Loperamid działa na receptory opioidowe w jelitach, co prowadzi do zmniejszenia perystaltyki jelit. W rezultacie pokarm przechodzi wolniej przez jelita, co daje więcej czasu na wchłanianie wody i elektrolitów, co z kolei zmniejsza objętość i częstotliwość stolców.

Nifuroksazyd jest chemioterapeutykiem, który działa miejscowo w przewodzie pokarmowym. Hamuje wzrost i rozmnażanie bakterii patogennych w jelitach, nie wpływając przy tym na naturalną florę bakteryjną jelit [1].

Jakie są wskazania do stosowania loperamidu i nifuroksazydu?

Loperamid jest stosowany głównie w leczeniu biegunki, zarówno ostrej, jak i przewlekłej, szczególnie biegunki pochodzenia nieswoistego (np. biegunki podróżnych). Nifuroksazyd jest stosowany w leczeniu biegunek bakteryjnych. Jest szczególnie skuteczny w przypadkach, gdy biegunka jest wynikiem zakażenia bakteryjnego jelit [1].

Jakie są skutki uboczne loperamidu i nifuroksazydu?

W przypadku stosowania loperamidu mogą pojawiać się zaparcia, wzdęcia, ból brzucha oraz, w rzadkich przypadkach, zatrzymanie moczu lub reakcje alergiczne. Loperamid jest zazwyczaj dobrze tolerowany, ale może powodować reakcje alergiczne, nudności, wymioty czy bóle brzucha [1].

Jakie stosuje się dawki loperamidu i nifuroksazydu?

Dawki loperamidu i nifuroksazydu różnią się w zależności od wieku pacjenta, nasilenia objawów oraz wskazania do stosowania. Loperamid u dorosłych powinien być dawkowany w następujący sposób [1]:

• Początkowa dawka: zazwyczaj 4 mg (2 kapsułki/tabletki) jednorazowo;
• Dawka podtrzymująca: następnie 2 mg (1 kapsułka/tabletka) po każdym luźnym stolcu;
• Maksymalna dawka dzienna: 16 mg (8 kapsułek/tabletek) na dobę.

Loperamid u dzieci powyżej 6. roku życia powinien być dawkowany w następujący sposób [1]:

• Początkowa dawka: 2 mg (1 kapsułka/tabletka) jednorazowo;
• Dawka podtrzymująca: następnie 2 mg po każdym luźnym stolcu;
• Maksymalna dawka dzienna: 6 mg na 20 kg masy ciała, nie więcej niż 16 mg na dobę.

W przypadku stosowania nifuroksazydu u osób dorosłych zalecany jest następujący schemat [1]:

• Standardowa dawka: 200 mg 4 razy na dobę (co 6 godzin);
• Czas trwania leczenia: zazwyczaj 5-7 dni, w zależności od zaleceń lekarza i nasilenia objawów.

W przypadku stosowania nifuroksazydu u dzieci powyżej 6. roku życia zalecany jest następujący schemat dawkowania [1]:

• Standardowa dawka: 200 mg 3-4 razy na dobę (co 6-8 godzin);
• Czas trwania leczenia: zazwyczaj 5-7 dni.

Profile bezpieczeństwa

Oba tytułowe związki na biegunkę różnią się profilami bezpieczeństwa.

Łączenie z alkoholem

Nie – podczas leczenia tymi lekami nie można spożywać alkoholu.

Stosowanie w ciąży i podczas karmienia piersią

Dane z badań przeprowadzonych na zwierzętach nie wykazują, żeby loperamid miał działanie teratogenne lub embriotoksyczne (powodujące wady w rozwoju zarodka lub płodu). Nie zaleca się jednak stosowania tego leku w I trymestrze ciąży. W II i III trymestrze loperamid może być stosowany tylko wtedy, gdy korzyści dla matki przewyższają potencjalne ryzyko dla płodu. Loperamid należy do kategorii ryzyka L2 według Hale’a, czyli do grupy, która obejmuje leki, dla których badania przeprowadzone na mniejszej liczbie kobiet nie wykazały zwiększonego ryzyka wystąpienia działań niepożądanych u dzieci karmionych piersią [2].
Nifuroksazyd nie wchłania się z przewodu pokarmowego – nie wywołuje działania ogólnego. Obecnie nie są dostępne żadne badania, które pozwoliłyby określić toksyczne działanie nifuroksazydu na płód, natomiast w badaniach przeprowadzonych na zwierzętach nie wykazano działania teratogennego. Nifuroksazyd jest preparatem bezpiecznym dla kobiet karmiących piersią [2].

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Loperamid i nifuroksazyd nie wpływają bezpośrednio na zdolność prowadzenia pojazdów ani obsługi maszyn. 

Choroby nerek i wątroby

Co do loperamidu, brak jest danych dotyczących losów leku u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby. Pomimo tego loperamid w tej grupie pacjentów należy stosować z ostrożnością z powodu zmniejszenia metabolizmu związanego z efektem pierwszego przejścia przez wątrobę. Większość leku jest metabolizowana w wątrobie, a metabolity wydalane są w postaci niezmienionej z kałem – nie ma zatem konieczności modyfikacji dawki i dawkowania u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek. 

W przypadku nifuroksazydu, nie ma przeciwwskazań do stosowania leku u pacjentów z niewydolnością wątroby i zaburzeniami czynności nerek – lek jest szybko wydalany z kałem. 

Stosowanie u seniorów

Loperamid i nifuroksazyd to leki skuteczne i bezpieczne w leczeniu biegunki u pacjentów starszych.

Czy loperamid jest lekiem bezpiecznym?

W sytuacji kiedy stosujemy go w sposób odpowiedni – tak. Istnieje jednak niebezpieczeństwo kiedy loperamid stosowany jest w celach pozamedycznych. Niebezpieczeństwo to związane jest z poważnymi efektami ubocznymi wynikającymi z nadużywania loperamidu (ciężkie arytmie, zatrzymanie akcji serca). W dawkach terapeutycznych (16 mg lub mniej na dobę) działanie psychoaktywne leku jest ograniczone przez jego słabe wchłanianie po podaniu doustnym. Stosowanie loperamidu ze względu na jego właściwości euforyczne lub złagodzenie objawów odstawienia opioidów obejmuje duże dawki doustne (ponad 70 mg na dobę).

Jakie są leki zawierające loperamid i nifuroksazyd?

Loperamid dostępny jest w postaci tabletek: Laremid, Loperamid WZF, tabletek ulegajcych rozpadowi w jamie ustnej: Imodium Instant, kapsułek twardych: Stoperan, Aurostop, Loperamid Apteo Med, Loperamide Aurovitas.
Nifuroksazyd dostępny jest w postaci tabletek powlekanych: Nifuroksazyd 200 Hasco, NIfuroksazyd Aflofarm, NIfuroksazyd Gedeon Richter, Nifuroksazyd Hasco, NIfuroksazyd Polfarmex, kapsułek twardych: Nifuroksazyd Gedeon Richter, zawiesiny doustnej: Nifuroksazyd Gedeon Richter, Nifuroksazyd Hasco, Nifuroksazyd Polfarmex.

Podsumowanie

Decyzję o wyborze leku należy podjąć, biorąc pod uwagę pewne aspekty dotyczące wieku oraz typu biegunki – czyli określić z jakim rodzajem biegunki mamy do czynienia, czy z biegunką wirusową czy z biegunką bakteryjną. W przypadku leczenia tej ostatniej najbardziej skuteczny będzie nifuroksazyd. 

Opipramol jest substancją zaliczaną do grupy trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych (TLPD). Lek stosuje się w przypadku zaburzeń lękowych uogólnionych oraz innych zaburzeń psychicznych, które są związane z chorobami somatycznymi (np. chorobami tarczycy, zespołami bólowymi, nowotworami, chorobą Parkinsona). Opipramol bywa zalecany poza wskazaniami rejestracyjnymi, np. w przypadku bezsenności.

Wskazaniem do stosowania hydroksyzyny jest leczenie lęku, niepokoju, nerwic, a także dolegliwości skórnych, takich jak np. świąd czy pokrzywka. Lek podaje się niekiedy przed zabiegami chirurgicznymi. Ma to m.in. na celu zmniejszyć napięcie, zredukować stres, a także obniżyć ryzyko wystąpienia ewentualnych nudności i wymiotów po zabiegu [1,2]

Jak działa opipramol, a jak hydroksyzyna?

Opipramol wykazuje efekt przeciwlękowy, uspokajający i słabo przeciwdepresyjny poprzez wpływ na receptory zlokalizowane w ośrodkowym układzie nerwowym. Mechanizm działania opiera się na pobudzaniu receptorów sigma (działanie przeciwlękowe i poprawiające nastrój) i hamowaniu receptorów histaminowych (uspokojenie, wyciszenie) oraz adrenergicznych (redukcja napięcia nerwowego). 

Hydroksyzyna natomiast działa wielokierunkowo, wpływając na różne receptory (m.in. histaminowe oraz serotoninowe) i neuroprzekaźniki w mózgu, co skutkuje efektem przeciwlękowym, nasennym, przeciwalergicznym oraz przeciwwymiotnym [1-4].

Który lek jest mocniejszy – opipramol czy hydroksyzyna?

Odpowiedź brzmi: to zależy. Jeśli bierzemy pod uwagę działanie przeciwlękowe, silniej i dłużej działać będzie opipramol. Z kolei hydroksyzyna jest wskazana do leczenia objawowego, co oznacza, że nie leczy przyczyny dolegliwości. Jest również przeznaczona najczęściej do krótkotrwałego leczenia (w praktyce bywa z tym różnie), podczas gdy opipramol zaleca się przyjmować minimum kilka tygodni [1-4].

Jak dawkuje się opipramol i hydroksyzynę?

U osób dorosłych stosuje się zwykle 50 mg opipramolu rano, kolejne 50 mg około południa oraz 100 mg wieczorem. Jeśli lekarz uzna to za zasadne, może obniżyć dawkowanie do 50-100 mg raz na dobę lub zwiększyć je do 100 mg 3 razy na dobę. Opipramol bywa zalecany dzieciom od 6. roku życia – maksymalna stosowana dawka nie powinna wówczas przekroczyć 100 mg dziennie [1].

Dawkowanie hydroksyzyny różni się w zależności od wskazania:

• objawowe leczenie lęku: 50 mg na dobę 2-3 razy dziennie;
• objawowe leczenie świądu: 25 mg przed snem, jeśli lekarz uzna to za konieczne może zwiększyć dawkę. U dzieci powyżej 2 lat stosuje się 1-2 mg leku na kg masy ciała w kilku dawkach dziennych;
• niepokój i pobudzenie psychoruchowe w przebiegu nerwic: 50 mg 1 raz na dobę u dorosłych. U dzieci zaleca się stosowanie 0,6 mg leku na kg masy ciała [2].

Kiedy nie powinno się stosować opipramolu i hydroksyzyny?

Opipramolu nie należy stosować w przypadku:

• ostrego zatrzymania moczu;
• zatrucia alkoholem, lekami psychotropowymi, nasennymi oraz przeciwbólowymi;
• nieleczonej jaskry;
• bloku przedsionkowo-komorowego;
• chorób wątroby i nerek;
• przerostu prostaty z towarzyszącym zaleganiem moczu;
• stosowania leków z grupy inhibitorów MAO (moklobemid, selegilina, rasagilina) [1,3].

Wśród przeciwwskazań do zażywania hydroksyzyny można wymienić:

• porfirię;
• zaburzenia rytmu serca;
• ciążę i karmienie piersią;
• przyjmowanie leków wydłużających odstęp QT, m.in. przeciwarytmicznych (np. sotalol, amiodaron), przeciwpsychotycznych (haloperidol), przeciwdepresyjnych (escitalopram, citalopram); antybiotyków (erytromycyny, lewofloksacyny, moksyfloksacyny) [2,4].

Zarówno opipramol, jak i hydroksyzyna nie powinny być stosowane w przebiegu jaskry, przerostu gruczołu krokowego, schorzeń wątroby i nerek, a także wtedy, gdy masz alergię na te leki bądź ich pochodne [1,2].

Profil bezpieczeństwa hydroksyzyny i opipramolu

Opipramol i hydroksyzyna różnią się swoim bezpieczeństwem stosowania w różnych grupach.

Ciąża i laktacja

Uważa się, że hydroksyzyna nie powinna być zażywana w okresie ciąży i podczas karmienia piersią. Jeśli natomiast chodzi o opipramol, dopuszcza się jego stsoowanie tylko wtedy, gdy jest to naprawdę konieczne [1,2,5].

Interakcje z alkoholem

Obydwa leki oddziałują na ośrodkowy układ nerwowy – nie należy łączyć ich z alkoholem [1,2].

Prowadzenie samochodu

Zarówno opipramol, jak i hydroksyzyna mogą upośledzać koncentrację i zaburzać prawidłową ocenę sytuacji, co należy mieć na uwadze stosując te leki [1,2].

Stosowanie u seniorów

Stosowana dawka zależy od stopnia nasilenia objawów. Z reguły nie ma potrzeby zmiany dawkowania opipramolu u seniorów, u których nie występują inne choroby współtowarzyszące. Warto pamiętać, aby przy długotrwałej terapii regularnie monitorować czynność wątroby [1].

Jeśli chodzi o hydroksyzynę, seniorzy powinni przyjmować początkowo połowę dawki zalecanej u dorosłych. W tej grupie wiekowej nie należy przekraczać 50 mg na dobę [2].

Stosowanie przy chorobach wątroby i nerek

Stosowanie opipramolu w przebiegu chorób nerek i wątroby jest niewskazane [1].

W przypadku hydroksyzyny zaleca się obniżenie dawki u pacjentów zmagających się z niewydolnością nerek. Jest to związane z osłabionym wydalaniem leku (a właściwie jego metabolitu) przez ten narząd. Jeśli chodzi natomiast o stosowanie w przypadku niewydolności wątroby, należy zmniejszyć dobową dawkę hydroksyzyny o ok. 33% w stosunku do dawki zalecanej [2].

Jakie skutki uboczne mogą wywoływać opipramol i hydroksyzyna?

Najczęstsze działania niepożądane związane ze stosowaniem opipramolu i hydroksyzyny wynikają z wpływu tych leków na ośrodkowy układ nerwowy. W trakcie leczenia może wystąpić zmęczenie, nadmierne uspokojenie i senność, a także  zawroty głowy. 

Stosowanie opipramolu wiąże się często z wystąpieniem uczucia zatkanego nosa i suchości błony śluzowej jamy ustnej. Na początku leczenia może dochodzić również do spadków ciśnienia tętniczego. 

Podczas przyjmowania hydroksyzyny obserwowano rzadkie reakcje pobudzenia i splątania, zaburzeń widzenia, przyspieszonego bicia serca (tachykardii), zaparć i wymiotów, zapaleń skóry, świądu czy wysypki, a także zatrzymania moczu [1,2].

Jakie są leki z opipramolem i hydroksyzyną?

Opipramol jest dostępny w Polsce w postaci tabletek powlekanych (Pramolan) oraz drażowanych (Sympramol). Oba preparaty stosuje się doustnie, w trakcie posiłku lub bezpośrednio po nim.

Hydroksyzyna może być stosowana doustnie lub we wstrzyknięciach. Lek występuje w postaci tabletek powlekanych (Atarax, Hydroxyzine Orion, Hydroxyzinum Adamed, Hydroxyzinum VP, Hydroxyzinum Espefa), syropów (Atarax, Hydroxyzinum Hasco, Hydroxyzinum Aflofarm) oraz roztworu do wstrzykiwań (Hydroxyzinum Teva). Hydroksyzynę w tabletkach lub syropie najlepiej zażywać po posiłkach [6].

Podsumowanie

Opipramol i hydroksyzyna to dwa zupełnie różne leki, które co prawda działają przeciwlękowo, jednak stosuje się je w różnych sytuacjach. Pierwsze efekty działania opipramolu występują po około 2 tygodniach regularnego przyjmowania. Stąd zaleca się, aby kuracja trwała przynajmniej 1-2 miesiące. Natomiast hydroksyzynę należy zażywać w najmniejszych skutecznych dawkach, możliwie jak najkrócej. Może się bowiem wykształcić tolerancja na lek, a to pociąga za sobą konieczność zwiększenia jego dawki [1-4].

Opioidy, o ile są zażywanie w celach medycznych, mają uśmierzać ból ostry oraz przewlekły na poziomie ośrodkowego układu nerwowego. Stosowane możliwie jak najkrócej i pod kontrolą lekarza nie powinny wywoływać poważnych skutków ubocznych. 

Jednak problem pojawia się zwykle wtedy, gdy pacjent jest poddawany długotrwałej terapii, a także, kiedy środki opioidowe są stosowane niezgodnie ze wskazaniami, zbyt często i bez nadzoru lekarza. Wówczas może dojść nie tylko do wystąpienia działań niepożądanych, ale i do rozwoju tolerancji na lek. Owa tolerancja skutkuje koniecznością przyjmowania coraz wyższych dawek środków opioidowych dla uzyskania tego samego efektu działania. W skrócie – dawka dotychczas stosowana nie jest w stanie uśmierzyć bólu (organizm już się do niej przyzwyczaił), więc pacjent sięga po dawkę wyższą, która doprowadza do szeregu zmian nie tylko na poziomie układu nerwowego, ale również całego organizmu.

W przypadku rozwijającego się uzależnienia od opioidów dochodzi do zmian biochemicznych i morfologicznych w układzie nerwowym. Polegają one m.in. na różnego rodzaju przekształceniach sieci neuronalnych. Te modyfikacje wywołują zaburzenia poznawcze, np. osłabienie procesów myślowych, kłopoty z pamięcią i koncentracją. Kluczowe znaczenie dla rozwoju uzależnienia ma zlokalizowany w układzie limbicznym układ nagrody, który zostaje pobudzony po zażyciu środka opioidowego. Aktywacja układu nagrody wiąże się z nasileniem uwalniania dopaminy — związku  chemicznego odpowiedzialnego m.in. za występowanie uczucia przyjemności oraz euforii. To “popycha” do sięgnięcia po lek opioidowy, którego zażycie nie tylko niweluje ból, ale wywołuje pewnego rodzaju “błogostan” [1,2].

Uzależnienie od kodeiny

Kodeina jest jednym z najczęściej stosowanych leków opioidowych. Działa 10-krotnie słabiej od morfiny, zażywana jest najczęściej jako lek przeciwkaszlowy (hamuje ośrodek oddechowy), rzadziej przeciwbólowy (głównie w połączeniu z paracetamolem lub ibuprofenem, np. Efferalgan Codeine). Przyjmowana krótkotrwale i w dawkach terapeutycznych nie wywołuje uzależnienia. Problem pojawia się natomiast wtedy, gdy lek ten jest nadużywany.

Kodeina może być przyczyną zarówno uzależnienia fizycznego, jak i psychicznego, a wśród efektów jej oddziaływania na układ nerwowy wymienia się m.in. poprawę samopoczucia, omamy słuchowe i wzrokowe, a także poczucie “oderwania od rzeczywistości”. Nadużywanie kodeiny jest bardzo niebezpieczne i może powodować zawroty głowy, zaburzenia nastroju, skurcz oskrzeli, zatrzymanie moczu, zahamowania ośrodka oddechowego (!), a także podrażnienia i krwawienia błony śluzowej przewodu pokarmowego. Połączenie z innymi lekami (np. paracetamolem) zwiększa ryzyko uszkodzenia wątroby, trzustki oraz jelit.

W przypadku uzależnienia nagłe odstawienie leku może wywoływać objawy odstawienne [3-5].

Uzależnienie od tramadolu

Tramadol jest skuteczny w leczeniu bólu ostrego i przewlekłego zarówno w monoterapii (np. Tramal), jak i terapii skojarzonej w połączeniu z paracetamolem (np. Poltram Combo, Doreta, Padolten, Zaldiar). Choć stosowanie tramadolu odznacza się niskim ryzykiem rozwoju tolerancji i lekozależności, powinien być stosowany z rozwagą, w możliwie najniższych dawkach i pod kontrolą lekarza. W innym przypadku może dochodzić do uzależnienia psychicznego i fizycznego, a także konieczności zwiększania dawek (tolerancja organizmu na lek).

Nagłe odstawienie tramadolu, zwłaszcza po długotrwałym stosowaniu, może nie tylko spowodować powrót dolegliwości bólowych, ale również wywoływać m.in. niepokój, nerwowość, drżenie, a niekiedy także omamy, szumy uszne i napady paniki [6,7].

Leczenie uzależnienia od opioidów

Kodeina i tramadol nie są rzecz jasna jedynymi opioidami, od których można się uzależnić. Jednakże są stosowane dosyć powszechnie i często niezbyt rozważnie (bez nadzoru lekarza). Do czynników zwiększających ryzyko uzależnienia od opiodów zaliczamy sytuacje, w których pacjent przyjmuje lek w postaci iniekcji, łączy środki opioidowe z alkoholem lub innymi lekami, np. psychotropowymi (barbiturany, benzodiazepiny), środkami znieczulającymi i przeciwbólowymi. 

W przypadku uzależnienia od opioidów (np. morfiny, fentanylu, heroiny, kodeiny, tramadolu) należy zgłosić się do specjalisty, który pokieruje leczeniem i wybierze najkorzystniejszą formę terapii – zarówno farmakologiczną, jak i psychologiczną [2].

Substytuty i blokery opioidów

Leczenie uzależnienia od opioidów opiera się najczęściej na tzw. terapii substytucyjnej. Polega ona na wybieraniu „mniejszego zła” i zastępowaniu preparatu bardziej szkodliwego lekiem o podobnym działaniu na receptory opioidowe. W taki sposób działają metadon (Methadone Hydrochloride Molteni — syrop) i buprenorfina (Bunondol, Bunorfin — tabletki podjęzykowe), które wywierają znacznie słabszy wpływ na ośrodek oddechowy i co ważne — można je przyjmować doustnie i długotrwale. Terapia substytucyjna polega więc na sukcesywnym zmniejszaniu dawki środka zastępczego (metadonu lub buprenorfiny), aż do całkowitego odstawienia. W zależności od stopnia uzależnienia, terapia może trwać kilka miesięcy, a niekiedy nawet kilka lat. 

Istnieje również inna ścieżka leczenia uzależnienia od opioidów. Opiera się ona na zażywaniu tzw. blokerów, które wiążąc się z receptorami opioidowymi, uniemożliwiają ich aktywację przez inne opioidy (od których dana osoba jest uzależniona). Taką substancją jest naltrekson (Adepend, Naltex — tabletki powlekane), który przeciwdziała pojawieniu się efektu euforyzującego, a także zapobiega ewentualnemu przedawkowaniu w przypadku przyjęcia środka opioidowego. Również i w tym przypadku okres terapii wynosi co najmniej kilka miesięcy [2].

Wyrostek robaczkowy jest fragmentem przewodu pokarmowego, dawniej zwany ślepą kiszką. Jest on niewielkim (zwykle 5-20 cm), ślepo zakończonym uwypukleniem jelita grubego. Znajduje się on w prawej, dolnej części jamy brzusznej, niedaleko miednicy. Do dnia dzisiejszego jego rola nie jest do końca poznana. Najprawdopodobniej wpływa on na prawidłowe funkcjonowanie flory bakteryjnej jelit, a co za tym idzie, za odpowiednie funkcjonowanie układu odpornościowego. Z drugiej strony u osób z usuniętym wyrostkiem nie występują żadne specyficzne objawy [1].

Zapalenie wyrostka robaczkowego

Jakie są przyczyny?

Zapalenie wyrostka robaczkowego może zdarzyć się w każdym wieku. Najczęściej występuje jednak pomiędzy 5. a 40. rokiem życia. Co ciekawe, częściej dotyka mężczyzn oraz mieszkańców krajów wysokorozwiniętych. Związane jest to z faktem, że do zapalenia wyrostka robaczkowego predysponuje dieta uboga w błonnik i bogata w węglowodany. Najczęściej jednak przyczyną są:

• wrodzone wady jelit np. Błona Jacksona;
• rozrost tkanki chłonnej;
• pasożyty zatykające światło wyrostka np. owsiki, tasiemiec czy glista ludzka;
• ciała obce;
• kamienie kałowe;
• zagęszczony śluz w mukowiscydozie;
• nowotwory w świetle wyrostka [2].

Jakie ma objawy?

Jeżeli objawy pojawiają się nagle, dochodzi do ostrego zapalenia wyrostka. Z kolei gdy objawy pojawiają się powoli, może tworzyć się naciek okołowyrostkowy. Jeżeli nie dojdzie do zablokowania odpływu ze światła wyrostka, może powstać ropień. Do najczęstszych objawów należą:

• narastający ból, początkowo rozlany i trudny do zlokalizowania lub wyczuwalny w prawym dolnym podbrzuszu;
• wymioty i nudności;
• stan podgorączkowy lub gorączka;
• brak apetytu;
• częstomocz, parcie na mocz lub zatrzymanie moczu;
• zaparcia lub biegunka;
• przyspieszone tętno;
• u kobiet w ciąży ze względu na powiększenie macicy i przemieszczenie wyrostka mogą wystąpić inne nietypowe objawy;
• u dzieci najczęściej wzdęty brzuch, płaczliwość, niepokój [1,3].

Jak diagnozuje się zapalenie wyrostka robaczkowego?

• konieczna wizyta u lekarza;
• badanie fizykalne przez lekarza;
• lekarz często zleca badanie krwi i moczu;
• w przypadku podejrzenia ostrego zapalenia wyrostka robaczkowego USG jamy brzusznej — wyklucza inne dolegliwości np. kamicę nerkową;
• tomografia komputerowa — rzadko stosowana (koszty i ograniczona dostępność), najczęściej w przypadkach trudnych w diagnostyce [2].

Jak leczyć zapalenie wyrostka robaczkowego?

Leczenie operacyjne

Ostre zapalenie wyrostka robaczkowego wymaga niezwłocznej operacji. Nie wolno choremu podawać środków przeczyszczających ani stosować ciepłych okładów na brzuch. Jedyną metodą leczenia jest chirurgiczne usunięcie wyrostka, czyli appendektomia. Można je wykonać laparoskopowo albo klasycznie, z otwarciem jamy brzusznej. Metoda laparoskopowa jest znacznie mniej inwazyjna, ale niestety nie zawsze stosowana. Jest zdecydowanie droższa, często brak jest sprzętu i odpowiedniego personelu mogącego wykonać zabieg. Okres rekonwalescencji trwa po klasycznej operacji ok. 3-4 tygodni, a pobyt w szpitalu z reguły 3-4 dni. U pacjentów po zabiegu metodą laparoskopową ten czas jest znacznie krótszy. Jednakże ważne jest, aby nie zwlekać z operacją i wykonać ją jak najszybciej. Pozwoli to uniknąć wielu poważnych powikłań w przyszłości [1,2].

Zalecenia po operacji

Po operacji najczęściej stosuje się profilaktycznie antybiotykoterapię. Dieta też powinna być specyficzna przez pewien okres czasu. W ciągu 24 godzin od zabiegu można przyjmować tylko wodę czy słabą herbatę. W kolejnej dobie można już spożyć kleik ryżowy, a w kolejnych lekkostrawne potrawy, takie jak chude mięso, kasze czy rozdrobnione i gotowane warzywa. Lekkostrawną dietę najlepiej spożywać co najmniej przez pierwszy miesiąc od zabiegu. Nie należy spożywać w tym czasie napojów gazowanych, mocnych kaw czy herbat oraz alkoholu [3].

Inne formy leczenia

Z kolei naciek okołowyrostkowy leczy się, podając dożylnie antybiotyki, jednocześnie zapewniając odpowiednie nawodnienie i ścisłą dietę. Po ustąpieniu stanu zapalnego nie ma potrzeby operacyjnego usuwania wyrostka robaczkowego [1].

Opioidy to substancje chemiczne, które działają na receptory opioidowe, co hamuje docieranie do nich impulsów bólowych. Opioidy mogą być agonistami, antagonistami lub częściowymi agonistami tych receptorów. Najczęściej efektem ich działania jest znoszenie bólu, hamowanie kaszlu i działanie przeciwwymiotne. Większość opioidów to bardzo silne leki dostępne tylko i wyłącznie na receptę. Wyjątkami są preparaty o działaniu przeciwkaszlowym zawierające kodeinę i przeciwbiegunkowym zawierające loperamid. Głównym działaniem opioidów jest jednak ich bardzo silne działanie przeciwbólowe. Jest ono stosowane w przypadku odczuwania bardzo silnych bóli po urazach, w przypadku nowotworów czy w opiece paliatywnej. Dużym problemem w przypadku opioidów jest ich silny potencjał uzależniający. Z tego powodu ich stosowanie jest mocno ograniczone [1,2].

Jak działają opioidy?

Opioidy działają poprzez wiązanie się z receptorami opioidowymi znajdującymi się w różnych częściach mózgu i układu nerwowego. Proces ten prowadzi do zmniejszenia przewodzenia sygnałów bólowych w rdzeniu kręgowym, co daje działanie przeciwbólowe. Receptory opioidowe można znaleźć w rogach tylnych rdzenia kręgowego, zarówno przed, jak i pozasynaptycznie. Aktywacja receptorów opioidowych hamuje przewodzenie impulsów bólowych i zmniejsza odczuwanie bólu.

Dodatkowo, opioidy mogą wpływać na układ nagrody w mózgu, co może prowadzić do działania uzależniającego.

Opiaty a opioidy — jaka jest różnica?

Opiaty są alkaloidami,  które znajdują się w opium (naturalne jak morfina, papaweryna czy kodeina) i ich syntetyczne pochodne takie jak  buprenorfina czy heroina. Pojęcie opioidy jest szersze i obejmuje grupę substancji wykazujących aktywność wobec receptorów opioidowych – μ (mi), κ (kappa) i δ (delta). Generalnie z opiatów można otrzymywać substancje lecznicze, które są opioidami [1,3].

Jak można podzielić opioidy?

Opioidy można podzielić w następujący sposób:

• naturalne opiaty, czyli alkaloidy pochodzące z opium, takie jak kodeina, morfina, papaweryna czy tebaina;
• opioidy półsyntetyczne, takie jak heroina, oksykodon, hydrokodon czy hydromorfon;
• opioidy syntetyczne, takie jak tramadol, fentanyl, metadon, buprenorfina czy loperamid;
• opioidy endogenne, czyli występujące w organizmie, takie jak endorfiny, endomorfiny, dynorfiny czy enkefaliny [2,3].

Lek opioidowy — co to znaczy?

Leki opioidowe, zwane także lekami narkotycznymi, są bardzo silnymi środkami przeciwbólowymi. Stosuje się je, gdy pacjent odczuwa ból o nasileniu od umiarkowanego do silnego. Przykładowe opioidowe leki przeciwbólowe to m.in. oksykodon (np. Oxycontin), hydrokodon (np. niezarejestrowany w Polsce, ale znany dzięki pewnemu serialowi Vicodin), morfina (np. Sevredol), fentanyl (np. Matrifen), metadon (np. Methadone Hydrochloride Molteni), tramadol (np. Tramadol Krka) czy buprenorfina (np. Transtec). Wszystkie wyżej wymienione leki są dostępne tylko i wyłącznie z przepisu lekarza, z czego część na receptę rpw (recepta na środki odurzające lub substancje psychotropowe, wcześniej różowa recepta) [1,2].

Jakie są opioidy bez recepty?

Słabsze opioidy, takie jak kodeina i loperamid, w Polsce są dostępne w niewielkich dawkach bez recepty (niektóre preparaty wymagają jednak recepty jak np. Loperamid WZF). Reszta, w tym te wymienione powyżej, dostępne są w Polsce wyłącznie po okazaniu recepty (cześć na receptę Rp, niektóre na receptę Rpw), bądź nawet podawane w lecznictwie zamkniętym. Bez recepty można kupić np.:

Stoperan 2 mg, kapsułki twarde, lek bez recepty

• 1 kapsułka zawiera 2 mg chlorowodorku loperamidu;
• preparat stosuje się doraźnie, dawkując zgodnie z ulotką, w zależności od wieku;
• lek znajduje zastosowanie w leczeniu objawowym ostrej i przewlekłej biegunki [4].

Inne preparaty zawierające 2 mg chlorowodorku loperamidu i dostępne bez recepty to m.in. tabletki Laremid czy tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej Imodium Instant. W zależności, którą postać leku się preferuje, można wybrać najlepszy dla siebie preparat.

Antidol, tabletki, lek bez recepty

• 1 tabletka zawiera 15 mg fosforanu kodeiny oraz 500 mg paracetamolu;
• osoby dorosłe i młodzież powyżej 12 lat może przyjmować 1 lub 2 tabletki co 6 godzin, maksymalnie do 4 razy na dobę, ale nie więcej niż 6 tabletek na dobę;
• Antidol jest wskazany do stosowania w przypadku bólu o średnim i dużym nasileniu, różnego pochodzenia, np. bólu głowy, bólu po ekstrakcji zęba, bólu kostno-stawowego, bólu pourazowym tkanek miękkich, bólu miesiączkowym, ostrym bólu o umiarkowanym nasileniu, który nie ustępuje po leczeniu innymi lekami przeciwbólowymi zawierającymi paracetamol czy ibuprofen [5].

Neoazarina, tabletki, lek bez recepty

• 1 tabletka zawiera 10 mg fosforanu kodeiny półwodnego i 316 mg sproszkowanego ziela tymianku;
• osoby dorosłe i młodzież od 12 lat mogą stosować preparat 1 lub 2 tabletki 3 razy na dobę;
• tabletki stosuje się w nieżycie górnych dróg oddechowych w silnych napadowych atakach kaszlu i nocnych atakach kaszlu [6].

Nurofen Plus, tabletki powlekane, lek bez recepty

• 1 tabletka powlekana zawiera 200 mg ibuprofenu i 12,8 mg kodeiny fosforanu półwodnego;
• młodzież w wieku 12 lat i osoby dorosłe powinny przyjmować od 1 do 2 tabletek co 6 godzin;
• jest stosowany w przypadku bólów głowy, migreny, bolesnego miesiączkowania, bólu zębów, nerwobóli, bólów reumatycznych, bólów gardła, objawów grypy i przeziębienia oraz gorączce [7].

Solpadeine, tabletki, lek bez recepty

• 1 tabletka zawiera 500 mg paracetamolu, 8 mg fosforanu kodeiny i 30 mg kofeiny;
• młodzież powyżej 12 lat i osoby dorosłe mogą stosować 1 lub 2 tabletki do 4 razy na dobę, nie częściej niż co 6 godzin i nie więcej niż 8 tabletek w ciągu 24 godzin;
• Solpadeine ma takie same wskazania jak wymieniony powyżej Nurofen Plus [8].

Thiocodin, tabletki, lek bez recepty

• 1 tabletka zawiera 15 mg kodeiny fosforanu półwodnego i 300 mg sulfogwajakolu;
• młodzież od 12 roku życia i osoby dorosłe stosują 1 tabletkę 3 razy na dobę, ale nie częściej niż co 4 do 6 godzin;
• produkt leczniczy jest stosowany w celu leczenia suchego, uporczywego kaszlu bez odkrztuszania wydzieliny [9].

Jak można zauważyć, kodeina występuje w preparatach bez recepty, zarówno w tych stosowanych przeciwbólowo, jak i przeciwkaszlowo. Zawsze jednak dodawane są inne składniki, takie jak paracetamol, ibuprofen (działanie przeciwbólowe), czy sulfogwajakol lub tymianek (przeciwkaszlowe). Mimo niewielkich dawek kodeiny należy zachować szczególną uwagę przy stosowaniu tych preparatów i pod żadnym pozorem nie należy przekraczać ich zalecanych dawek.

Dlaczego występuje uzależnienie od opioidów?

Opioidy są substancjami o dużym potencjale uzależniającym. Największym potencjałem uzależniającym wyróżniają się opioidy krótko działające, takie jak np. heroina. Zdecydowanie rzadziej można się uzależnić od opioidów długo działających, takich jak np. metadon czy buprenorfina. Podobnie, łatwiej uzależniają te, które powodują silniejszy efekt euforyzujący, jak np. heroina czy morfina, w porównaniu do opioidów niewykazujących silnego działania euforyzującego,  takich jak np. buprenorfina czy metadon. Również opioidy przyjmowane dożylnie lub wziewnie uzależniają szybciej niż podawane drogą doustną lub transdermalną [1,3].

Odstawienie opioidów — dlaczego bywa takie trudne?

Osoby uzależnione od opioidów czują silny „głód” opioidów, objawiający się silnym, subiektywnym odczuwaniem przymusu sięgnięcia po nie. Mają trudności z kontrolowaniem używania opioidów, co wiąże się z niedotrzymywaniem obietnic wobec innych i samego siebie, dotyczących zmniejszania lub zaprzestania przyjmowania opioidów. Osoby takie czują również zespół odstawienny (abstynencyjny)  w przypadku ich odstawienia lub zmniejszenia  dawki. Pojawić się mogą:

• silny głód opioidów;
• gęsia skórka;
• łzawienie i wysięk z nosa;
• ziewanie i kichanie;
• rozszerzenie źrenic;
• nudności i wymioty;
• bóle brzucha z biegunką;
• bóle stawów, mięśni i kości;
• podwyższone ciśnienie krwi;
• zaburzenia snu takie jak głównie bezsenność,
• drażliwość i napady złości lub apatia [2,3].

Jak uniknąć uzależnienia od opioidów?

Aby zminimalizować ryzyko uzależnienia podczas stosowania leków opioidowych, należy podjąć kilka kroków:

1. Przestrzeganie zaleconej dawki.
2. Regularne monitorowanie terapii przez lekarza.
3. Krótkoterminowe stosowanie.
4. Stosowanie dodatkowo alternatyw nieopioidowych w leczeniu bólu.
5. Poprawne przechowywanie leku [7].

Opioidy — skutki uboczne. Co mogą spowodować?

Używanie opioidów, oprócz faktu, że powodują uzależnienie i tolerancję (potrzeba coraz większej dawki leku, aby osiągnąć ten sam efekt terapeutyczny), powodują szereg poważnych skutków ubocznych.

Do najważniejszych z nich należą:

• zaparcia, nudności i wymioty;
• apatia i zaburzenia koncentracji;
• spadek apetytu;
• świąd skóry;
• zatrzymanie moczu;
• depresja oddechowa;
• suchość w ustach;
• bezsenność i senność;
• euforia [1,2].

Jak wygląda zatrucie opioidami?

Najczęściej pierwszym objawem zatrucia opioidami jest uczucie gorąca i wymioty. Następnie pojawia się senność, która może przejść w śpiączkę narkotyczną, z nieregularnym i płytkim oddechem. W zależności od ilości przyjętych opioidów oraz drogi ich podania może ona trwać od kilkunastu minut, do nawet kilkunastu godzin.

Oprócz tego podczas zatrucia opioidami obserwuje się:

• zaburzenia oddechowe, nawet z całkowitym zatrzymaniem oddychania;
• szpilkowate źrenice;
• spowolnienie akcji serca i hipotensję;
• bełkotliwą mowę;
• wymioty;
• zawroty głowy;
• hipotermię;
• senność przechodzącą w śpiączkę.

Jeżeli dojdzie do zatrucia opioidami, natychmiast należy udzielić pacjentowi pomocy medycznej i przetransportować go do szpitala. Przytomnemu pacjentowi można podać płynny węgiel aktywowany, środki przeczyszczające, płukać żołądek i prowokować wymioty. Najskuteczniejszą formą leczenia zatrucia opioidami jest podanie metadonu lub naloksonu, które blokują receptory opioidowe i neutralizują działanie zażytych opioidów [1,2].

Czy warto stosować opioidy?

Opioidy należą do najsilniejszych dostępnych leków przeciwbólowych, są stosowane w sytuacji, gdy inne substancje zawodzą. Ze względu na ich duży potencjał uzależniający i poważne skutki uboczne, są one stosowane wyłącznie pod kontrolą lekarza i są dostępne na receptę. W mniejszych dawkach, bez recepty można kupić loperamid, który stosuje się w przypadku biegunek oraz kodeinę, która wraz z innymi substancjami może być stosowana w preparatach przeciwbólowych lub przeciwkaszlowych. Należy jednak pamiętać, żeby nie nadużywać tych preparatów oraz pod żadnym pozorem nie przekraczać ich zalecanych dawek.

Globalne nadużuwanie opioidów. Na czym polega ten problem?

Nadużywanie opioidów jest poważnym globalnym problemem zdrowotnym o zasięgu epidemicznym. Niestety, nadużywanie tych leków może prowadzić do uzależnienia i wielu negatywnych skutków zdrowotnych.

Oto kilka kluczowych punktów, które opisują globalny problem nadużywania opioidów:

1. Wzrost liczby przypadków uzależnienia: W wielu krajach, w tym w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i niektórych krajach europejskich, liczba przypadków uzależnienia od opioidów wzrosła gwałtownie w ostatnich latach. To zjawisko nazywane jest kryzysem opioidowym.
2. Przedawkowania i śmierć: Nadużywanie opioidów często prowadzi do przedawkowania, które może być śmiertelne. Wiele osób umiera rocznie z powodu zatrzymania oddechu lub zatrzymania pracy serca spowodowanych nadużyciem opioidów. To poważna kwestia zdrowotna i społeczna.
3. Zmiana opioidu na mocniejszy: Często osoby, które zostają zależne od leków opioidowych, przechodzą na heroinę, która jest tańsza i łatwiej dostępna. To powoduje kolejny problem zdrowotny i społeczny, ponieważ heroina jest jeszcze bardziej uzależniająca i niesie ze sobą ryzyko infekcji i innych negatywnych skutków zdrowotnych.
4. Społeczne konsekwencje: Nadużywanie opioidów ma również poważne konsekwencje społeczne. Wzrost liczby osób uzależnionych od opioidów prowadzi do wzrostu przestępczości, rozbójników i problemów związanych z narkotykami. Rodziny i społeczności cierpią z powodu złamanych relacji, utraty pracy i trudności społecznych.
5. Zalegalizowane używanie: Niekiedy opioidy są używane zgodnie z zaleceniami lekarzy do złagodzenia bólu, ale nadużywanie tych leków może prowadzić również do poważnych konsekwencji. W niektórych przypadkach, nieodpowiednie przepisywanie i zalewany rynek lekami opioidowymi może przyczynić się do upowszechniania się problemu.

W obliczu tego globalnego problemu, ważne jest, aby podjąć działania w celu ograniczenia nadużywania opioidów poprzez wprowadzenie skutecznych strategii prewencyjnych, dostęp do wsparcia dla osób uzależnionych i edukację w zakresie odpowiedniego stosowania tych leków. Współpraca międzynarodowa oraz świadomość i mądra polityka zdrowotna są kluczowe dla rozwiązania tego globalnego problemu.

Nadmierna potliwość to zaburzenie związane z nadmiernym wydzielaniem potu poprzez nadstymulację gruczołów potowych. Pot jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu, gdyż umożliwia termoregulację. Jednak o nadpotliwości mówimy wtedy, kiedy wydzielanie potu jest większe, niż wynika to z naturalnej potrzeby organizmu [1]. Najwięcej gruczołów potowych znajduje się w okolicach pach, dłoni, podeszw i twarzy. Z tego powodu osoby, które borykają się z nadmierną potliwością, będą jej doświadczać głównie właśnie w tych regionach [1].

Jakie są rodzaje nadmiernej potliwości?

Nadmierną potliwość możemy podzielić na dwa rodzaje: pierwotną i wtórną [1]. Podłoże pierwotnej nie jest do końca jasne. Pojawia się ona częściej w młodszych latach życia i dotyczy konkretnego regionu ciała. W tym typie nadpotliwości osoby produkują więcej potu niż inni podczas kontaktu ze standardowym czynnikiem wyzwalającym, np. stresem [2]. Nadpotliwość wtórna związana jest z przyjmowanymi lekami i występuje jako ich działanie niepożądane lub może być efektem, np. choroby [2].

Jakie są przyczyny nadmiernego pocenia się?

Nadmierne pocenie się, zwane potocznie nadmierną potliwością, może mieć różne przyczyny. Jedną z potencjalnych przyczyn jest hiperhydroza, która polega na nadprodukcji potu przez gruczoły potowe. Przyczyny nadmiernej potliwości mogą być zarówno fizjologiczne, jak i patologiczne. Oto kilka najczęstszych przyczyn nadmiernej potliwości:

1. Hiperaktywne gruczoły potowe: U niektórych osób gruczoły potowe mogą działać nadmiernie, co prowadzi do większej produkcji potu.
2. Czynniki genetyczne: W niektórych przypadkach nadmierna potliwość może być dziedziczona i wynikać z predyspozycji genetycznych.
3. Stres i emocje: Silne emocje, jak stres, nerwowość czy lęk, mogą prowadzić do wzmożonego pocenia się.
4. Hormonalne zaburzenia: Nieprawidłowości w hormonalnej regulacji potu, na przykład w wyniku nadczynności tarczycy, mogą powodować nadmierne pocenie się.
5. Zaburzenia układu nerwowego: Niektóre zaburzenia układu nerwowego, takie jak zaburzenia autonomicznego układu nerwowego, mogą powodować nadmierną potliwość.

Jakie są skuteczne sposoby na pocenie się? Metody leczenia nadpotliwości

Czy istnieją jakieś skuteczne sposoby na pocenie się? Istnieją i większość z nich dostępna jest bez recepty w aptece. Są to na przykład zioła na nadpotliwość lub blokery potu stosowane miejscowo. Do leczenia nadpotliwości czasami stosuje się również leki dostępne na receptę bądź zabiegi kosmetyczno-chirurgiczne.

Zioła na nadpotliwość

Leczenie nadpotliwości może przebiegać z użyciem środków doustnych lub stosowanych miejscowo. Co ciekawe, możemy tutaj wykorzystać zioła na nadpotliwość. Zawierają one w swoim składzie wyciągi z szałwii, melisy, pokrzywy lub skrzypu (np. Perspiblock, Perspiblock Forte). Są to tabletki przeznaczone dla dorosłych, które najczęściej należy przyjmować 3 razy dziennie po 1 tabletce. Więcej o ziołach na nadpotliwość możecie przeczytać w naszym artykule poświęconym tabletkom na pocenie się: Czy tabletki zmniejszające potliwość działają?

W przypadku preparatów ziołowych ważny jest czas stosowania. Zaleca się, aby używać je przynajmniej od 2 do 4 tygodni. Co więcej, efekt redukcji nadmiernej potliwości nie będzie oszałamiający. Działają one głównie wspomagająco [3].

Leki pierwszego wyboru — blokery potu

Terapia pierwszego wyboru w leczeniu nienaturalnego pocenia się obejmuje miejscowe stosowanie preparatów z solami glinu. Jak działają takie preparaty? Sole glinu powodują zatkanie i zablokowanie gruczołów potowych, co skutecznie zmniejsza aktywność komórek, które wydzielają pot [2,4]. W aptece produkty, które zawierają sole glinu to, np.:

• Antidral – lek bez recepty.
• Preparaty z serii Perspirex.
  • Strong.
  • Original.
  • Comfort.
• Produkty Medispirant (z wyłączeniem Medispirant stepspray).
  • Jednorazowe chusteczki.
  • Roll-on.
  • Żel pod prysznic.
  • Żel do stóp i dłoni.
  • Bloker potu w sprayu.
• Perspiblock Deo.

Jak stosować blokery potu?

Blokery potu stosuje się miejscowo na obszary objęte nadmiernym poceniem się. Częstotliwość aplikacji blokera zależy od intensywności pocenia się. Początkowo zaleca się używać bloker potu codziennie – zwykle przez okres do kilku dni. Następnie, jeśli nienaturalne pocenie ustąpiło lub zmniejszyło się, można zmniejszyć częstotliwość aplikacji i smarować nadmiernie pocące się miejsca raz lub dwa razy na tydzień [1,4].

O czym pamiętać przy leczeniu potliwości z użyciem blokerów potu? Antyperspiranty w większości przypadków mają w swoim składzie etanol, który podrażnia skórę. Samo działanie soli glinu, również może spowodować podrażnienie skóry. Z tego względu blokerów potu nie można stosować na świeżo ogoloną skórę. Po depilacji miejsc powinno się odczekać 2 doby. Bloker potu powinniśmy aplikować na czystą i suchą skórę. Najlepszą porą do użycia antyperspirantu będzie okres przed położeniem się spać, gdyż aktywność gruczołów potowych jest najmniejsza w nocy. Antyperspirant najlepiej utrzymać na powierzchni skóry przez 6 do 8 godzin. Po tym czasie można go zmyć i zastosować, np. dezodorant [4-6].

Lepiej wybrać Perspiblock czy Medispirant, a może Perspirex?

Blokerów potu w aptece jest sporo, dlatego pojawia się pytanie, który z nich wybrać? Perspiblock czy Medispirant, a może Perspirex lub coś innego? Omawiane wcześniej produkty zawierają sole glinu, dlatego działają w podobny sposób i są skuteczne.

Produkty Medispirant cechują się różnorodnymi postaciami, gdyż wyróżniamy tutaj chusteczki nasączane, blokery potu w formie roll-on lub sprayu. Znajdziemy też żel pod prysznic lub preparaty w żelu typowo do stóp i dłoni. Wyjątkiem będzie Medispirant stepspray, którego substancja czynna to metenamina. Jej działanie jest nieco inne niż soli glinu, ale również redukuje nienaturalne pocenie się i niemiły zapach.

Skoro skład preparatów jest podobny, to na co zwrócić uwagę? Przy intensywnej nadpotliwości najlepszym rozwiązaniem będzie wybranie produktów o dużym stężeniu soli glinu, np. Perspirex Stron lub Antidral, który jako jedyny z zestawienia jest lekiem. Pacjenci, u których nadpotliwość nie jest aż tak intensywna lub, którzy chcą zastosować blokery potu na większych powierzchniach ciała, z powodzeniem mogą wybrać, np. Medispirant żel pod prysznic.

Leki drugiego wyboru

Jeśli leki z solami glinu nie przynoszą pożądanych efektów, to można wdrożyć inne sposoby na pocenie się. W takich przypadkach włącza się leczenie z zastosowaniem leków antycholinergicznych, np. oksybutyniny (np. Ditropan, Uralex). Standardowo stosuje się od 5 do 10 mg na dobę. Niestety pacjenci decydujący się na takie leczenie nadpotliwości mogą doświadczać nieprzyjemnych działań niepożądanych, np.:

• suchość oczu i ust,
• zatrzymanie moczu,
• zaparcia [1].

Jakie są inne sposoby na nadmierną potliwość?

Co zrobić, jeśli żadne z powyższych sposobów na nadmierną potliwość nie zadziałały? Istnieją pewne możliwości, jednak są to już sposoby bardziej inwazyjne. Często wymagają zabiegu kosmetycznego lub nawet chirurgicznego.

Można zastosować toksynę botulinową, która podaje się miejscowo w formie iniekcji. Przynosi ona dobre efekty w przypadku nadpotliwości dłoni, stóp lub pach. Jest to zabieg kosztowny i efektywny, jednak wymagający powtarzania. Zablokowanie nadmiernego pocenia się utrzymuje się zwykle od 6 miesięcy do 2 lat [1].

Inne sposoby na redukcję nienaturalnego pocenia się obejmują metody inwazyjne związane z usunięciem gruczołów potowych. Najlepsza metoda inwazyjna to sympatektomia. Polega ona na wycięciu odpowiednich zwojów nerwowych, które są odpowiedzialne za nadmierną potliwość w konkretnym obszarze. Pomimo że jest to metoda skuteczna, to jednak obarczona sporym ryzykiem działań niepożądanych i powinna być rozważana jedynie w ostateczności [1].

Natomiast, jeśli cierpimy na nadpotliwość wtórną, to najlepszym sposobem na pozbycie się jej, będzie zlokalizowanie choroby odpowiedzialnej za nienaturalne pocenie się i jej leczenie.

Kiedy zgłosić się do lekarza z nadmierną potliwością?

Jeśli cierpisz na nadmierną potliwość, warto zgłosić się do lekarza w przypadku, gdy problem ten znacząco wpływa na twoje codzienne funkcjonowanie i jakość życia. Lekarz może pomóc w zidentyfikowaniu przyczyny nadmiernego pocenia się i zaproponować odpowiednie metody leczenia lub zarządzania tym problemem. Ważne jest również skonsultowanie się z lekarzem, jeśli dostrzegasz inne objawy towarzyszące nadmiernej potliwości, takie jak utrata wagi, zmęczenie, zaburzenia miesiączkowania, zmiany skórne czy inne niepokojące objawy. Lekarz będzie w stanie przeprowadzić dokładne badania i ocenić twoje zdrowie ogólne, aby ustalić dalsze kroki diagnostyczne i lecznicze. Pamiętaj, że profesjonalna opinia lekarza jest niezastąpiona i może pomóc w odpowiednim zarządzaniu tym problemem.

Zastrzyk zawierający adrenalinę (znaną również pod nazwą epinefryna) jest lekiem przeciwwstrząsowym podawanym podczas anafilaksji. Powoduje skurcz naczyń krwionośnych, podnosi ciśnienie krwi, hamuje perystaltykę jelit, ułatwia wysycenie tlenem mózgu i tkanek oraz co najważniejsze, rozluźnia mięśnie gładkie oskrzeli (pozwala oddychać pacjentowi, który ma wstrząs anafilaktyczny). W Polsce epinefrynę do samodzielnego podania można dostać albo w formie ampułkostrzykawki np. Andrenalinum WZF albo jako pen np. EpiPen Senior czy EpiPen Junior. Czym się różnią? Ampułkostrzykawki, to jak sama nazwa wskazuje, połączenie strzykawki z ampułką z lekiem. Są one gotowe do natychmiastowego użycia. Z kolei Pen to przypominający długopis automatyczny wstrzykiwacz zawierający adrenalinę. Peny są dużo prostsze w użyciu, dlatego zaleca się je do stosowania przez dzieci [1,2]. 

Czy mogę nosić przy sobie adrenalinę?

Pacjenci, u których występuje ryzyko wstrząsu anafilaktycznego, zdecydowanie powinni mieć ze sobą gotowy zestaw z adrenaliną. Oczywiście potrzebują na nią receptę i posiadają stosowną dokumentację medyczną. Należy pamiętać o regularnym sprawdzeniu daty ważności takiego zestawu. Jeżeli zastrzyk się przeterminuje, należy udać się do lekarza po nową receptę [2,3]. 

Dodatkowo, pacjenci narażeni na wystąpienie wstrząsu anafilaktycznego, powinni poinformować swoje najbliższe otoczenie (w szczególności rodzinę, współpracowników, nauczycieli w szkole w przypadku dzieci) o takiej możliwości. Pozwoli to na szybką reakcję i w wielu przypadkach pomoże uratować życie takiemu pacjentowi. Czas odgrywa kluczową rolę w przypadku wstrząsu anafilaktycznego. Ważne jest również, aby pacjent nosił przy sobie 2 dawki leku. W przypadku gdy pierwsze podanie się nie uda lub będzie nieskuteczne, po ok 15 minutach po pierwszej należy podać 2 dawkę [2,3]. 

Kto może podać adrenalinę w nagłej sytuacji?

Adrenalinę powinien zaaplikować sobie samodzielnie pacjent. Jeżeli pacjent sam nie jest w stanie tego zrobić (jest nieprzytomny) należy zadzwonić na numer alarmowy i postępować zgodnie z zaleceniami dyspozytora. W przypadku sytuacji ratowania życia można podać pacjentowi adrenalinę, pod warunkiem, że ten zastrzyk został wypisany przez lekarza dla tego konkretnego pacjenta oraz udzielający pierwszej pomocy został przeszkolony, w jaki sposób, w nagłej sytuacji zagrażającej życiu, podać zastrzyk z adrenaliną [2,3].

Jak zrobić zastrzyk z adrenaliną?

1. Należy chwycić ampułkostrzykawkę ręką używaną do pisania tak, aby kciuk znajdował się po przeciwległej stronie igły Jeśli używasz pena, chwyć go tak, aby kciuk znajdował się blisko niebieskiej nakładki, a dłoń była zaciśnięta w pięść wokół preparatu.
2. Następnie trzeba zdjąć nasadkę z igły (ampułkostrzykawka) lub niebieską nakładkę ochronną (pen);
3. W kolejnym kroku trzymając ampułkostrzykawkę, należy wbić igłę głęboko w udo pod kątem prostym (może być również przez ubranie) i naciskać tłok tak długo, aż wyczuwalny będzie wyraźny opór, następnie wyciągnąć igłę. 
4. Ten krok jest prostszy w przypadku pena, ponieważ automat sam wbija igłę po umiarkowanie silnym przyłożeniu go pod kątem prostym do uda, a później wyciąga igłę;
5. W ostatnim kroku należy przez ok. sekund masować miejsce wstrzyknięcia [2,3].

Instrukcja wykonania zastrzyku z adrenaliną (fot. leki.pl).

Wybrane preparaty zawierające adrenalinę 

Adrenalina WZF 0.1%, iniekcje, 300 mcg / 0,3 ml, 1 ampułko – strzykawka 1 ml

• lek na receptę;
• jedna dawka zawiera 300 mikrogramów adrenaliny w 0,3 ml roztworu;
• substancje pomocnicze: sodu pirosiarczyn, sodu chlorek, woda do wstrzykiwań;
• ampułkostrzykawkę powinno przechowywać się w lodówce w temperaturze 2-8°C. 
• preparat można przechowywać poza lodówką przez 6 miesięcy w temperaturze poniżej 25°C [4].

EpiPen Jr, 0.15 mg/dawkę i EpiPen Senior, 0.30 mg/dawkę,roztwór do wstrzykiwań, 1 wstrzykiwacz

• leki na receptę;
• jedna dawka zawiera 150 mikrogramów (EpiPen Jr) ub 300 mikrogramów (EpiPen Senior) adrenaliny w 0,3 ml roztworu; 
• substancje pomocnicze to chlorek sodu, pirosiarczyn sodu, kwas solny i woda do wstrzykiwań;
• EpiPeny przechowuje się w temperaturze pokojowej  (do 25°C) w oryginalnym opakowaniu (zabezpiecza przed dostępem światła); 
• z tego względu są lepsze do noszenia przy sobie przez pacjentów w porównaniu do ampułkostrzykawek [5, 6]. 

Ile kosztuje zastrzyk z adrenaliny?

Zastrzyk z adrenaliną jest dostępny wyłącznie z przepisu lekarza. Ceny różnią się w zależności od preparatu. Znacznie droższy jest EpiPen. Jego cena waha się w zależności od apteki od 250-350 zł za 1 sztukę. Znacznie tańsza jest adrenalina produkcji WZF dostępna w ampułko-strzykawce. Za jedną sztukę zapłacisz około 50-70 zł. W aptece adrenalina przechowywana jest w lodówce, jednak produkt jest przeznaczony do przechowywania zawsze pod ręką. Warto pamiętać, że można go nosić przy sobie w temperaturze poniżej 25॰C przez 18 miesięcy [4,5,6].

Zastrzyk z adrenaliny w serce

Adrenaliny nie podaje się bezpośrednio do serca w normalnych warunkach, nawet w sytuacjach ratunkowych. Dawniej była taka praktyka, szczególnie pokazywana w filmach (np. w scenie z filmu Pulp Fiction), ale obecnie w medycynie uznaje się ją za niebezpieczną i niewskazaną.

W sytuacjach nagłych, takich jak zatrzymanie krążenia, adrenalinę podaje się zazwyczaj dożylnie lub doszpikowo. Wstrzyknięcie adrenaliny bezpośrednio do serca może uszkodzić mięsień sercowy, spowodować dodatkowe komplikacje i nie jest zgodne z aktualnymi wytycznymi postępowania w stanach nagłych.

Jaka działania niepożądane powoduje adrenalina? 

• kołatanie serca, przyspieszenie czynności serca; 
• nadmierna potliwość i osłabienie;
• nudności, wymioty;
• trudności w oddychaniu; 
• bladość skóry; 
• zawroty i ból głowy;
• drżenie mięśni; 
• stany lękowe i uczucie niepokoju;
• zimne kończyny;
• omamy i omdlenia; 
• podwyższone stężenia glukozy oraz obniżone stężenia potasu we krwi; 
• kwasica metaboliczna;
• rozszerzenie źrenic; 
• trudności w oddawaniu moczu z zatrzymaniem moczu włącznie [6].

Podsumowanie 

Zastrzyk z adrenaliną może uratować życie, dlatego tak ważne jest, aby osoby, u których występuje ryzyko wstrząsu anafilaktycznego, miały ją zawsze przy sobie. Pojawienie się penów znacznie ułatwiło przechowywanie oraz samą procedurę podania adrenaliny. Warto zatroszczyć się, aby osoby z otoczenia takiego pacjenta były przeszkolone z prawidłowego podawania adrenaliny. Należy pamiętać, że w takich przypadkach kluczowy jest czas.

Kaszel suchy charakteryzuje się brakiem zalegającej wydzieliny w drogach oddechowych. Pacjenci natomiast często uskarżają się na uczucie łaskotania/drapania w okolicach gardła. Kaszel nieproduktywny często rozpoczyna się od chrząkania i delikatnego pokasływania — taki odruch niweluje odczuwany dyskomfort w gardle. Suchy kaszel ma charakter napadowy i nie zależy od pory dnia. Zazwyczaj występuje w pierwszych dniach trwania infekcji [2].

Kodeina na suchy kaszel. Jakie inne leki można stosować?

W celu łagodzenia suchego kaszlu można stosować dwie grupy leków:

• hamujące czynność ośrodka oddechowego — tzw. leki ośrodkowe: kodeina, dekstrometorfan, butamirat;
• hamujące przekazywanie impulsów w zakończeniach nerwowych dróg oddechowych — tzw. leki obwodowe: głównie lewodropropizyna [3,4].

Dlaczego kodeina jest stosowana na suchy kaszel?

Kodeina jest pochodną morfiny o ośrodkowym działaniu przeciwkaszlowym. Hamuje odruch kaszlowy, zmniejszając częstość napadów. Związek ten wykazuje również działanie uspokajające oraz przeciwbólowe — w wyniku licznych przemian metabolicznych w organizmie może być przekształcana do przeciwbólowej morfiny. Maksymalne stężenie kodeiny po podaniu doustnym występuje w ciągu 1-2 godzin od przyjęcia dawki leku. Efekt przeciwkaszlowy utrzymuje się 4-8 godzin. Wskazaniem do jej stosowania jest leczenie nieproduktywnego (bez odkrztuszanej wydzieliny) kaszlu [5].

Kodeina na kaszel — kto może ją stosować?

Tytułowa substancja aktywna nie powinna być stosowana przez:

• dzieci poniżej 12. roku życia;
• kobiety ciężarne i karmiące piersią;
• pacjentów chorych na astmę oskrzelową, mukowiscydozę, chorobę alkoholową;
• pacjentów uzależnionych od opioidów lub przyjmujących jednocześnie inhibitory MAO (rasagilina, selegilina) [5].

Jakie skutki uboczne może powodować kodeina?

Kodeina po przyjęciu doustnym może powodować następujące działania niepożądane:

• bardzo często (u 1 pacjenta na 10): nudności, wymioty, zaparcia, zawroty głowy, sedacja;
• niezbyt często (u 1-10 pacjentów na 1000): świąd, pokrzywka, wysypka, zaburzenia nastroju, zatrzymanie moczu, senność, kołatanie serca, bóle głowy, zmniejszenie łaknienia, nadmierna potliwość i inne [5].

Czy po kodeinie można prowadzić samochód?

Kodeina może powodować upośledzenie sprawności psychofizycznej, dlatego pacjenci przyjmujący leki z tym związkiem aktywnym nie powinni prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn [5].

Jakie leki z kodeiną można podać na suchy męczący kaszel?

Kodeina w niższych dawkach jest dostępna bez recepty, z kolei preparaty o większej zawartości tej substancji czynnej wymagają przepisu lekarza (składnik złożonych leków przeciwbóólowych). Jest dostępna w formie doustnych tabletek oraz syropów. Kodeina jest często także składnikiem dodatkowym leków przeciwbólowych, gdyż nasila ich działanie.

Tabletki z kodeiną bez recepty

Kodeina może występować jako składnik leków złożonych na kaszel m.in. w formie doustnych tabletek. Są one dostępne bez recepty. Wśród nich wyróżnia się poniższe produkty:

Thiocodin, tabletki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• zawiera substancje czynne o potwierdzonej skuteczności terapeutycznej – kodeinę (15 mg) i sulfogwajakol (300 mg);
• nie stosować u dzieci poniżej 12. roku życia;
• nie stosować u kobiet w ciąży oraz u kobiet karmiących piersią;
• lek zawiera kodeinę, w związku z czym należy sprawdzić, czy inne stosowane leki nie zawierają kodeiny, aby uniknąć uzależnienia;
• u osób uprawiających sport lek może powodować pozytywny wynik testów antydopingowych;
• podczas stosowania leku Thiocodin, nie należy prowadzić pojazdów mechanicznych.

Neoazarina, tabletki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• w swoim składzie zawiera kodeinę (10 mg) oraz sproszkowane ziele tymianku (316 mg);
• można stosować od 12. roku życia;
• nie należy stosować leku u kobiet w ciąży i karmiących piersią;
• nie stosować dłużej niż 7 dni, ze względu na ryzyko uzależnienia kodeiną;
• lek nasila działanie alkoholu etylowego;
• lek może upośledzać zdolność do prowadzenia pojazdów mechanicznych.

Dobry syrop na kaszel suchy dla dorosłych z kodeiną

Podobnie jak w przypadku tabletek, kodeina występuje również jako jedna z substancji czynnych w syropach przeciwkaszlowych:

Herbapini, syrop

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• w jego skład wchodzą: wyciąg płynny z pędów sosny zwyczajnej, nalewka z owoców kopru włoskiego odmiany gorzkiej oraz fosforan kodeiny;
• dawka wynosi (424 mg + 64 mg +3 mg)/5 ml;
• ze względu na obecność kodeiny, długotrwałe stosowanie produktu może prowadzić do uzależnienia – dlatego należy go stosować przez maksymalnie 7 dni i nie przekraczać zalecanej dawki;
• można stosować u młodzieży od 12. roku życia;
• preparat zawiera etanol, którego ilość może wpływać na działanie innych leków;
• kobiety w ciąży nie powinny stosować tego preparatu;
• lek jest przeciwwskazany u kobiet karmiących piersią;
• produkt zawiera sacharozę;
• należy unikać stosowania leku przy zaburzeniach dróg żółciowych.

Thiocodin, syrop

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• zawiera substancje czynne o potwierdzonej skuteczności terapeutycznej – kodeinę i sulfogwajakol;
• dawka wynosi (15 mg + 300 mg)/10 ml;
• podobnie jak inne syropy zawierające kodeinę może być stosowany od 12 roku życia;
• podobnie jak w przypadku innych syropów z tym składnikiem, należy zachować szczególną ostrożność i stosować go ściśle według zaleceń;
• zawiera dodatkowo sulfogwajakol, co ułatwia odkrztuszanie wydzieliny;
• lek ma smak truskawkowy.

Sirupus Pini compositus, syrop

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• również jak Thiocodin i Herbapini zawiera kodeinę i może być używany od 12 roku życia;
• zawiera także dodatkowe ekstrakty roślinne pomocne w przypadku nieżytów górnych dróg oddechowych;
• lek ma identyczny skład co syrop Herbapini, o bardzo zbliżonej dawce;
• Sirupus Pini Compositus będzie miał bardzo podobne środki ostrożności oraz przeciwwskazania co opisane powyżej syropy z kodeiną.

Czy kodeina jest szkodliwa?

Kodeina, będąca opioidem, może — ale nie musi — być szkodliwa, podobnie jak inne substancje opioidowe. W przypadku stosowania kodeiny mogą występować działania niepożądane, takie jak senność, zaparcia, nudności, wymioty i zmniejszenie oddychania. Istnieje również ryzyko uzależnienia fizycznego i psychicznego przy długotrwałym stosowaniu. Kodeina może być także niebezpieczna w przypadku nieodpowiedniego dawkowania lub stosowania w połączeniu z innymi substancjami, takimi jak alkohol czy środki uspokajające.

Ważne jest, aby zawsze stosować kodeinę zgodnie z zaleceniami lekarza i unikanie jej nadużywania. Jeśli masz jakiekolwiek obawy lub pytania dotyczące bezpieczeństwa stosowania kodeiny, zalecam skonsultowanie się z lekarzem lub farmaceutą.

Kto nie powinien stosować kodeiny na suchy kaszel?

Niektóre osoby nie powinny stosować kodeiny z powodu ryzyka wystąpienia szkodliwych skutków ubocznych lub powikłań. Przeciwwskazaniami do stosowania kodeiny są:

• osoby uczulone na kodeinę lub jakikolwiek inny składnik preparatu;
• pacjenci z astmą oskrzelową lub niewydolnością oddechową, ze względu na możliwość nasilenia tych stanów;
• osoby z niedoczynnością tarczycy, ponieważ kodeina może wpływać na funkcjonowanie tarczycy;
• pacjenci z chorobami nerek lub wątroby, ze względu na ryzyko zwiększenia obciążenia tych narządów;
• osoby z mokrym kaszlem, gdyż kodeina działa głównie na suchy kaszel.

W przypadku tych grup pacjentów kodeina może być niebezpieczna lub niewskazana. W celu ustalenia, czy bezpieczne jest stosowanie kodeiny, zawsze należy skonsultować się z lekarzem.

Domowe sposoby na suchy kaszel. Czym się wspomagać?

Suchy kaszel może być uciążliwy, dlatego warto poznać niefarmakologiczne metody, które mogą przynieść ulgę. Oto kilka takich sposobów:

• nawilżanie powietrza – utrzymanie odpowiedniego poziomu wilgotności w pomieszczeniu może złagodzić podrażnienia gardła i zmniejszyć intensywność kaszlu suchego. Można zastosować nawilżacz powietrza lub umieścić miskę z wodą w pobliżu źródła ciepła;
• picie ciepłych płynów – spożywanie ciepłych napojów, takich jak herbata z miodem, może pomóc złagodzić podrażnione gardło i zmniejszyć kaszel suchy. Dodatek miodu może również przynieść ulgę dzięki swoim właściwościom łagodzącym i antybakteryjnym;
• inhalacje parowe – wdychanie pary z gorącej wody może pomóc w nawilżeniu dróg oddechowych i złagodzić kaszel. Można dodać do wody olejki eteryczne o działaniu łagodzącym, takie jak olejek eukaliptusowy lub olejek miętowy;
• mieszanki ziołowe – niektóre ziołowe mieszanki, takie jak herbatki ziołowe z dziurawcem czy szałwią, posiadają właściwości łagodzące i mogą pomóc w łagodzeniu kaszlu suchego. Należy jednak skonsultować się z zielarzem lub farmaceutą, aby wybrać odpowiednią mieszankę.

Warto pamiętać, że niefarmakologiczne metody mogą przynieść ulgę w przypadku łagodnego kaszlu suchego. W przypadku trwającego, uporczywego lub nasilającego się kaszlu zawsze warto skonsultować się z lekarzem.

Podsumowanie

Kodeina to skuteczny lek na suchy, męczący kaszel, jednak jej stosowanie wymaga ostrożności. Lek ten hamuje odruch kaszlowy i łagodzi napady kaszlu, ale nie jest odpowiedni dla dzieci poniżej 12. roku życia, kobiet w ciąży oraz osób z pewnymi schorzeniami. Warto pamiętać o możliwych skutkach ubocznych, takich jak senność czy zaparcia, oraz o ryzyku uzależnienia przy długotrwałym stosowaniu. Jeśli kodeina nie jest wskazana, rozważ inne leki na kaszel lub niefarmakologiczne metody, takie jak nawilżanie powietrza, inhalacje czy ciepłe napoje z miodem. Pamiętaj, aby w razie wątpliwości zawsze skonsultować się z lekarzem.

Podobieństwa i grupa terapeutyczna porównywanych substancji czynnych

Solifenacyna, tolterodyna oraz oksybutynina to leki należące do grupy antagonistów receptorów muskarynowych, czyli leków o działaniu rozkurczającym na mięśnie pęcherza moczowego. Wszystkie te substancje czynne są stosowane w leczeniu dolegliwości związanych z nadreaktywnym pęcherzem, takich jak nietrzymanie moczu, nagłe parcie na mocz czy częste oddawanie moczu¹²³. Ich działanie polega na hamowaniu skurczów mięśnia wypieracza pęcherza, co pomaga kontrolować objawy i poprawia komfort życia pacjentów. Leki te dostępne są w różnych postaciach i mogą być stosowane zarówno u dorosłych, jak i – w wybranych przypadkach – u dzieci.

Kiedy stosuje się solifenacynę, tolterodynę i oksybutyninę?

Podstawowe wskazania do stosowania tych leków są zbliżone, jednak istnieją pewne różnice:

• Solifenacyna stosowana jest w leczeniu objawów pęcherza nadreaktywnego, takich jak naglące nietrzymanie moczu, częstomocz i parcie naglące¹.
• Tolterodyna wskazana jest w leczeniu nietrzymania moczu z nagłym parciem, zwiększonej częstotliwości oddawania moczu i nagłych parć u pacjentów z zespołem pęcherza nadreaktywnego².
• Oksybutynina ma szerokie zastosowanie – jest używana zarówno u dorosłych, jak i dzieci powyżej 5. roku życia w przypadku nietrzymania moczu, nagłego parcia oraz częstego oddawania moczu związanego z niestabilnością pęcherza, w tym u pacjentów z pęcherzem neurogennym³⁴. Oksybutynina może być podawana doustnie, przezskórnie (plaster) lub bezpośrednio do pęcherza (dopęcherzowo), co zwiększa możliwości dostosowania terapii do potrzeb pacjenta⁵⁶.

Warto zwrócić uwagę, że solifenacyna i tolterodyna nie są przeznaczone do stosowania u dzieci, natomiast oksybutynina ma zatwierdzone wskazania pediatryczne⁷⁸⁹.

Mechanizm działania i wpływ na organizm

Wszystkie trzy substancje czynne blokują receptory muskarynowe, hamując nadmierne skurcze mięśnia wypieracza pęcherza moczowego. Działanie to przekłada się na zmniejszenie częstości parcia naglącego, ograniczenie liczby epizodów nietrzymania moczu oraz poprawę kontroli nad mikcją¹⁰¹¹¹². Solifenacyna wykazuje wysoką selektywność względem receptorów M3, które odpowiadają za skurcz mięśnia wypieracza¹⁰. Tolterodyna działa na receptory muskarynowe, ale jej selektywność względem pęcherza moczowego w warunkach in vivo jest większa niż na gruczoły ślinowe¹¹. Oksybutynina natomiast wykazuje zarówno działanie przeciwcholinergiczne, jak i bezpośrednie rozkurczające na mięśnie gładkie pęcherza¹².

Pod względem farmakokinetyki, leki te różnią się:

• Solifenacyna osiąga maksymalne stężenie w osoczu po 3-8 godzinach, ma długi okres półtrwania (45-68 godzin), co pozwala na podawanie raz dziennie¹³.
• Tolterodyna w postaci kapsułek o przedłużonym uwalnianiu osiąga maksymalne stężenie po 4 godzinach, a jej okres półtrwania wynosi 6-10 godzin, co pozwala na stosowanie raz dziennie, choć klasyczna postać tabletek podawana jest dwa razy dziennie¹⁴.
• Oksybutynina jest szybko wchłaniana po podaniu doustnym, z maksymalnym stężeniem po około 1 godzinie, ale ma krótki okres półtrwania (2-3 godziny), dlatego zwykle wymaga podawania 2-4 razy na dobę. W postaci plastrów lub dopęcherzowo – lek działa dłużej i bardziej stabilnie, z mniejszym ryzykiem działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego¹⁵¹⁶¹⁷.

Warto podkreślić, że podanie oksybutyniny przezskórnie lub dopęcherzowo omija efekt pierwszego przejścia przez wątrobę i zmniejsza powstawanie aktywnych metabolitów odpowiedzialnych za niektóre działania niepożądane¹⁶¹⁸.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – porównanie

Przeciwwskazania do stosowania solifenacyny, tolterodyny i oksybutyniny są bardzo podobne i obejmują:

• nadwrażliwość na substancję czynną,
• zatrzymanie moczu,
• ciężkie zaburzenia żołądkowo-jelitowe (np. toksyczne rozdęcie okrężnicy),
• miastenię (nużliwość mięśni),
• jaskrę z wąskim kątem przesączania lub wysokie ryzyko tej choroby¹⁹²⁰²¹.

Dodatkowo, w przypadku oksybutyniny oraz tolterodyny przeciwwskazaniem są ciężkie postaci wrzodziejącego zapalenia okrężnicy i toksyczne rozszerzenie okrężnicy²¹²⁰. Oksybutynina jest również przeciwwskazana u pacjentów z niedrożnością jelit oraz w przypadku częściowej lub całkowitej niedrożności dróg moczowych²¹. Solifenacyna nie powinna być stosowana u pacjentów poddawanych hemodializie oraz u osób z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby¹⁹.

Wszystkie trzy leki wymagają zachowania ostrożności u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby, z zaburzeniami przewodu pokarmowego, u osób starszych, a także u pacjentów z neuropatią autonomiczną, chorobą Parkinsona czy przerostem gruczołu krokowego²²²³²⁴.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Dzieci

Solifenacyna i tolterodyna nie są zalecane dla dzieci – nie określono ich bezpieczeństwa i skuteczności w tej grupie wiekowej⁷⁸. Wyjątkiem jest solifenacyna w postaci zawiesiny doustnej, która może być stosowana w nadreaktywności wypieracza pochodzenia neurogennego u dzieci od 2. roku życia, pod ścisłą kontrolą lekarza²⁵. Oksybutynina jest lekiem zarejestrowanym do stosowania u dzieci powyżej 5. roku życia oraz (w postaci dopęcherzowej) już od 6. roku życia w wybranych wskazaniach, szczególnie w pęcherzu neurogennym⁹⁶.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią

W przypadku wszystkich trzech leków nie ma wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa w ciąży, dlatego ich stosowanie w tym okresie nie jest zalecane lub wymaga szczególnej ostrożności i indywidualnej oceny korzyści i ryzyka²⁶²⁷²⁸. Leki te nie powinny być także stosowane podczas karmienia piersią, gdyż przenikają do mleka i mogą wywierać niekorzystny wpływ na dziecko.

Kierowcy i osoby obsługujące maszyny

Solifenacyna, tolterodyna i oksybutynina mogą powodować zaburzenia widzenia, senność oraz uczucie zmęczenia, co wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn²⁹³⁰³¹. Pacjenci powinni zachować ostrożność i unikać wykonywania niebezpiecznych czynności w razie wystąpienia takich objawów.

Osoby z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby

U pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek lub wątroby należy stosować niższe dawki lub unikać tych leków, gdyż mogą one nasilać działania niepożądane i zwiększać ryzyko powikłań⁷⁸⁹. Dotyczy to wszystkich trzech substancji czynnych, choć szczególnie istotne jest to w przypadku oksybutyniny u osób starszych oraz przy podaniu doustnym.

Tabela porównawcza: najważniejsze cechy solifenacyny, tolterodyny i oksybutyniny

Solifenacyna, tolterodyna czy oksybutynina – wybór zależy od potrzeb pacjenta

Podsumowując, solifenacyna, tolterodyna i oksybutynina to leki o podobnym mechanizmie działania, stosowane w leczeniu problemów z pęcherzem nadreaktywnym. Różnią się jednak zakresem wskazań, bezpieczeństwem stosowania u dzieci i kobiet w ciąży oraz profilem działań niepożądanych. Oksybutynina, dzięki różnorodnym formom podania i możliwości zastosowania u dzieci oraz w pęcherzu neurogennym, bywa lekiem z wyboru w trudnych przypadkach. Z kolei solifenacyna i tolterodyna są często preferowane u dorosłych ze względu na wygodne dawkowanie i dobrą tolerancję. Wybór leku powinien być zawsze dostosowany do indywidualnych potrzeb pacjenta, jego wieku, współistniejących chorób oraz oczekiwań względem terapii.

Porównywane substancje czynne – podstawowe informacje

W tej analizie porównujemy trzy substancje czynne: rupatadynę, bilastynę oraz cetyryzynę. Wszystkie należą do grupy tzw. leków przeciwhistaminowych drugiej generacji. Ich głównym zadaniem jest łagodzenie objawów alergii, takich jak katar sienny, swędzenie, łzawienie oczu czy pokrzywka¹²³. Substancje te wykazują silne działanie przeciwalergiczne, nie powodując przy tym typowego dla starszych leków przeciwhistaminowych uczucia senności lub spowolnienia². Wszystkie mają podobny mechanizm działania, blokując receptory histaminowe typu H1 na obwodzie organizmu, dzięki czemu zmniejszają objawy wywołane przez histaminę, która jest głównym mediatorem reakcji alergicznych¹²³.

• Rupatadyna działa dodatkowo poprzez wpływ na inne mediatory zapalne, co może mieć znaczenie w niektórych przypadkach pokrzywki¹.
• Bilastyna oraz cetyryzyna są również bardzo selektywnymi antagonistami receptorów H1, skutecznie łagodząc objawy alergii i pokrzywki²³.

Wskazania do stosowania – kiedy sięgamy po dany lek?

Wszystkie trzy substancje czynne stosowane są w leczeniu alergii, jednak zakres wskazań może się różnić, podobnie jak zalecenia dotyczące wieku pacjenta oraz postaci leku.

• Rupatadyna – stosowana w leczeniu objawowym alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa (czyli kataru siennego i całorocznego) oraz pokrzywki u dorosłych, młodzieży i dzieci od 2 lat (w postaci roztworu), a w postaci tabletek od 12 lat⁴⁵.
• Bilastyna – łagodzi objawy uczuleniowego zapalenia błony śluzowej nosa i spojówek (sezonowego i całorocznego) oraz pokrzywki. Może być stosowana u dorosłych, młodzieży od 12 lat, a także u dzieci od 6 lat (w odpowiednich postaciach i dawkach)⁶⁷.
• Cetyryzyna – wskazana jest w łagodzeniu objawów nosa i oczu w alergii sezonowej i przewlekłej, a także w przewlekłej idiopatycznej pokrzywce. Może być stosowana zarówno u dorosłych, jak i dzieci już od 2. roku życia (dostępne są syropy, krople, roztwory oraz tabletki)⁸⁹.

Warto zwrócić uwagę, że zakres wiekowy oraz dobór postaci leku są nieco inne dla każdej z tych substancji. Dla najmłodszych dzieci (poniżej 6 lat) cetyryzyna jest częściej wybierana, ponieważ posiada szeroką gamę wygodnych do podania postaci (syrop, krople)⁹. Bilastyna i rupatadyna w postaci doustnej są dostępne dla dzieci od 6 lub 2 roku życia, ale tylko w odpowiednich postaciach i dawkach⁵⁷.

⁴⁵⁶⁷⁸⁹

Mechanizm działania i różnice w farmakokinetyce

Choć wszystkie trzy substancje blokują działanie histaminy na obwodowych receptorach H1, ich mechanizmy i losy w organizmie nieco się różnią:

• Rupatadyna – poza blokowaniem receptorów H1, hamuje także uwalnianie innych mediatorów reakcji zapalnych (np. TNF-alfa), co może mieć znaczenie w przypadku przewlekłej pokrzywki¹.
• Bilastyna – działa bardzo selektywnie i długo, praktycznie nie przechodzi przez barierę krew-mózg, przez co nie wywołuje senności. Jest wydalana w postaci niezmienionej głównie z moczem i kałem, nie jest metabolizowana w wątrobie, dzięki czemu ryzyko interakcji z innymi lekami jest bardzo niskie¹⁰.
• Cetyryzyna – również blokuje selektywnie receptory H1, ma szybki początek działania i stosunkowo długi czas działania. Wydalana jest głównie przez nerki, w większości w postaci niezmienionej¹¹.

W przypadku pacjentów z niewydolnością nerek, szczególnie ważne jest dostosowanie dawki cetyryzyny i rupatadyny, natomiast bilastyna może być stosowana bez zmiany dawkowania, choć należy zachować ostrożność przy współistniejącym stosowaniu niektórych innych leków¹²¹³¹⁴.

^11011121314

Przeciwwskazania i szczególne środki ostrożności

Chociaż leki te są dobrze tolerowane przez większość pacjentów, istnieją sytuacje, w których ich stosowanie jest przeciwwskazane lub wymaga ostrożności:

• Wszystkie trzy substancje są przeciwwskazane u osób z nadwrażliwością na substancję czynną lub inne składniki preparatu¹⁵¹⁶¹⁷.
• U osób z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek konieczne jest dostosowanie dawkowania lub unikanie stosowania cetyryzyny i rupatadyny¹⁴¹³.
• Bilastyna nie wymaga modyfikacji dawki u pacjentów z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami nerek, ale nie powinna być łączona z niektórymi lekami (np. silnymi inhibitorami glikoproteiny P) u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek¹⁸.
• W przypadku cetyryzyny i rupatadyny należy zachować ostrożność u pacjentów z padaczką lub ryzykiem drgawek oraz z czynnikami ryzyka zatrzymania moczu¹⁹²⁰.
• Stosowanie cetyryzyny z pseudoefedryną (np. w preparatach złożonych) niesie dodatkowe przeciwwskazania, np. przy niektórych chorobach serca, nadciśnieniu czy jaskrze²¹.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Różnice między tymi substancjami uwidaczniają się zwłaszcza w zaleceniach dotyczących stosowania u dzieci, kobiet w ciąży, matek karmiących, kierowców oraz osób z zaburzeniami czynności nerek i wątroby:

• Dzieci: Cetyryzyna może być stosowana już od 2. roku życia, a bilastyna i rupatadyna (w postaci roztworu) od 6 i 2 lat, odpowiednio⁹⁷⁵.
• Kobiety w ciąży i karmiące piersią: Dla wszystkich substancji nie zaleca się rutynowego stosowania w ciąży i okresie karmienia, ze względu na ograniczone dane. Cetyryzyna posiada nieco więcej danych o bezpieczeństwie, ale nadal wymaga ostrożności²²²³²⁴.
• Kierowcy: Wszystkie trzy substancje nie powinny upośledzać zdolności prowadzenia pojazdów, ale mogą wywołać senność u niektórych osób. Rekomenduje się zachowanie ostrożności i obserwację własnej reakcji na lek²⁵²⁶²⁷.
• Osoby z zaburzeniami nerek lub wątroby: W tej grupie bilastyna jest często lepiej tolerowana i nie wymaga modyfikacji dawki, w przeciwieństwie do cetyryzyny i rupatadyny, gdzie konieczna może być korekta dawkowania lub nawet unikanie stosowania przy poważnych zaburzeniach nerek¹²¹³¹⁴.

Tabela porównawcza najważniejszych cech

Rupatadyna, bilastyna i cetyryzyna – skuteczne i bezpieczne leki przeciwalergiczne

Podsumowując, rupatadyna, bilastyna i cetyryzyna to skuteczne leki przeciwhistaminowe nowej generacji, które różnią się szczegółami zastosowania, bezpieczeństwem oraz wygodą stosowania w różnych grupach wiekowych i klinicznych¹²³. Wybierając lek dla siebie lub dziecka, warto zwrócić uwagę na wiek pacjenta, współistniejące choroby, a także sytuacje szczególne, takie jak ciąża, karmienie piersią czy prowadzenie pojazdów. Wszystkie te substancje są skuteczne w leczeniu objawów alergii i pokrzywki, jednak różnią się drobnymi, ale ważnymi szczegółami, które mogą mieć istotne znaczenie dla bezpieczeństwa i komfortu pacjenta.