Czym jest azacytydyna i jak działa?
Azacytydyna (Azacitidinum) to substancja czynna należąca do grupy leków przeciwnowotworowych, a dokładniej – do analogów pirymidyn. Działa głównie poprzez niszczenie nieprawidłowych komórek w szpiku kostnym oraz wpływanie na materiał genetyczny tych komórek, co prowadzi do zahamowania ich wzrostu i podziału1234. Azacytydyna może być włączana do DNA i RNA komórek nowotworowych, co zaburza ich funkcjonowanie i powoduje śmierć tych komórek124. Dzięki temu lek ten stosuje się w leczeniu poważnych schorzeń krwi, które mają podłoże nowotworowe.
- Azacytydyna jest lekiem przeznaczonym wyłącznie do stosowania pod kontrolą lekarza, najczęściej w warunkach szpitalnych lub w specjalistycznych poradniach hematologicznych.
- Stosowanie tego leku wymaga regularnych badań kontrolnych, szczególnie morfologii krwi oraz funkcji nerek i wątroby, aby szybko wykryć ewentualne działania niepożądane.
- Nie każdy pacjent z chorobą krwi może być leczony azacytydyną – o kwalifikacji do terapii zawsze decyduje lekarz na podstawie szczegółowych kryteriów.
- Wskazania do stosowania azacytydyny różnią się w zależności od postaci leku (wstrzyknięcia, tabletki), wieku pacjenta i rodzaju choroby.
Wskazania do stosowania azacytydyny
Azacytydyna w postaci wstrzyknięć (proszek do sporządzania zawiesiny do wstrzykiwań)
Wskazania do stosowania azacytydyny w tej postaci dotyczą przede wszystkim dorosłych pacjentów, którzy nie mogą być poddani przeszczepieniu krwiotwórczych komórek macierzystych (czyli przeszczepieniu szpiku)567891011121314. Lek ten podaje się w następujących sytuacjach:
- Zespoły mielodysplastyczne (MDS) o pośrednim-2 i wysokim ryzyku – są to schorzenia szpiku, które prowadzą do nieprawidłowej produkcji krwinek i mogą przejść w ostrą białaczkę szpikową5679
- Przewlekła białaczka mielomonocytowa (CMML) – dotyczy pacjentów z 10-29% blastów (niedojrzałych komórek) w szpiku, bez cech choroby mieloproliferacyjnej5679
- Ostra białaczka szpikowa (AML) z 20-30% blastów i wieloliniową dysplazją – chodzi o nowotwór szpiku z określoną liczbą nieprawidłowych komórek i zaburzeniami w kilku liniach komórek krwi5679
- Ostra białaczka szpikowa (AML) z ponad 30% blastów – dotyczy pacjentów z bardzo dużą ilością nieprawidłowych komórek w szpiku5679
Azacytydyna w postaci tabletek (Onureg)
Tabletki z azacytydyną są stosowane jako leczenie podtrzymujące u dorosłych osób z ostrą białaczką szpikową (AML), które osiągnęły całkowitą remisję (czyli nie mają wykrywalnych komórek nowotworowych) lub remisję z niepełną regeneracją krwi, a nie kwalifikują się do przeszczepienia komórek macierzystych lub nie wyraziły na nie zgody1516. Takie leczenie pozwala utrzymać remisję i zmniejsza ryzyko nawrotu choroby.
Wskazania u dzieci i młodzieży
U dzieci azacytydyna jest stosowana bardzo rzadko i tylko w wybranych przypadkach. Dotyczy to głównie dwóch chorób:
- Młodzieńcza białaczka mielomonocytowa (JMML) – azacytydyna może być stosowana przed przeszczepieniem komórek macierzystych, aby zmniejszyć liczbę komórek nowotworowych i poprawić wyniki leczenia17181920212223
- Ostra białaczka szpikowa (AML) z nawrotem po pierwszej remisji – u niektórych dzieci i młodzieży lek ten stosuje się w ramach prób klinicznych, najczęściej jako przygotowanie do przeszczepienia komórek macierzystych24252627282930
W pozostałych wskazaniach azacytydyna nie jest zarejestrowana do stosowania u dzieci. Wskazania, które są dopuszczone dla dorosłych, nie dotyczą dzieci, chyba że lekarz prowadzi leczenie w ramach specjalnych programów lub badań klinicznych.
- Azacytydyna jest stosowana głównie u dorosłych, którzy nie mogą być poddani przeszczepieniu szpiku.
- U dzieci i młodzieży jej użycie jest możliwe tylko w bardzo wąskich wskazaniach i zawsze pod ścisłą kontrolą specjalistów.
- W przypadku dzieci z zespołem mielodysplastycznym (MDS) nie potwierdzono skuteczności azacytydyny – dlatego nie jest ona rutynowo stosowana w tym wskazaniu.
- Wskazania dla dzieci różnią się od tych dla dorosłych i wymagają indywidualnej oceny.
Specjalne grupy pacjentów
Osoby starsze
Badania kliniczne potwierdzają skuteczność i bezpieczeństwo stosowania azacytydyny również u pacjentów powyżej 65. i 75. roku życia313233343536373839. Wskazania do stosowania są takie same jak dla młodszych dorosłych. W przypadku tabletek (Onureg) większość leczonych osób to właśnie pacjenci starsi, a skuteczność terapii jest porównywalna z grupą młodszą4041.
Pacjenci z niewydolnością nerek
U osób z zaburzeniami czynności nerek azacytydyna może być stosowana, ale wymaga to ścisłej kontroli i regularnych badań laboratoryjnych, ponieważ lek i jego metabolity wydalane są głównie przez nerki424344454647484950. W przypadku pogorszenia funkcji nerek może być konieczne zmniejszenie dawki lub opóźnienie kolejnych cykli leczenia.
Kobiety w ciąży
W dostępnych źródłach nie ma informacji o dopuszczeniu azacytydyny do stosowania w ciąży – lek ten nie jest zalecany w tej grupie pacjentek. Kobiety w wieku rozrodczym muszą stosować skuteczną antykoncepcję podczas leczenia azacytydyną5152.
Tabela – wskazania do stosowania azacytydyny w różnych grupach pacjentów
| Wskazanie | Dorośli | Dzieci > 12 lat | Dzieci < 12 lat | Osoby starsze | Pacjenci z niewydolnością nerek |
|---|---|---|---|---|---|
| Zespoły mielodysplastyczne (MDS) | Tak | Nie | Nie | Tak | Tak, z modyfikacją |
| Przewlekła białaczka mielomonocytowa (CMML) | Tak | Nie | Nie | Tak | Tak, z modyfikacją |
| Ostra białaczka szpikowa (AML) | Tak | Tak (tylko w określonych przypadkach, np. przed przeszczepem lub w badaniach klinicznych) | Tak (tylko w określonych przypadkach, np. przed przeszczepem lub w badaniach klinicznych) | Tak | Tak, z modyfikacją |
| Młodzieńcza białaczka mielomonocytowa (JMML) | Nie | Tak (przed przeszczepieniem komórek macierzystych) | Tak (przed przeszczepieniem komórek macierzystych) | Nie | Brak danych |
| Leczenie podtrzymujące po remisji AML (tabletki) | Tak | Nie | Nie | Tak | Brak danych |
Azacytydyna – skuteczność i znaczenie w terapii chorób krwi
Azacytydyna jest jednym z najważniejszych leków stosowanych w leczeniu poważnych chorób krwi u dorosłych, zwłaszcza wtedy, gdy przeszczepienie szpiku nie jest możliwe5691115. Dzięki niej można wydłużyć życie pacjentów, poprawić wyniki leczenia i ograniczyć potrzebę transfuzji krwi. Lek znajduje zastosowanie także jako leczenie podtrzymujące po remisji w ostrej białaczce szpikowej, co pozwala utrzymać korzystne efekty terapii przez dłuższy czas1516. U dzieci lek ten stosuje się tylko w bardzo szczególnych sytuacjach i zawsze pod ścisłą kontrolą lekarzy specjalistów. Ostateczna decyzja o wdrożeniu azacytydyny zawsze należy do lekarza, który bierze pod uwagę indywidualną sytuację pacjenta, rodzaj choroby i możliwości innych metod leczenia.


















