Czym jest benfotiamina i kiedy jej nie stosować?

Benfotiamina jest pochodną witaminy B1 (tiaminy), charakteryzującą się dobrą przyswajalnością i wykorzystywaną do leczenia oraz zapobiegania skutkom jej niedoboru1234. Jest stosowana w preparatach zarówno jednoskładnikowych, jak i w połączeniu z innymi witaminami z grupy B (np. pirydoksyną – witaminą B6, cyjanokobalaminą – witaminą B12)56. Działanie benfotiaminy polega na uzupełnianiu niedoborów witaminy B1, które mogą pojawić się np. przy złym odżywianiu, przewlekłym alkoholizmie, niektórych chorobach przewodu pokarmowego czy w okresie zwiększonego zapotrzebowania (ciąża, laktacja)78.

Chociaż benfotiamina jest dobrze tolerowana przez większość osób, istnieją sytuacje, w których nie wolno jej stosować (przeciwwskazania bezwzględne), a także przypadki wymagające szczególnej ostrożności lub indywidualnej oceny ryzyka (przeciwwskazania względne). Warto też pamiętać, że przeciwwskazania mogą się różnić w zależności od postaci leku, obecności innych substancji czynnych w preparacie czy obecności konkretnych substancji pomocniczych.

Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy benfotiamina jest zakazana?

  • Nadwrażliwość na benfotiaminę, tiaminę lub którąkolwiek substancję pomocniczą. Osoby uczulone na benfotiaminę, tiaminę (witaminę B1) lub inne składniki preparatu (np. sacharozę, syrop glukozowy, mannitol, sorbitol) nie mogą przyjmować tego leku, ponieważ grozi to wystąpieniem reakcji alergicznych, które mogą być bardzo poważne – od wysypki po reakcje anafilaktyczne91011121314.
  • Niektóre wrodzone zaburzenia metaboliczne (dotyczy wybranych preparatów zawierających sacharozę, syrop glukozowy, sorbitol, mannitol). Osoby z rzadkimi dziedzicznymi zaburzeniami, takimi jak nietolerancja fruktozy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy czy niedobór sacharazy-izomaltazy, nie powinny przyjmować preparatów zawierających te substancje pomocnicze. Podanie leku w takich przypadkach może prowadzić do poważnych zaburzeń trawienia i wchłaniania, objawiających się m.in. biegunką, wzdęciami, a nawet powikłaniami metabolicznymi151617.
  • Dzieci i młodzież (dotyczy wybranych preparatów złożonych, np. zawierających wysokie dawki witamin B1, B6, B12). Niektóre preparaty, szczególnie te o wysokiej zawartości substancji czynnych, są przeciwwskazane u osób poniżej 18. roku życia ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania lub ryzyko działań niepożądanych1814.

Przeciwwskazania względne – ostrożność i indywidualna ocena lekarza

W niektórych przypadkach benfotiamina może być stosowana tylko po dokładnej ocenie ryzyka i korzyści przez lekarza. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy w preparacie występują inne substancje czynne lub pomocnicze, które mogą wywołać działania niepożądane u osób z określonymi schorzeniami.

  • Długotrwałe stosowanie wysokich dawek witaminy B6 (pirydoksyny) w preparatach złożonych. W przypadku produktów łączących benfotiaminę z witaminą B6, przewlekłe stosowanie wysokich dawek może prowadzić do neuropatii obwodowych (uszkodzenia nerwów), objawiających się mrowieniem, drętwieniem czy osłabieniem mięśni1617.
  • Obecność substancji pomocniczych o działaniu przeczyszczającym. Składniki takie jak makrogologlicerolu hydroksystearynian, mannitol czy sorbitol mogą powodować niestrawność, biegunkę lub mieć lekkie działanie przeczyszczające. U osób wrażliwych, zwłaszcza z chorobami przewodu pokarmowego, należy zachować ostrożność1517.
  • Przyjmowanie innych leków lub suplementów zawierających fruktozę lub sorbitol. Ze względu na możliwość sumowania się efektów, należy uwzględnić całkowitą ilość tych substancji w diecie i leczeniu, aby uniknąć działań niepożądanych19.
Ważne: Preparaty benfotiaminy w połączeniu z innymi witaminami z grupy B mogą mieć dodatkowe przeciwwskazania związane z każdą ze składników. W przypadku preparatów z witaminą B6, długotrwałe stosowanie wysokich dawek tej witaminy może prowadzić do poważnych zaburzeń neurologicznych, takich jak neuropatia czuciowa. Z kolei obecność witaminy B12 może maskować objawy poważnych chorób hematologicznych. Zawsze zwracaj uwagę na pełny skład produktu, nie tylko na główną substancję czynną1617.

Sytuacje wymagające szczególnej ostrożności

Benfotiamina uważana jest za substancję o bardzo korzystnym profilu bezpieczeństwa. Jednak w pewnych grupach pacjentów jej stosowanie wymaga szczególnej ostrożności, a czasem także indywidualnego dostosowania dawki lub wyboru odpowiedniej postaci leku.

  • Pacjenci z alergią lub nadwrażliwością na substancje pomocnicze. Niektóre preparaty mogą zawierać sacharozę, syrop glukozowy, mannitol, sorbitol czy makrogologlicerolu hydroksystearynian, które u osób z odpowiednimi zaburzeniami metabolicznymi lub nietolerancją mogą wywołać działania niepożądane151617.
  • Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby. Chociaż w dokumentacji nie wskazano bezpośrednich przeciwwskazań, osoby z ciężkimi chorobami tych narządów powinny stosować preparaty witaminowe ostrożnie i pod kontrolą lekarza, szczególnie przy wyższych dawkach.
  • Dzieci i młodzież. Bezpieczeństwo i skuteczność stosowania benfotiaminy u osób poniżej 18. roku życia nie zostały potwierdzone w badaniach klinicznych. Z tego powodu nie zaleca się stosowania tej substancji w tej grupie wiekowej, zwłaszcza w przypadku preparatów o wysokiej zawartości substancji czynnych1814.
Wskazówka:

  • Przed rozpoczęciem przyjmowania benfotiaminy warto sprawdzić, czy nie występują przeciwwskazania dotyczące nietolerancji cukrów lub innych składników pomocniczych.
  • W razie pojawienia się objawów alergii (wysypka, pokrzywka, obrzęk) należy natychmiast odstawić lek i zgłosić się do lekarza.
  • Długotrwałe stosowanie wysokich dawek witamin z grupy B, zwłaszcza w preparatach złożonych, powinno być prowadzone pod kontrolą specjalisty.
  • W przypadku dzieci i młodzieży stosowanie benfotiaminy powinno być rozważane jedynie w wyjątkowych sytuacjach i po konsultacji z lekarzem.

Tabela podsumowująca przeciwwskazania

Przeciwwskazanie Typ (bezwzględne/względne)
Nadwrażliwość na benfotiaminę, tiaminę lub substancje pomocnicze Przeciwwskazane
Nietolerancja fruktozy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, niedobór sacharazy-izomaltazy (w przypadku preparatów zawierających sacharozę, syrop glukozowy, sorbitol, mannitol) Przeciwwskazane
Dzieci i młodzież (wybrane preparaty, zwłaszcza złożone i o wysokiej dawce) Przeciwwskazane
Długotrwałe stosowanie wysokich dawek witaminy B6 (w preparatach złożonych) Należy zachować ostrożność
Obecność substancji pomocniczych o działaniu przeczyszczającym (np. makrogologlicerolu hydroksystearynian, sorbitol, mannitol) Należy zachować ostrożność
Jednoczesne przyjmowanie innych leków lub suplementów zawierających fruktozę lub sorbitol Należy zachować ostrożność

Benfotiamina – bezpieczna, ale nie dla każdego

Benfotiamina jest uznawana za bezpieczną i dobrze tolerowaną substancję, wykorzystywaną głównie w leczeniu niedoborów witaminy B1 oraz ich następstw, zwłaszcza w chorobach układu nerwowego. Jednak nawet w przypadku witamin mogą występować przeciwwskazania do ich stosowania – zarówno bezwzględne, jak i względne. Do najważniejszych należą uczulenie na substancję czynną lub składniki pomocnicze oraz wybrane zaburzenia metaboliczne. W preparatach złożonych należy również uwzględnić działania niepożądane związane z innymi witaminami, np. pirydoksyną (witaminą B6) czy cyjanokobalaminą (witaminą B12). Przed rozpoczęciem suplementacji zawsze warto dokładnie przeczytać ulotkę i w razie wątpliwości skonsultować się ze specjalistą91011121314.

Pytania i odpowiedzi

Czy benfotiamina może być stosowana przez dzieci?

Nie, w większości przypadków benfotiamina nie jest zalecana dla dzieci i młodzieży ze względu na brak badań dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności oraz ryzyko działań niepożądanych w preparatach o wysokiej dawce12.

Kiedy nie wolno stosować benfotiaminy?

Benfotiamina jest przeciwwskazana w przypadku uczulenia na substancję czynną lub składniki pomocnicze, a także przy niektórych wrodzonych zaburzeniach metabolizmu cukrów (np. nietolerancja fruktozy, niedobór sacharazy-izomaltazy)3456.

Czy można przyjmować benfotiaminę w ciąży lub podczas karmienia piersią?

Benfotiamina może być stosowana w okresie ciąży i laktacji tylko wtedy, gdy jest to wyraźnie wskazane i po ocenie lekarza, ponieważ zapotrzebowanie na witaminę B1 w tych okresach jest zwiększone7.

Jakie substancje pomocnicze w preparatach z benfotiaminą mogą powodować przeciwwskazania?

Przeciwwskazania mogą wynikać z obecności sacharozy, syropu glukozowego, sorbitolu, mannitolu lub makrogologlicerolu hydroksystearynianu, szczególnie u osób z nietolerancją tych składników8910.