Citalopram, escitalopram i sertralina to leki z grupy SSRI, stosowane w depresji i zaburzeniach lękowych, różniące się wskazaniami, bezpieczeństwem i dawkowaniem.

Porównywane substancje czynne – podobieństwa i grupa terapeutyczna

Citalopram, escitalopram i sertralina to substancje czynne należące do tej samej grupy leków – selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI). Oznacza to, że wszystkie te leki zwiększają ilość serotoniny w mózgu, co przyczynia się do poprawy nastroju oraz zmniejszenia objawów lęku123. Są to leki nowoczesne, szeroko stosowane zarówno w leczeniu depresji, jak i różnych zaburzeń lękowych. Łączy je wysoka skuteczność, relatywnie korzystny profil działań niepożądanych oraz podobny sposób działania farmakologicznego. Jednakże, mimo tych podobieństw, istnieją różnice w zakresie wskazań, dawkowania i bezpieczeństwa stosowania.

Wskazania do stosowania – kiedy stosuje się poszczególne leki?

Wszystkie trzy substancje czynne mają wspólne podstawowe wskazania: leczenie depresji oraz zaburzeń lękowych, jednak różnią się szczegółami i możliwościami stosowania w określonych grupach pacjentów:

  • Citalopram jest stosowany w leczeniu depresji (również z objawami otępiennymi), profilaktyce nawrotów depresji, a także w zaburzeniach lękowych z napadami lęku, z agorafobią lub bez niej. Dodatkowo, w niektórych przypadkach może być stosowany przy zaburzeniach obsesyjno-kompulsyjnych45.
  • Escitalopram (aktywny izomer citalopramu) jest stosowany szerzej: w leczeniu dużych epizodów depresyjnych, zaburzeń lękowych z napadami lęku (z agorafobią lub bez), fobii społecznej, zaburzenia lękowego uogólnionego oraz zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego67.
  • Sertralina jest wskazana w leczeniu depresji, lęku napadowego (z agorafobią lub bez), zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych (również u dzieci od 6. roku życia), zespołu lęku społecznego oraz zespołu stresu pourazowego (PTSD)8.

Warto zwrócić uwagę, że sertralinę można stosować u dzieci i młodzieży z zaburzeniami obsesyjno-kompulsyjnymi już od 6. roku życia, podczas gdy citalopram i escitalopram nie są zalecane u osób poniżej 18 lat89. W przypadku osób starszych, wszystkie leki wymagają zmniejszenia dawki i zachowania ostrożności.

Ważne: Escitalopram ma szerokie zastosowanie w leczeniu różnych zaburzeń lękowych, także takich jak fobia społeczna czy zaburzenie lękowe uogólnione. Sertralina natomiast, oprócz leczenia depresji i lęku, jako jedyna spośród porównywanych leków może być stosowana u dzieci i młodzieży z zaburzeniami obsesyjno-kompulsyjnymi. Wybór konkretnego leku zależy od rozpoznania, wieku pacjenta i innych czynników zdrowotnych68.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Wszystkie trzy leki blokują wychwyt zwrotny serotoniny w mózgu, co zwiększa jej ilość w przestrzeniach między komórkami nerwowymi i przekłada się na efekt przeciwdepresyjny oraz przeciwlękowy123. Zarówno citalopram, jak i escitalopram, nie wpływają istotnie na wychwyt innych neuroprzekaźników (noradrenaliny, dopaminy), a ich powinowactwo do innych receptorów jest minimalne, co przekłada się na korzystny profil działań niepożądanych12. Sertralina również jest bardzo selektywna wobec serotoniny, ale wykazuje nieco szerszy zakres działania, co bywa wykorzystywane w leczeniu różnych zaburzeń.

Jeśli chodzi o farmakokinetykę, różnice między lekami dotyczą przede wszystkim tempa metabolizmu i wydalania, co wpływa na wybór leku u osób z chorobami wątroby lub nerek:

  • Citalopram i escitalopram są metabolizowane głównie w wątrobie, z udziałem kilku enzymów. Ich okres półtrwania wynosi odpowiednio ok. 1,5 doby dla citalopramu i ok. 30 godzin dla escitalopramu1011.
  • Sertralina również jest metabolizowana w wątrobie, a jej okres półtrwania to ok. 26 godzin12.

W przypadku zaburzeń czynności wątroby, dawkę wszystkich tych leków należy zmniejszyć i stosować z ostrożnością. U pacjentów z łagodną lub umiarkowaną niewydolnością nerek dostosowanie dawki nie jest konieczne, ale przy ciężkich zaburzeniach nerek należy zachować ostrożność1012.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – podobieństwa i różnice

Wszystkie porównywane leki mają podobne przeciwwskazania, jednak istnieją pewne różnice, na które warto zwrócić uwagę:

  • Nie wolno stosować żadnego z tych leków w połączeniu z inhibitorami MAO (monoaminooksydazy), ze względu na ryzyko groźnego dla życia zespołu serotoninowego131415.
  • Wszystkie leki są przeciwwskazane u osób z wydłużonym odstępem QT w EKG lub wrodzonym zespołem długiego QT, a także nie powinny być stosowane z innymi lekami wydłużającymi ten odstęp (np. niektóre leki przeciwarytmiczne, przeciwpsychotyczne, antybiotyki)131615.
  • Nie należy nagle przerywać leczenia – konieczne jest stopniowe zmniejszanie dawki, aby uniknąć objawów odstawienia (np. zawroty głowy, niepokój, nudności, zaburzenia snu)171819.
  • Wszystkie leki mogą zwiększać ryzyko krwawień, zwłaszcza przy jednoczesnym stosowaniu leków przeciwzakrzepowych lub niesteroidowych leków przeciwzapalnych202122.

Szczególną ostrożność należy zachować u osób z padaczką, cukrzycą, chorobami serca, zaburzeniami elektrolitowymi oraz u kobiet w ciąży i karmiących piersią232425.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Zarówno citalopram, escitalopram, jak i sertralina są lekami o potwierdzonym bezpieczeństwie, jednak u niektórych pacjentów wymagają zachowania szczególnej ostrożności:

  • Dzieci i młodzież: Sertralina jest jedynym lekiem z tej trójki, który można stosować u dzieci powyżej 6. roku życia w leczeniu zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych. Citalopram i escitalopram nie są zalecane dla osób poniżej 18 lat89.
  • Kobiety w ciąży: Wszystkie leki mogą być stosowane w ciąży jedynie wtedy, gdy korzyści przeważają nad ryzykiem. U noworodków matek leczonych SSRI w końcowym okresie ciąży mogą wystąpić przejściowe objawy odstawienia lub działania niepożądane, jak np. zaburzenia oddychania, drżenie, pobudzenie262728. SSRI mogą nieznacznie zwiększać ryzyko krwotoku poporodowego.
  • Karmienie piersią: Wszystkie substancje czynne przenikają do mleka matki, jednak nie stwierdzono wyraźnych objawów niepożądanych u dzieci. Zaleca się jednak ostrożność i indywidualną ocenę ryzyka293031.
  • Osoby starsze: U pacjentów w podeszłym wieku konieczne jest stosowanie mniejszych dawek (najczęściej połowy dawki zalecanej dorosłym), ze względu na wolniejszy metabolizm i większe ryzyko działań niepożądanych32933.
  • Osoby z zaburzeniami nerek i wątroby: Wszystkie leki wymagają ostrożności i, w przypadku ciężkiej niewydolności, mogą być przeciwwskazane lub konieczne jest zmniejszenie dawki343319.
  • Kierowcy: Wszystkie trzy leki mogą nieznacznie wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów, zwłaszcza na początku leczenia lub przy zmianie dawki, dlatego należy zachować ostrożność353637.
Ważne: Każdy z porównywanych leków może powodować objawy odstawienia po nagłym przerwaniu stosowania. Zaleca się stopniowe zmniejszanie dawki przez kilka tygodni lub miesięcy, w zależności od potrzeb pacjenta, aby ograniczyć ryzyko zawrotów głowy, zaburzeń snu, drażliwości czy innych nieprzyjemnych objawów173839.

Citalopram, escitalopram i sertralina – najważniejsze różnice i podobieństwa w pigułce

Substancja czynna Najważniejsze wskazania Stosowanie u dzieci Stosowanie w ciąży Stosowanie u kierowców
Citalopram Depresja, zaburzenia lękowe, zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne Nie zaleca się poniżej 18 lat Można rozważyć w razie konieczności Ostrożność – może wpływać na sprawność
Escitalopram Depresja, zaburzenia lękowe (także fobia społeczna, lęk uogólniony), zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne Nie zaleca się poniżej 18 lat Można rozważyć w razie konieczności Ostrożność – może wpływać na sprawność
Sertralina Depresja, lęk napadowy, zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne, lęk społeczny, PTSD Można stosować w ZOK od 6 lat Można rozważyć w razie konieczności Ostrożność – może wpływać na sprawność

Citalopram, escitalopram i sertralina – co warto zapamiętać?

Citalopram, escitalopram i sertralina to leki z tej samej grupy, ale różnią się pod względem szczegółowych wskazań, możliwości stosowania u dzieci, zakresu rejestracji oraz profilu bezpieczeństwa. Wybór leku zależy od rozpoznania, wieku pacjenta, towarzyszących chorób oraz indywidualnej reakcji na leczenie. Wszystkie wymagają ostrożności u osób z chorobami serca, padaczką, zaburzeniami gospodarki elektrolitowej i w czasie ciąży oraz karmienia piersią. Nie należy nagle przerywać leczenia – dawkę trzeba stopniowo zmniejszać.

Zawsze warto pamiętać, że skuteczność i bezpieczeństwo leczenia zależy nie tylko od wyboru leku, ale także od regularności jego stosowania i współpracy z lekarzem prowadzącym.

Pytania i odpowiedzi

Czym różni się citalopram od escitalopramu?

Escitalopram jest aktywnym izomerem citalopramu i działa silniej w mniejszych dawkach. Oba leki mają podobne wskazania, ale escitalopram jest stosowany także w szerszym zakresie zaburzeń lękowych.67

Czy sertralinę można stosować u dzieci?

Sertralinę można stosować u dzieci powyżej 6. roku życia, ale tylko w leczeniu zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych.8

Czy można nagle odstawić leki z grupy SSRI?

Nie. Wszystkie leki z tej grupy należy odstawiać stopniowo, aby uniknąć objawów odstawienia, takich jak zawroty głowy, niepokój czy nudności.1738

Czy citalopram, escitalopram i sertralina są bezpieczne w ciąży?

Mogą być stosowane w ciąży tylko wtedy, gdy korzyści przewyższają ryzyko. U noworodka mogą wystąpić objawy odstawienia.262728