Bupiwakaina, lewobupiwakaina i mepiwakaina to leki miejscowo znieczulające stosowane w różnych zabiegach, różniące się długością działania, bezpieczeństwem i wskazaniami.

Porównywane substancje czynne – podobieństwa i grupa terapeutyczna

Bupiwakaina, lewobupiwakaina oraz mepiwakaina to substancje czynne należące do grupy tzw. amidowych leków miejscowo znieczulających. Oznacza to, że są wykorzystywane do wywoływania znieczulenia w określonych partiach ciała podczas różnych zabiegów medycznych i stomatologicznych123. Wszystkie trzy leki blokują przewodzenie impulsów nerwowych, co powoduje zniesienie czucia bólu w miejscu ich podania. Działają odwracalnie, co oznacza, że po pewnym czasie od ustąpienia działania leku czucie wraca do normy123. Mimo wielu podobieństw, leki te różnią się między sobą długością działania, profilem bezpieczeństwa oraz wskazaniami do stosowania.

Kiedy stosuje się bupiwakainę, lewobupiwakainę i mepiwakainę?

Wszystkie trzy substancje wykorzystywane są do znieczulenia miejscowego i regionalnego, jednak różnią się zakresem zastosowań oraz grupami wiekowymi, u których mogą być używane:

  • Bupiwakaina – najczęściej stosowana jest w znieczuleniach do zabiegów chirurgicznych (np. blokady nerwów, znieczulenie zewnątrzoponowe, znieczulenie podpajęczynówkowe), w leczeniu bólu pooperacyjnego oraz podczas porodu. Można ją podawać dorosłym, młodzieży i dzieciom, nawet od 1. roku życia, w zależności od techniki i dawki4567.
  • Lewobupiwakaina – stosowana bardzo podobnie jak bupiwakaina, jednak według dostępnych danych jej użycie u dzieci ogranicza się głównie do tzw. blokad nerwowych. U dorosłych i młodzieży może być stosowana do znieczulenia podczas operacji, w blokadach nerwów i do łagodzenia bólu pooperacyjnego oraz porodowego7.
  • Mepiwakaina – jest popularna w znieczuleniach stomatologicznych oraz do znieczulenia miejscowego i regionalnego w chirurgii, szczególnie u dorosłych, młodzieży i dzieci powyżej 4. roku życia (lub od ok. 20 kg masy ciała)8. U dzieci stosuje się ją ostrożnie i w odpowiednio mniejszych dawkach9.
Ważne: Każda z substancji może być dostępna w różnych stężeniach i formach, a wybór odpowiedniego leku i jego dawki zawsze zależy od indywidualnej sytuacji pacjenta, rodzaju zabiegu i wieku. Należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę, by uniknąć działań niepożądanych101112.

Jak działają te substancje i czym się różnią?

Bupiwakaina i lewobupiwakaina mają bardzo zbliżony mechanizm działania, blokując przewodnictwo nerwowe przez zamykanie kanałów sodowych w komórkach nerwowych12. Lewobupiwakaina jest uznawana za bezpieczniejszą dla serca, zwłaszcza u osób z chorobami serca, ale pod względem skuteczności znieczulenia jest porównywalna z bupiwakainą2. Mepiwakaina także blokuje przewodzenie impulsów nerwowych, jednak jej działanie rozpoczyna się szybciej, a czas działania jest zwykle krótszy niż w przypadku bupiwakainy i lewobupiwakainy3. Dodatkowo, mepiwakaina słabiej zwęża naczynia krwionośne, co może być korzystne, gdy nie można stosować leków z dodatkiem adrenaliny13.

Pod względem farmakokinetyki, wszystkie trzy substancje są metabolizowane głównie w wątrobie i wydalane przez nerki, ale różnią się czasem półtrwania i siłą wiązania z białkami osocza141516. Długo działająca bupiwakaina i lewobupiwakaina są wybierane, gdy oczekuje się dłuższego znieczulenia, natomiast mepiwakaina – gdy zależy na szybkim początku działania i krótszym efekcie znieczulającym.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – podobieństwa i różnice

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania wszystkich trzech leków jest uczulenie na dany środek lub inne leki z tej samej grupy (amidowe środki znieczulające)171819. Każdy z nich nie powinien być stosowany w tzw. blokadzie Biera (znieczuleniu dożylnym odcinkowym). Istnieją jednak różnice dotyczące innych przeciwwskazań:

Wszystkie substancje wymagają zachowania szczególnej ostrożności u osób starszych, pacjentów z chorobami serca, wątroby lub nerek oraz podczas stosowania innych leków o podobnym działaniu202122.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

W przypadku dzieci, kobiet w ciąży, matek karmiących piersią oraz osób z chorobami nerek lub wątroby, bezpieczeństwo stosowania tych leków różni się w zależności od substancji:

  • Dzieci: Bupiwakaina może być stosowana już od 1. roku życia, lewobupiwakaina głównie w blokadach nerwów u dzieci poniżej 12 lat, a mepiwakaina od 4. roku życia (20 kg masy ciała)1079.
  • Kobiety w ciąży: Wszystkie leki należy stosować w ciąży jedynie w przypadku wyraźnych wskazań i pod kontrolą lekarza. Bupiwakaina i lewobupiwakaina są przeciwwskazane w znieczuleniu okołoszyjkowym, a mepiwakaina nie jest zalecana w ciąży232425.
  • Karmienie piersią: Bupiwakaina i lewobupiwakaina przenikają do mleka w bardzo małych ilościach, które nie stanowią zagrożenia dla dziecka karmionego piersią. W przypadku mepiwakainy zaleca się przerwę w karmieniu przez 10 godzin po podaniu leku232625.
  • Kierowcy: Wszystkie trzy substancje mogą czasowo zaburzać zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn, zwłaszcza bezpośrednio po zabiegu z ich użyciem272829.
  • Osoby z chorobami nerek lub wątroby: U wszystkich tych pacjentów należy stosować najniższe skuteczne dawki i zachować szczególną ostrożność, ponieważ leki te są metabolizowane w wątrobie i wydalane przez nerki202130.
Informacje praktyczne:

  • Bupiwakaina i lewobupiwakaina są często wybierane do dłuższych zabiegów chirurgicznych, a mepiwakaina – do krótkich zabiegów, zwłaszcza w stomatologii.
  • Leki te mogą być stosowane w różnych technikach znieczulenia – nasiękowego, przewodowego, zewnątrzoponowego, dooponowego, a także w blokadach nerwów.
  • Wszystkie substancje mogą być stosowane u osób starszych, jednak dawki powinny być odpowiednio zmniejszone.
  • W przypadku przyjmowania innych leków o podobnym działaniu lub leków wpływających na wątrobę i nerki, należy poinformować o tym lekarza przed zabiegiem.

Podsumowanie – różnice w zastosowaniu i bezpieczeństwie

Substancja czynna Najważniejsze wskazania Stosowanie u dzieci Stosowanie w ciąży Stosowanie u kierowców
Bupiwakaina Znieczulenie chirurgiczne, blokady nerwów, ból pooperacyjny, poród Od 1. roku życia (w określonych technikach) Nie zaleca się we wczesnej ciąży, przeciwwskazana w znieczuleniu okołoszyjkowym Może czasowo wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów
Lewobupiwakaina Znieczulenie chirurgiczne, blokady nerwów, ból pooperacyjny, poród Głównie blokady nerwów u dzieci <12 lat Nie zaleca się we wczesnej ciąży, przeciwwskazana w znieczuleniu okołoszyjkowym Może czasowo wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów
Mepiwakaina Znieczulenie miejscowe, regionalne, zabiegi stomatologiczne Od 4. roku życia (20 kg masy ciała) Nie zaleca się w ciąży Może czasowo wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów

Pytania i odpowiedzi

Czym różni się bupiwakaina od lewobupiwakainy?

Lewobupiwakaina jest uznawana za bezpieczniejszą dla serca, ale oba leki działają podobnie skutecznie jako środki znieczulające miejscowo2.

Czy mepiwakainę można stosować u dzieci?

Tak, ale tylko u dzieci powyżej 4. roku życia i z odpowiednią masą ciała. Dawka musi być dostosowana do wieku i masy dziecka9.

Czy bupiwakaina może być stosowana w ciąży?

Nie zaleca się stosowania bupiwakainy we wczesnej ciąży oraz w znieczuleniu okołoszyjkowym. Może być stosowana w określonych sytuacjach pod kontrolą lekarza23.

Który lek jest lepszy do krótkich zabiegów stomatologicznych?

Do krótkich zabiegów stomatologicznych często wybiera się mepiwakainę, która działa szybko i krótko3.

Czy można prowadzić samochód po znieczuleniu bupiwakainą?

Po znieczuleniu bupiwakainą przez pewien czas mogą wystąpić zaburzenia koordynacji ruchowej, dlatego nie należy prowadzić pojazdów do ustąpienia efektu leku27.