrolitową:

  • Deksametazon ma bardzo silne działanie przeciwzapalne i immunosupresyjne, jest około 7,5 razy silniejszy od prednizolonu i 30 razy silniejszy od hydrokortyzonu. Wykazuje minimalne działanie mineralokortykosteroidowe, co oznacza, że nie powoduje zatrzymania sodu i wody w organizmie1.
  • Betametazon jest równie silny jak deksametazon – różnice między nimi są niewielkie, obie substancje mają bardzo zbliżone działanie i są czasem stosowane zamiennie. Także nie wykazuje znaczącego działania mineralokortykosteroidowego2.
  • Prednizolon jest słabszy od deksametazonu i betametazonu, ale wykazuje umiarkowane działanie mineralokortykosteroidowe, co może prowadzić do zatrzymania sodu i wody, a także utraty potasu przy długotrwałym stosowaniu3.

Pod względem farmakokinetycznym deksametazon i betametazon mają dłuższy czas działania i wolniejszy metabolizm niż prednizolon. Deksametazon jest wydalany głównie przez nerki, podobnie jak pozostałe substancje, ale wiąże się w mniejszym stopniu z białkami osocza niż prednizolon101112.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co zwrócić uwagę?

Wszystkie trzy leki mają przeciwwskazania wspólne:

  • nadwrażliwość na substancję czynną lub składniki pomocnicze,
  • czynne, nieleczone infekcje bakteryjne, wirusowe lub grzybicze,
  • niekontrolowana cukrzyca, aktywna gruźlica, wrzody żołądka i dwunastnicy, ciężka osteoporoza, niektóre choroby psychiczne131415.

Różnice pojawiają się w szczegółach – na przykład deksametazon i betametazon nie powinny być stosowane miejscowo na zakażoną lub uszkodzoną skórę, a prednizolon wykazuje większe ryzyko retencji sodu i wody, co może być istotne u osób z nadciśnieniem lub niewydolnością serca131415.

Warto zwrócić uwagę na fakt, że betametazon i deksametazon rzadziej powodują wzrost ciśnienia tętniczego i zatrzymanie płynów niż prednizolon, ale mogą silniej hamować naturalną produkcję hormonów nadnerczy. Długotrwałe stosowanie wszystkich glikokortykosteroidów zwiększa ryzyko cukrzycy, osteoporozy, infekcji, zaćmy czy jaskry161718.

Część przeciwwskazań zależy także od postaci leku – na przykład kropli do oczu nie stosuje się przy niektórych chorobach rogówki czy jaskrze19.

Bezpieczeństwo stosowania u dzieci, kobiet w ciąży, kierowców i osób z chorobami przewlekłymi

Różnice w bezpieczeństwie stosowania u szczególnych grup pacjentów są istotne przy wyborze leku:

  • Dzieci: Wszystkie trzy substancje mogą być stosowane u dzieci, ale deksametazon i betametazon wykazują większy potencjał zahamowania wzrostu przy długotrwałym stosowaniu. W przypadku prednizolonu to ryzyko również występuje, ale może być nieco mniejsze789.
  • Kobiety w ciąży: Stosowanie glikokortykosteroidów w ciąży wymaga zawsze indywidualnej oceny ryzyka i korzyści. Deksametazon i betametazon łatwo przenikają przez łożysko i mogą wpływać na rozwój płodu, szczególnie w pierwszym trymestrze – mogą zwiększać ryzyko opóźnienia wzrostu płodu i rzadko niektórych wad rozwojowych. Prednizolon również przenika przez łożysko, ale w mniejszym stopniu. Żaden z tych leków nie jest rutynowo zalecany w ciąży, chyba że korzyści przewyższają ryzyko202122.
  • Karmienie piersią: Glikokortykosteroidy przenikają do mleka matki, ale ryzyko działań niepożądanych u dziecka jest niskie, jeśli matka stosuje małe dawki przez krótki czas232122.
  • Kierowcy: Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów jest znikomy, ale przy dużych dawkach mogą pojawić się zawroty głowy lub zaburzenia widzenia242526.
  • Osoby z zaburzeniami funkcji nerek i wątroby: Wszystkie trzy substancje mogą być stosowane u osób z łagodnymi zaburzeniami nerek, ale wymagają ostrożności u osób z ciężkimi schorzeniami wątroby – wydłuża się wtedy czas ich działania i rośnie ryzyko działań niepożądanych789.

W praktyce klinicznej prednizolon bywa preferowany u kobiet w ciąży, gdyż uważa się, że mniej przenika do płodu niż deksametazon czy betametazon202122.

Warto wiedzieć: Deksametazon i betametazon są znacznie silniejsze od prednizolonu, dlatego często wybierane są w ostrych stanach wymagających szybkiej i intensywnej interwencji (np. obrzęk mózgu, ciężkie reakcje alergiczne, COVID-19). Prednizolon, dzięki umiarkowanej sile działania i korzystniejszemu profilowi bezpieczeństwa w niektórych grupach pacjentów, lepiej sprawdza się w leczeniu przewlekłych schorzeń autoimmunologicznych czy reumatologicznych. W każdej sytuacji decyzję o wyborze leku i jego dawkowaniu powinien podejmować lekarz, biorąc pod uwagę wiek, stan zdrowia i choroby współistniejące pacjenta789.

Podsumowanie: Deksametazon, betametazon i prednizolon – wybór zależny od sytuacji klinicznej

Poniżej znajduje się porównanie najważniejszych cech deksametazonu, betametazonu i prednizolonu w formie tabeli:

Substancja czynna Najważniejsze wskazania Stosowanie u dzieci Stosowanie w ciąży Stosowanie u kierowców
Deksametazon Stany zapalne, obrzęk mózgu, ciężkie alergie, COVID-19, choroby autoimmunologiczne, miejscowo: oko, skóra Od 2. roku życia (miejscowo), indywidualne dawkowanie doustnie/dożylnie Nie zaleca się rutynowo; tylko gdy korzyść przewyższa ryzyko Nie wpływa lub wpływ nieistotny; przy dużych dawkach możliwe zaburzenia widzenia
Betametazon Stany zapalne, obrzęk mózgu, reakcje alergiczne, choroby skóry, reumatyczne, miejscowo: skóra, stawy Indywidualne dawkowanie, ostrożnie u dzieci Nie zaleca się rutynowo; tylko gdy korzyść przewyższa ryzyko Brak istotnego wpływu
Prednizolon Choroby autoimmunologiczne, reumatyczne, alergiczne, astma, zespół nerczycowy, hematologia Od 1. roku życia, indywidualne dawkowanie Można rozważyć, gdy korzyść przeważa nad ryzykiem (przenika mniej przez łożysko) Brak istotnego wpływu

Pytania i odpowiedzi

Który glikokortykosteroid jest najsilniejszy – deksametazon, betametazon czy prednizolon?

Deksametazon i betametazon są znacznie silniejsze od prednizolonu pod względem działania przeciwzapalnego i immunosupresyjnego123.

Czy wszystkie te leki można stosować u dzieci?

Tak, ale wymagają ostrożności i indywidualnego dostosowania dawki. U najmłodszych dzieci stosowanie jest ograniczone i wymaga decyzji lekarza789.

Który z tych leków jest bezpieczniejszy w ciąży?

Żaden nie jest zalecany rutynowo w ciąży. W razie konieczności prednizolon bywa preferowany, bo mniej przenika przez łożysko202122.

Czy te leki mogą być stosowane miejscowo (np. na skórę, do oka)?

Tak, deksametazon i betametazon są dostępne w postaci leków miejscowych (krople, maści), prednizolon rzadziej272829.

Czy istnieją różnice w działaniach niepożądanych między tymi lekami?

Deksametazon i betametazon rzadziej powodują retencję sodu i wody, ale mogą silniej hamować czynność nadnerczy. Prednizolon częściej wywołuje obrzęki i nadciśnienie przy długim stosowaniu161718.

REKLAMA