Bortezomib, karfilzomib i iksazomib to nowoczesne leki hamujące proteasom, stosowane głównie w leczeniu szpiczaka mnogiego. Różnią się drogą podania, skutecznością i profilem bezpieczeństwa.

Inhibitory proteasomu – porównanie Bortezomibu, Karfilzomibu i Iksazomibu

Bortezomib, karfilzomib i iksazomib należą do grupy tzw. inhibitorów proteasomu, czyli leków przeciwnowotworowych, które hamują aktywność specjalnych struktur białkowych w komórkach nowotworowych zwanych proteasomami123. Są to leki stosowane głównie w leczeniu szpiczaka mnogiego – nowotworu komórek plazmatycznych, a także w niektórych przypadkach chłoniaka z komórek płaszcza456. Wszystkie wymienione substancje mają wspólny cel – zatrzymać wzrost komórek nowotworowych i wywołać ich śmierć, co pozwala zahamować rozwój choroby123.

Podobieństwa pomiędzy Bortezomibem, Karfilzomibem i Iksazomibem

  • Wszystkie należą do grupy inhibitorów proteasomu i są stosowane głównie w leczeniu szpiczaka mnogiego u dorosłych456.
  • Są wykorzystywane zarówno u pacjentów po wcześniejszym leczeniu, jak i u tych, którzy dopiero rozpoczynają terapię456.
  • Ich działanie polega na blokowaniu funkcji proteasomu, co prowadzi do śmierci komórek nowotworowych123.

Wskazania do stosowania – kiedy wybiera się konkretny lek?

Bortezomib jest szeroko stosowany w leczeniu szpiczaka mnogiego, zarówno jako lek pierwszego wyboru, jak i w przypadku nawrotów choroby4. Wykorzystuje się go także w leczeniu chłoniaka z komórek płaszcza w skojarzeniu z innymi lekami7. Stosowany jest w różnych schematach, często w połączeniu z innymi lekami, jak melfalan, prednizon, deksametazon, czy talidomid4.

Karfilzomib, podobnie jak bortezomib, znajduje zastosowanie u dorosłych pacjentów ze szpiczakiem mnogim, u których wcześniejsze leczenie okazało się nieskuteczne lub choroba nawróciła5. Często łączy się go z lenalidomidem i deksametazonem lub daratumumabem i deksametazonem5. Wskazania karfilzomibu dotyczą głównie sytuacji, gdy inne metody leczenia zawiodły lub przestały być skuteczne5.

Iksazomib jest stosowany wyłącznie w skojarzeniu z lenalidomidem i deksametazonem u dorosłych pacjentów ze szpiczakiem mnogim, u których stosowano wcześniej co najmniej jeden schemat leczenia6. Jego unikalną cechą jest możliwość doustnego podania, co wyróżnia go spośród pozostałych inhibitorów proteasomu, które podaje się dożylnie lub podskórnie8.

Wskazania – podobieństwa i różnice

  • Bortezomib: szpiczak mnogi (różne linie leczenia), chłoniak z komórek płaszcza4.
  • Karfilzomib: szpiczak mnogi po niepowodzeniu wcześniejszych terapii, zawsze w skojarzeniu z innymi lekami5.
  • Iksazomib: szpiczak mnogi, tylko w skojarzeniu z lenalidomidem i deksametazonem, w leczeniu po wcześniejszym schemacie6.
Ważne: Iksazomib, w przeciwieństwie do bortezomibu i karfilzomibu, jest podawany doustnie. To oznacza wygodę dla pacjentów, którzy mogą przyjmować lek w domu, bez konieczności wizyt w szpitalu na wlew czy zastrzyk. Jednak dostępność tego leku i możliwość jego zastosowania zależą od stanu zdrowia i wcześniejszego leczenia. Każda decyzja o wyborze terapii powinna być podejmowana indywidualnie przez lekarza, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności89.

Mechanizm działania i wpływ na organizm

Wszystkie trzy substancje działają na proteasomy, czyli białkowe “maszyny” rozkładające niepotrzebne lub uszkodzone białka w komórce. Ich zablokowanie prowadzi do nagromadzenia szkodliwych białek, co ostatecznie powoduje śmierć komórek nowotworowych123.

Bortezomib jest odwracalnym inhibitorem proteasomu 26S. Blokuje głównie aktywność chymotrypsynopodobną, co prowadzi do zatrzymania cyklu komórkowego i apoptozy, czyli zaprogramowanej śmierci komórki nowotworowej1.

Karfilzomib działa nieodwracalnie, wiążąc się z podjednostką proteasomu i blokując jej aktywność na dłużej. W badaniach wykazano, że karfilzomib silniej i dłużej hamuje proteasom niż bortezomib, co może mieć znaczenie u pacjentów, u których inne terapie nie przyniosły efektu2.

Iksazomib to doustny, odwracalny inhibitor proteasomu. Wiąże się preferencyjnie z jednym z miejsc aktywnych proteasomu i powoduje śmierć komórek nowotworowych, również w przypadkach, gdy wcześniejsze leczenie innymi inhibitorami proteasomu nie przyniosło efektu3.

Różnice w farmakokinetyce

  • Bortezomib może być podawany dożylnie lub podskórnie, a jego działanie zależy od drogi podania – podskórne wstrzyknięcia są mniej obciążające dla nerwów obwodowych10.
  • Karfilzomib podaje się wyłącznie dożylnie w postaci infuzji, a jego eliminacja z organizmu jest szybka (okres półtrwania ok. 1 godziny), dlatego wymaga częstych podań według określonego schematu11.
  • Iksazomib jest podawany doustnie, co jest wygodne dla pacjenta. Jego wchłanianie może być mniejsze, jeśli przyjmowany jest z posiłkiem, dlatego zaleca się zażywanie go na czczo12.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – co warto wiedzieć?

Wszystkie trzy leki mają podobne przeciwwskazania – nie powinny być stosowane u osób z nadwrażliwością na substancję czynną lub inne składniki preparatu131415.

Bortezomib nie powinien być podawany u pacjentów z ostrą rozlaną naciekową chorobą płuc i osierdzia13. Przy podawaniu w skojarzeniu z innymi lekami należy uwzględnić przeciwwskazania dotyczące tych produktów13.

Karfilzomib jest przeciwwskazany również u kobiet karmiących piersią14. Dodatkowo, u pacjentów z poważnymi chorobami serca, układu oddechowego lub wątroby konieczna jest szczególna ostrożność16.

Iksazomib nie powinien być stosowany u osób z ciężką niewydolnością wątroby i nerek bez odpowiedniej modyfikacji dawki8. Lek ten, podobnie jak karfilzomib, nie powinien być stosowany w czasie karmienia piersią17.

Najważniejsze przeciwwskazania – porównanie

  • Bortezomib: nadwrażliwość, ostre choroby płuc i osierdzia13.
  • Karfilzomib: nadwrażliwość, karmienie piersią, ostrożność przy chorobach serca, płuc, wątroby14.
  • Iksazomib: nadwrażliwość, ciężka niewydolność wątroby/nerek (wymaga modyfikacji dawki), karmienie piersią1517.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Dzieci i młodzież

Bortezomib, karfilzomib i iksazomib nie są rutynowo stosowane u dzieci i młodzieży – ich skuteczność i bezpieczeństwo w tej grupie wiekowej nie zostały potwierdzone, choć w przypadku bortezomibu istnieją pojedyncze badania pediatryczne101819.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią

Stosowanie tych leków w ciąży nie jest zalecane ze względu na potencjalne ryzyko dla płodu202122. Jeśli kobieta zajdzie w ciążę podczas terapii, powinna niezwłocznie poinformować o tym lekarza2021. Leki te nie powinny być także stosowane podczas karmienia piersią2317.

Kierowcy i obsługa maszyn

Każdy z leków może wywoływać działania niepożądane takie jak zmęczenie, zawroty głowy czy niewyraźne widzenie, dlatego podczas ich stosowania należy zachować ostrożność podczas prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn242526.

Pacjenci z zaburzeniami nerek i wątroby

Bortezomib: u pacjentów z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek i wątroby zwykle nie wymaga zmiany dawki, ale w ciężkich przypadkach zaleca się rozpoczęcie od niższej dawki i dokładne monitorowanie27.
Karfilzomib: u pacjentów z niewydolnością nerek lub wątroby konieczna jest ostrożność i regularna kontrola funkcji tych narządów; modyfikacja dawki może być konieczna w zależności od tolerancji leku28.
Iksazomib: przy ciężkiej niewydolności nerek lub wątroby dawka powinna być zmniejszona8.

Podsumowanie – najważniejsze różnice i podobieństwa

Substancja czynna Najważniejsze wskazania Stosowanie u dzieci Stosowanie w ciąży Stosowanie u kierowców
Bortezomib Szpiczak mnogi, chłoniak z komórek płaszcza Nie zaleca się Nie zaleca się Zachować ostrożność
Karfilzomib Szpiczak mnogi po wcześniejszym leczeniu Nie zaleca się Nie zaleca się Zachować ostrożność
Iksazomib Szpiczak mnogi (tylko z lenalidomidem i deksametazonem) Nie zaleca się Nie zaleca się Zachować ostrożność
Wskazówka: Najważniejszą różnicą między tymi lekami jest droga podania – iksazomib przyjmowany jest doustnie, co może być wygodniejsze dla pacjentów, natomiast bortezomib i karfilzomib wymagają zastrzyków lub wlewów dożylnych. Wybór leku zależy od indywidualnej sytuacji pacjenta, wcześniejszego leczenia oraz tolerancji na działania niepożądane. Zawsze należy skonsultować wybór terapii z lekarzem prowadzącym829.

Bortezomib, karfilzomib i iksazomib – który lek dla kogo?

Podsumowując, wszystkie trzy substancje są bardzo ważne w leczeniu szpiczaka mnogiego, jednak ich zastosowanie zależy od indywidualnych potrzeb pacjenta. Bortezomib jest najdłużej stosowany i najczęściej wybierany w pierwszych liniach leczenia. Karfilzomib i iksazomib częściej stosuje się w przypadku nawrotu choroby lub w sytuacji, gdy inne terapie nie przyniosły oczekiwanego efektu. Iksazomib, jako jedyny doustny inhibitor proteasomu, może być szczególnie wygodny dla osób, które mają trudności z częstymi wizytami w szpitalu. W każdym przypadku decyzja o wyborze leku powinna być podejmowana wspólnie z lekarzem i uwzględniać wszystkie czynniki wpływające na bezpieczeństwo i skuteczność terapii456.

Pytania i odpowiedzi

Czym różni się bortezomib od karfilzomibu?

Bortezomib jest podawany dożylnie lub podskórnie, a karfilzomib wyłącznie dożylnie. Karfilzomib działa nieodwracalnie na proteasom i jest stosowany głównie w przypadku nawrotu szpiczaka mnogiego.12

Który inhibitor proteasomu można przyjmować doustnie?

Iksazomib jest jedynym inhibitorem proteasomu, który stosuje się doustnie.3

Czy wszystkie te leki można stosować u dzieci?

Nie, bortezomib, karfilzomib i iksazomib nie są rutynowo stosowane u dzieci. Brakuje danych dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa w tej grupie.45

Czy można stosować te leki w czasie ciąży?

Nie zaleca się stosowania bortezomibu, karfilzomibu ani iksazomibu w czasie ciąży ze względu na potencjalne ryzyko dla płodu.678

Który lek wybrać przy problemach z nerkami?

U pacjentów z niewydolnością nerek stosowanie bortezomibu i karfilzomibu wymaga ostrożności. Iksazomib w ciężkich przypadkach wymaga zmniejszenia dawki.91011