Alitretynoina – działania niepożądane: wprowadzenie
Alitretynoina jest lekiem stosowanym doustnie, przede wszystkim w terapii ciężkiego przewlekłego wyprysku rąk, gdy inne metody leczenia nie przyniosły oczekiwanych efektów12. Jak każda substancja lecznicza, może powodować działania niepożądane, jednak nie u każdego pacjenta muszą one wystąpić1.
Większość niepożądanych objawów jest łagodna i ustępuje po zmniejszeniu dawki leku34. Częstość i rodzaj działań niepożądanych mogą być różne w zależności od dawki (10 mg lub 30 mg na dobę), czasu trwania terapii oraz indywidualnych cech pacjenta, takich jak wiek, stan zdrowia czy przyjmowanie innych leków12.
Warto pamiętać, że decyzja o rozpoczęciu leczenia alitretynoiną zawsze powinna być oparta na dokładnym rozważeniu korzyści i możliwych ryzyk, a działania niepożądane mogą różnić się także w zależności od innych czynników, takich jak choroby współistniejące12.
Najczęstsze działania niepożądane alitretynoiny
Do najczęściej obserwowanych działań niepożądanych alitretynoiny należą objawy łagodne, które zazwyczaj ustępują po zmniejszeniu dawki. Częstość ich występowania może być wyższa przy większych dawkach leku (np. 30 mg)12.
Poniżej przedstawiono najważniejsze objawy według częstości ich występowania:
Działania niepożądane występujące bardzo często (≥1 na 10 osób)
- Ból głowy – częściej przy wyższych dawkach (23,9% dla 30 mg vs. 10,8% dla 10 mg). Objaw ten jest zazwyczaj łagodny i ustępuje po zmniejszeniu dawki12.
- Zmiany w wynikach badań laboratoryjnych – wzrost stężenia trójglicerydów (do 35,4% przy 30 mg) oraz cholesterolu (do 27,8% przy 30 mg). Zmiany te są odwracalne i mogą wymagać monitorowania12.
- Zmniejszenie stężenia hormonu tyreotropowego (TSH) i wolnej tyroksyny (T4) – występuje częściej przy wyższych dawkach12.
- Suchość skóry i błon śluzowych (np. ust), zapalenie warg, łuszczenie się skóry, świąd, wyprysk, łysienie34.
Działania niepożądane występujące często (≥1 na 100, <1 na 10 osób)
- Rumień (zaczerwienienie skóry) – 5,5% dla 30 mg, 1,7% dla 10 mg1.
- Nudności (5,1% dla 30 mg, 2,4% dla 10 mg), wymioty1.
- Uderzenia gorąca (5,9% dla 30 mg, 1,6% dla 10 mg)1.
- Zmiany w wynikach badań krwi – niedokrwistość, zwiększona liczba płytek krwi, zmniejszona liczba monocytów34.
- Reakcje alergiczne, nadwrażliwość34.
Działania niepożądane występujące niezbyt często, rzadko lub bardzo rzadko
- Objawy ze strony układu nerwowego – zawroty głowy, łagodne nadciśnienie wewnątrzczaszkowe3.
- Zmiany w zachowaniu i samopoczuciu psychicznym – depresja, lęk, zmiany nastroju, zaburzenia psychotyczne, myśli samobójcze3.
- Zmiany w widzeniu – zapalenie spojówek, suchość oczu, podrażnienie oczu, niewyraźne widzenie, pogorszenie widzenia nocnego, zaćma3.
- Szumy uszne3.
- Nadciśnienie, zapalenie naczyń3.
- Krwawienia z nosa3.
- Suchość w ustach, niestrawność, nieswoiste zapalenie jelit3.
- Zwiększona aktywność enzymów wątrobowych3.
- Problemy z paznokciami, reakcje na światło słoneczne, zmiana struktury włosów3.
- Bóle stawów i mięśni, sztywność kręgosłupa3.
- Obrzęki obwodowe, zmęczenie3.
- Nieprawidłowe wyniki badań laboratoryjnych – podwyższona kinaza fosfokreatynowa, zmniejszone stężenie „dobrego” cholesterolu (HDL)3.
Rzadkie i bardzo rzadkie działania niepożądane oraz przypadki o nieznanej częstości
- Reakcje anafilaktyczne, poważne zaburzenia psychiczne (np. próby samobójcze)3.
- Zaburzenia mineralizacji kości, zwapnienia pozakostne – obserwowane głównie przy innych retynoidach, ale w badaniach z alitretynoiną nie wykazano istotnego wpływu na mineralizację kości56.
- Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa i zwapnienia więzadeł – występowały u pacjentów z przewlekłym wypryskiem rąk już przed leczeniem, z niewielką progresją podczas terapii56.
Możliwość zgłaszania działań niepożądanych
Każde działanie niepożądane zaobserwowane podczas stosowania alitretynoiny powinno być zgłoszone odpowiednim instytucjom – Urzędowi Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych lub producentowi leku. Dzięki temu można lepiej monitorować bezpieczeństwo stosowania leku i chronić zdrowie pacjentów12.
Tabela podsumowująca działania niepożądane alitretynoiny
| Układ narządowy | Bardzo często | Często | Niezbyt często | Rzadko | Bardzo rzadko | Częstość nieznana |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Układ krwiotwórczy | Niedokrwistość, zwiększona liczba płytek krwi | Zwiększona zdolność wiązania żelaza, zmniejszona liczba monocytów | ||||
| Układ immunologiczny | Reakcje anafilaktyczne, nadwrażliwość | |||||
| Układ endokrynologiczny | Zmniejszone TSH, zmniejszone T4 | |||||
| Układ nerwowy | Ból głowy | Zawroty głowy | Łagodne nadciśnienie wewnątrzczaszkowe | |||
| Psychika | Depresja, lęk, zmiany nastroju | Skłonność do agresji | Samobójstwo, próby samobójcze, myśli samobójcze, zaburzenia psychotyczne, zaburzenia zachowania | |||
| Oczy | Zapalenie spojówek, suchość, podrażnienie oczu | Niewyraźne widzenie, zaćma | Pogorszenie widzenia nocnego | |||
| Uszy i błędnik | Szumy uszne | |||||
| Naczynia | Uderzenia gorąca, nadciśnienie | Zapalenie naczyń | ||||
| Układ oddechowy | Krwotok z nosa | |||||
| Układ pokarmowy | Nudności | Wymioty, suchość w ustach | Dyspepsja | Nieswoiste zapalenie jelit | ||
| Wątroba i drogi żółciowe | Zwiększona aktywność aminotransferaz | |||||
| Skóra i tkanka podskórna | Suchość skóry, suchość ust, zapalenie warg, łuszczenie się skóry, świąd, wyprysk, łysienie | Rumień | Wysypka, wyprysk z pęknięciami, zaburzenia paznokci | Reakcje na światło, zmiana struktury włosów | ||
| Układ mięśniowo-szkieletowy | Bóle stawów, bóle mięśni | Egzostoza, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa | Hiperostoza | |||
| Ogólne i miejsce podania | Zmęczenie | Obrzęki obwodowe | ||||
| Badania diagnostyczne | Hipertrójglicerydemia, hipercholesterolemia | Zwiększona aktywność kinazy fosfokreatynowej, zmniejszone HDL |
Alitretynoina – bezpieczeństwo stosowania w praktyce
Alitretynoina, mimo że może powodować szereg działań niepożądanych, charakteryzuje się profilem bezpieczeństwa zbliżonym do placebo w badaniach klinicznych12. Większość objawów ubocznych jest łagodna i ustępuje po zmniejszeniu dawki lub zakończeniu terapii. Regularne monitorowanie stanu zdrowia pacjenta oraz wyników badań laboratoryjnych pozwala na szybkie wykrycie i opanowanie ewentualnych problemów. W przypadku wystąpienia jakichkolwiek niepokojących objawów podczas leczenia alitretynoiną, zawsze należy zgłosić je lekarzowi prowadzącemu lub odpowiednim instytucjom. Dzięki temu można zapewnić bezpieczne i skuteczne leczenie.


















