Pewnie niewielu z Was słyszało coś o “magicznym owocu”, który potrafi zmieniać smak w trakcie jego spożywania. Wszystko to dzięki zawartej w nim niezwykłej substancji, a więc mirakulinie, która w wielu krajach świata zaczyna odgrywać coraz większą rolę. Co to jest mirakulina i czy jest bezpieczna dla naszego zdrowia? Mirakulina jest to białko zaliczane do glikoprotein, które zostało odkryte w owocach synsepala słodkiego (łac. Synsepalum dulcificum), a więc rośliny rosnącej w krajach Afryki Zachodniej. Obecnie jest uprawiana w Stanach Zjednoczonych, Tajlandii, Tajwanie czy Japonii, gdzie jest bardzo popularna. W jej skład wchodzi wiele cukrów prostych do których zaliczamy: fruktozę, glukozę, mannozę, ksylozę czy galaktozę oraz ponad 190 różnych aminokwasów [1-2].

Jakie właściwości prozdrowotne posiada mirakulina?

Mirakulina posiada niezwykłą cechę, gdyż wykazuje zdolność zamiany smaku kwaśnego na słodki. Efekt ten powstaje dzięki blokowaniu receptorów smaku gorzkiego oraz kwaśnego i zależny jest od stężenia mirakuliny i Ph roztworu. Ta wyjątkowa właściwość jest wykorzystywana przy zmianie złych nawyków żywieniowych. Ma ona na celu znaczne ograniczenie spożywania cukrów i słodyczy, które jest przyczyną nadwagi, cukrzycy czy wielu innych chorób cywilizacyjnych. W krajach rozwiniętych mirakulina traktowana jest jako naturalny słodzik, zastępując sztuczne środki słodzące, a zwłaszcza aspartam. Mirakulina podawana jest pacjentom onkologicznym w trakcie chemioterapii, gdyż wykazuje korzystny wpływ na poprawę smaku i apetytu u tych chorych. Ponadto trwają różne badania dotyczące wykorzystania właściwości tej unikatowej substancji w prewencji nowotworów, w leczeniu cukrzycy czy dny moczanowej. Niestety na obecną chwilę brakuje twardych dowodów uzasadniających stosowanie mirakuliny w leczeniu tych chorób [1-2].

Czy mirakulina jest szkodliwa?

Mirakulina jest stosunkowo bezpieczną substancją, która nie posiada wielu poważnych działań niepożądanych. U niektórych pacjentów zaobserwowano jednak wystąpienie reakcji alergicznych, zwłaszcza u osób uczulonych na soję czy orzeszki sojowe. Ponadto nie zaleca się łączenia jej z lekami przeciwcukrzycowymi czy insuliną, ze względu na ryzyko pojawienia się hipoglikemii. Przypuszcza się, że zaprzestanie jej stosowania może wywołać nasiloną chęć do spożywania większych ilości cukrów, co wiąże się z szybkim przyrostem masy ciała [1-2].  

Jak bezpiecznie stosować mirakulinę?

Komisja Europejska w swoim rozporządzeniu z dnia 12 listopada 2021 roku sklasyfikowała owoce synsepala słodkiego jako zdrową żywność nadając mu status suplementu, a nie substancji słodzącej. Dokument ten określa maksymalne dziennie spożycie mirakuliny na poziomie 0,7g na dzień, co w przeliczeniu na zawartość czystej mirakuliny zawartej w owocach synsepala, stanowi 1,75 mg czystej substancji [3].

Mirakulina w aptece – czy istnieją jakieś preparaty?

Niestety ze względu na bardzo ograniczoną możliwość pozyskania owoców synsepala słodkiego suplementy diety zawierające w swoim składzie mirakulinę są niedostępne w polskich aptekach. Preparaty te można jednak nabyć w niektórych sklepach internetowych oferujących zdrową żywność, lecz koszt zakupu jednego opakowania jest bardzo wysoki

Podsumowanie

Podsumowując, mirakulina jest bardzo ciekawą substancją, która posiada spory potencjał. Jednak nadal na jej temat nadal niewiele wiemy, ze względu na spore trudności z jej stałym pozyskiwaniem.

Przegląd lekowy to kompleksowa analiza wszystkich leków i suplementów stosowanych przez pacjenta, przeprowadzana przez specjalistę – farmaceutę. Ma na celu ocenę skuteczności i bezpieczeństwa terapii, a także wykrycie potencjalnych interakcji między lekami, które mogą wpłynąć na stan zdrowia pacjenta.

Przegląd lekowy jest szczególnie ważny w przypadku pacjentów przewlekle chorych, takich jak osoby z cukrzycą, które przyjmują szereg leków, zarówno na cukrzycę, jednak często także na inne współistniejące schorzenia.

Bezpieczne leczenie cukrzycy: wyzwania i zagrożenia

W leczeniu cukrzycy stosuje się różnorodne grupy leków, w tym insulinę, czy doustne leki obniżające poziom glukozy we krwi. Pacjenci niekiedy stosują na własną rękę także preparaty bez recepty. Analiza farmakoterapii u pacjentów z cukrzycą jest kluczowa, ponieważ niewłaściwe stosowanie leków, ich interakcje czy zmiany w dawkach mogą prowadzić do poważnych komplikacji zdrowotnych. Na przykład, niewłaściwie dobrana dawka insuliny może prowadzić do hipoglikemii (spadku poziomu cukru we krwi) lub hiperglikemii (wysokiego poziomu cukru), co z kolei zwiększa ryzyko uszkodzenia narządów. 

W rzeczywistości cukrzyca często jest jedną z chorób współistniejących, a pacjenci nierzadko muszą stosować leki także na inne choroby, takie jak nadciśnienie tętnicze czy zaburzenia lipidowe (np. miażdżyca). Co więcej, leki na różne choroby często są przepisywane przez różnych lekarzy. Specjaliści często nie mają świadomości, jakie inne leki przyjmuje ich pacjent, a przepisując kolejne produkty lecznicze może doprowadzić do wystąpienia groźnych interakcji między nimi.

Przegląd lekowy a skuteczność leczenia cukrzycy

Przegląd lekowy wpływa na skuteczność leczenia, nie tylko cukrzycy, ale i innych chorób. W przypadku osób z cukrzycą bardzo istotne jest, aby terapia była skuteczna, co oznacza nie tylko obniżenie poziomu cukru we krwi, ale także poprawę jakości życia pacjenta. 

Przegląd lekowy pomaga zidentyfikować leki, które mogą nie działać w sposób oczekiwany lub które mogą nie pasować do aktualnego stanu zdrowia pacjenta. Na przykład, zmiana stylu życia, takich jak dieta i aktywność fizyczna, może wpłynąć na konieczność dostosowania i zmiany dawek leków.

Przegląd lekowy dla seniorów

Osoby starsze, w tym seniorzy chorujący na cukrzycę, to grupa szczególnie narażona na ryzyko błędów w farmakoterapii. Z wiekiem organizm zmienia swoją zdolność do metabolizowania leków, a także mogą występować interakcje między lekami przyjmowanymi na inne współistniejące schorzenia. Cukrzyca często jest jedną z kilku chorób, z którymi się borykają.

Przegląd lekowy dla seniorów jest kluczowym narzędziem w zapobieganiu niepożądanym efektom ubocznym oraz zapewnianiu, że stosowane leki są odpowiednie do zmieniającego się stanu zdrowia. W przypadku seniorów ważne jest także monitorowanie przestrzegania zaleceń lekarskich i prawidłowego stosowania leków, co może być trudniejsze w tej grupie wiekowej.

Rola farmaceuty w przeglądzie lekowym u pacjenta z cukrzycą

Przegląd lekowy wykonany przez farmaceutę to kwestia, która ma ogromne znaczenie w kontekście opieki nad pacjentami z cukrzycą. Farmaceuci odgrywają kluczową rolę w przeprowadzaniu przeglądów lekowych, ponieważ posiadają wiedzę na temat leków przeciwcukrzycowych, ich działania, interakcji oraz efektów ubocznych. 

Współpraca pacjenta z farmaceutą przy przeprowadzaniu przeglądu lekowego daje pacjentowi pewność, że jego leczenie cukrzycy jest odpowiednie, a ryzyko działań niepożądanych jest minimalizowane. Ponadto farmaceuci mogą doradzić pacjentom, jak poprawnie stosować leki, aby uzyskać jak najlepsze efekty leczenia.

Jakie są korzyści przeglądu lekowego dla pacjentów z cukrzycą?

Korzyści płynące z przeprowadzania przeglądu lekowego u pacjentów z cukrzycą są nieocenione. Regularne przeglądy pomagają:

• optymalizować terapię – poprawiają skuteczność leczenia poprzez odpowiednią selekcję leków i ich dawek;
• zwiększyć bezpieczeństwo – eliminują ryzyko interakcji między lekami, które mogłyby pogorszyć stan zdrowia pacjenta;
• minimalizować działania niepożądane – wykrywają leki, które wywołują skutki uboczne;
• podnosić jakość życia – odpowiednia farmakoterapia pozwala pacjentom z cukrzycą na lepsze kontrolowanie choroby, co przekłada się na lepsze samopoczucie;
• zmniejszyć koszty leczenia – przegląd lekowy pomaga unikać zbędnych leków i błędów w terapii, co prowadzi do bardziej efektywnego wykorzystania zasobów zdrowotnych i obniżenia kosztów związanych z leczeniem.

Podsumowanie

Przegląd lekowy u pacjentów z cukrzycą to kluczowy element zapewniający skuteczne i bezpieczne leczenie. Regularne przeglądy lekowe to sposób na poprawę skuteczności leczenia, minimalizowanie ryzyka powikłań cukrzycowych oraz zapewnienie choremu jak najlepszej opieki zdrowotnej.

Czym jest sensor do pomiaru cukru, czyli system CGM?

System CGM to inaczej system ciągłego pomiaru poziomu cukru we krwi. To system, który pozwala na śledzenie poziomu cukru we krwi w czasie rzeczywistym. Jest to zaawansowana technologia stosowana najczęściej przez osoby z cukrzycą, aby lepiej kontrolować glikemię, a co za tym idzie – indywidualnie dostosowywać dawki insuliny zgodnie z bieżącym poziomem cukru. Główne urządzenie systemu CGM to sensor do pomiaru cukru [1,2].

Jak działa sensor do pomiaru cukru i system ostrzegawczy?

O ile hipoglikemia pojawiająca się w nocy w większości przypadków nie obudzi pacjenta, to może go obudzić system. Co istotne, alarm może dotyczyć nie tylko już istniejącej hipoglikemii. Sensor do pomiaru cukru jest w stanie zaalarmować pacjenta nawet wtedy, kiedy glikemia jest jeszcze dobra, ale analiza ostatnich trendów zmian wskazuje, że w perspektywie kolejnych kilkunastu czy kilkudziesięciu minut może się pojawić hipoglikemia [1,2].

To samo dotyczy wzrostu glikemii. W takiej sytuacji również pacjent z pewnym wyprzedzeniem może zostać poinformowany, że jest wyraźna tendencja zwyżkowa, jeżeli chodzi o stężenie glukozy, i ma czas, by się zastanowić, co może być tego przyczyną – pominięcie dawki insuliny czy zbyt mała dawka [1,2].

Czym jest system FGM?

To system do monitorowania glikemii wymagający skanowania sensora (zbliżenia czytnika do sensora). Jest to zatem sposób pomiaru, który wymaga minimalnego, ale  jednak zaangażowania pacjenta (FGM; flash glucose monitoring). I właśnie z tego powodu, że transfer danych z sensora do czytnika w tym przypadku nie odbywa się w sposób automatyczny, nie jest to system CGM. Czasownik „to flash” oznacza „błysnąć”, „mignąć” i faktycznie trzeba błysnąć czytnikiem przed sensorem, żeby możliwy był odczyt glikemii [1,2].

Jak często sensory do pomiaru cukru dokonują pomiaru?

System FGM mierzy glikemię w płynie śródtkankowym 4 razy w ciągu godziny, przez 24 godziny na dobę, ale tak jak wspomniano wyżej — odczyt wartości glukozy następuje dopiero w momencie zbliżenia czytnika do sensora [2].

W przypadku systemu CGM pomiar glukozy odbywa się automatycznie co 5 minut (12 razy w ciągu godziny) przez 24 godziny na dobę. Wyniki pomiarów z sensora są automatycznie przekazywane do czytnika. Transfer danych odbywa się dzięki technologii Bluetooth [2].

Jak założyć sensor do pomiaru cukru?

Jak założyć sensor do pomiaru cukru i czy jest to proste? Sensory typu CGM umieszcza się z reguły w dolnej partii brzucha, w całości aplikując je pod skórę. Zabieg ten jest prosty i stosunkowo mało dyskomfortowy, a do jego wykonania służy specjalne urządzenie. Z zewnątrz, na powierzchni ciała pozostaje plaster z mocowaniem, do którego przyczepia się transmiter.

Jeśli zaś chodzi o sensor typu FGM to jest on umieszczany na ramieniu, nieco powyżej łokcia. Do tego celu również używa się aplikatora, który przyciska się mocno do ciała. Na zewnątrz pozostaje większa część urządzenia, kształtem oraz wielkością przypominająca 5-złotową monetę i zawierająca w sobie także transmiter. Pod skórą ulokowane zostaje niewielkie, elastyczne włókno o długości 5 mm i grubości zaledwie 0,4 mm. W obu przypadkach czynności te można wykonać samodzielnie, bez pomocy innych osób.

Sensory do pomiaru cukru dostępne w Polsce

Na polskim rynku dostępnych jest obecnie pięć systemów do monitorowania poziomu glukozy we krwi, niewymagające nakłuwania opuszki palca:

• FreeStyle Libre (FGM), Abbott;
• Dexcom G6 (CGM-RT), Dexcom;
• Guardian,(CGM-RT), Medtronic;
• Enlite (CGM-RT), Medtronic;
• Eversense (CGM-RT), Ascensia [1].

Refundacja sensorów do pomiaru cukru – jak to wygląda?

Czy sensory do pomiaru cukru podlegają refundacji? Od 1 stycznia 2023 roku częściowej refundacji podlegają wszystkie wyżej wymienione systemy monitorowania glikemii. Najpowszechniejszy ze względu na warunki refundacji jest FGM, którego aktualnie jedynym przedstawicielem jest FreeStyle Libre 2 (FSL2). W ramach refundacji można go przepisać wszystkim chorym na cukrzycę leczonym za pomocą intensywnej insulinoterapii (≥ 3 wstrzyknięć insuliny). Jest to jedyny system, którego refundacja jest możliwa u chorych na cukrzycę typu 2 i jest on najczęściej stosowany w Polsce i na świecie.

Gdzie kupić sensor do pomiaru cukru?

Gdzie kupić sensor do pomiaru cukru? Czy dostanę go w aptece? Zarówno FGM, jak i CGM mogą być przepisane przez szeroki zakres specjalistów, np. chorób wewnętrznych, endokrynologii, diabetologii, medycyny rodzinnej czy ginekologii i położnictwa. Aby kupić sensor pomiaru cukru z refundacją, pacjent musi posiadać ważne zlecenie na zaopatrzenie w wyroby medyczne, które zrealizuje w aptece ogólnodostępnej.

Jaka jest cena sensorów do pomiaru cukru?

Cena sensora do ciągłego pomiaru glikemii mieści się w przedziale od 150 do 250 złotych, co uzależnione jest od konkretnego urządzenia. Należy jednak pamiętać, że akcesoria podlegają częstej wymianie. Jeden czujnik, w zależności od modelu, użytkuje się przez okres od 10 do 14 dni. Jeśli mówimy o koszcie monitoringu glikemii z refundacją, w znacznej większości przypadków poziom odpłatności pacjenta wynosi 30% – NFZ pokrywa 70% kosztów. Wyjątkiem jest poziom odpłatności przy zakupie sensora Freestyle Libre u diabetyków poniżej 18. roku życia — w tej grupie pacjentów odpłatność wynosi 20%. Opcja ta nie jest dostępna dla wszystkich, a jedynie dla wybranej i ściśle określonej grupy pacjentów, których również obejmują limity.

Od 1 stycznia 2024 roku nastąpiło kilka zmian dotyczących kryteriów refundacji systemu ciągłego monitorowania stężenia glukozy FreeStyle Libre 2. Pacjent musi dopłacić (zgodnie z powyższym) 20% lub 30% wartości sensora, którego cena wynosi 255 zł. Oznacza to, że w przypadku 20% dopłaty, koszt sensora dla pacjenta to 51 zł, a przy 30% dopłacie koszt wynosi 76,50 zł. Liczba sensorów objętych refundacją nadal pozostaje ograniczona do 13 sztuk w okresie każdych kolejnych 6 miesięcy.

Podsumowanie

Sensor do pomiaru cukru to nowoczesna technologia, która znacząco poprawia jakość życia osób z cukrzycą, umożliwiając stały monitoring glikemii. W Polsce dostępne są systemy CGM i FGM, które różnią się sposobem działania i częstotliwością pomiarów. Dzięki częściowej refundacji NFZ pacjenci mogą korzystać z tych rozwiązań przy znacznie obniżonych kosztach. Przy wyborze sensora warto zwrócić uwagę na funkcjonalność, miejsce zakładania i cenę, aby dopasować go do swoich potrzeb. Niezależnie od systemu, regularne korzystanie z sensorów pomaga lepiej kontrolować cukrzycę i unikać powikłań.

Pomiary stężenia glukozy we krwi są wykonywane za pomocą glukometrów. Badanie cukru glukometrem polega na pobraniu kropli krwi, która następnie jest analizowana przez urządzenie. Wyniki pomiaru cukru pozwalają pacjentom dostosować dawki insuliny lub leków doustnych oraz modyfikować dietę i poziom aktywności fizycznej. Glukometry pozwalają na oznaczenie stężenia glukozy we krwi włośniczkowej. Kiedy mierzyć cukier w cukrzycy typu 2 i innych schorzeniach?

Jak często dokonywać samokontroli poziomu cukru przy użyciu glukometru?

Samokontrola glikemii jest integralną częścią leczenia cukrzycy. Samokontrola glikemii jest też zalecana, by osiągnąć cele terapeutyczne u osób leczonych pojedynczymi wstrzyknięciami insuliny, doustnymi lekami przeciwhiperglikemicznymi i/lub agonistami receptorów GLP-1. Z tego względu warto wiedzieć, kiedy mierzyć cukier w cukrzycy typu 2. Wszystkie osoby z cukrzycą, niezależnie od sposobu leczenia, w sytuacji złego samopoczucia lub nagłego pogorszenia stanu zdrowia powinny częściej kontrolować glikemię. Zalecana przez Polskie Towarzystwo Diabetologiczne częstotliwość samokontroli glikemii przy użyciu glukometru zależna jest od sposobu leczenia cukrzycy i wygląda następująco:

• wielokrotne (tj. co najmniej 3 razy dziennie) wstrzyknięcia insuliny, intensywna funkcjonalna insulinoterapia, niezależnie od typu cukrzycy — wielokrotne pomiary w ciągu doby (tj. co najmniej 4 razy dziennie, zalecane 8 razy dziennie) według ustalonych zasad leczenia oraz potrzeb pacjenta;
• osoby z cukrzycą typu 2 leczone stałymi dawkami insuliny — codziennie 1-2 pomiary glikemii, dodatkowo raz w tygodniu skrócony profil glikemii (na czczo i po głównych posiłkach) oraz raz w miesiącu dobowy profil glikemii;
• osoby stosujące nieinsulinowe leki przeciwhiperglikemiczne — raz w tygodniu skrócony profil glikemii lub pomiary w zależności od potrzeb klinicznych pacjenta [1].

Czy poziom cukru należy mierzyć o tych samych porach każdego dnia?

Mierzenie poziomu cukru we krwi o tych samych porach dnia może pomóc w uzyskaniu bardziej spójnych wyników i lepszym zrozumieniu, jak różne czynniki wpływają na glikemię. Częstotliwość wykonywania pomiarów cukru zależy od jednostki chorobowej. Ważne jest także, żeby wiedzieć, kiedy mierzyć cukier po posiłku lub po wysiłku. Wszystkie odpowiedzi znajdziecie w dalszej części artykułu.

Jaki wynik pomiaru oznacza stan przedcukrzycowy?

Kiedy mierzyć cukier, jeśli obawiamy się stanu przedcukrzycowego? Stan przedcukrzycowy jest diagnozowany, gdy poziom cukru we krwi przekracza normę (dla glikemii na czczo jest to wynik powyżej 99 mg/dl), ale nie jest jeszcze tak wysoki, by móc rozpoznać cukrzycę typu 2. To stan pośredni pomiędzy prawidłową tolerancją glukozy a pełnoobjawową cukrzycą, który stwierdza się na podstawie:

• nieprawidłowej glikemii na czczo (100–125 mg/dl);
• nieprawidłowej tolerancji glukozy w teście OGTT w 120. minucie (140–199 mg/dl);
• nieprawidłowych wyników obydwu wyżej wymienionych badań [1].

W praktyce, jeśli wynik jednego z badań jest nieprawidłowy, zleca się drugie, by sprawdzić, czy faktycznie mamy do czynienia ze stanem przedcukrzycowym, czy może już z cukrzycą. Może zdarzyć się tak, że np. wynik glikemii na czczo wskazuje na stan przedcukrzycowy, a wynik testu obciążenia glukozą na cukrzycę — w takiej sytuacji mamy do czynienia z rozpoznaniem, jakim jest cukrzyca.

Kiedy powinien być mierzony poziom cukru po posiłku?

Normy glukozy na czczo i po posiłku są zupełnie różne. Spożycie posiłku znacznie podnosi poziom cukru we krwi. W takim razie kiedy mierzyć cukier po posiłku? U zdrowej osoby w żadnym momencie nie powinien od przekraczać 200 mg/dl. Po 2 godzinach od jedzenia nie powinien przekraczać 140 mg/dl. Normy poziomu glikemii przygodnej (czyli takiej badanej w dowolnym momencie dnia) są następujące:

• prawidłowa glikemia przygodna <200 mg/dl (11,1 mmol/l);
• cukrzyca ≥ 200 mg/dl (11,1 mmol/l) [1].

Kiedy mierzyć poziom cukru po wysiłku fizycznym?

Aktywność fizyczna w cukrzycy typu 2 stanowi podstawę leczenia choroby. Jednak kiedy mierzyć cukier po wysiłku fizycznym, aby wyniki były wiarygodne? Korzystny wpływ ćwiczeń fizycznych na wyrównanie cukrzycy oraz zmniejszenie dawek stosowanych leków został udowodniony naukowo. Regularny, umiarkowany wysiłek pozwala ponadto spalić nadmiar tkanki tłuszczowej i utrzymać właściwą masę ciała, zwiększyć siłę mięśni, poprawić gęstość kości, obniżyć ciśnienie krwi, poprawić krążenie, ochronić przed chorobami serca i naczyń krwionośnych, zwiększyć poziom energii, zmniejszyć stres i zrelaksować [2].

Zbyt małe lub zbyt duże stężenie glukozy poniżej 120 mg/dl, lub powyżej 250 mg/dl wymaga wcześniejszej modyfikacji przed przystąpieniem do ćwiczeń fizycznych. Zwłaszcza w przypadku niewyrównanej cukrzycy, przy wartościach glukozy powyżej 250 mg/dl, może wystąpić paradoksalna dodatkowa hiperglikemia. Aby zapobiec hipoglikemii, nie należy ćwiczyć na czczo. Każdy pacjent powinien zjeść lekki posiłek 2 godziny przed treningiem i zmierzyć cukier do 15 minut przed rozpoczęciem wysiłku fizycznego. Ponadto należy kontrolować poziom cukru podczas wysiłku oraz kilka godzin po jego zakończeniu. W razie hipoglikemii ≤70 mg/dl zaleca się spożyć węglowodany proste, najlepiej w postaci płynu. Jeśli objawy hipoglikemii ustąpią, można kontynuować wysiłek fizyczny [2].

Podsumowanie

Samokontrola glikemii jest jednym z podstawowych elementów skutecznego leczenia hipoglikemizującego. To dzięki jej prawidłowej realizacji, możliwa jest modyfikacja terapii, tak aby zostały spełnione docelowe kryteria wyrównania cukrzycy. Za sprawą skutecznego leczenia można uniknąć późnych powikłań cukrzycy będących przyczyną kalectwa lub śmierci w populacji chorych na cukrzycę. Warto też wiedzieć kiedy mierzyć cukier i jak dokonać pomiaru cukru we krwi, aby wyniki były miarodajne.

Cukrzyca to choroba cywilizacyjna, która niestety dotyka coraz to młodsze osoby. W prewencji tego schorzenia duże znaczenie ma dieta i styl życia, ale czasami nawet najlepsze odżywianie i dbanie o wysiłek fizyczny nie będzie wystarczające. Metformina to substancja lecznicza stosowana w leczeniu cukrzycy typu 2. Jest to terapia I rzutu i zwykle od niej rozpoczyna się leczenie. W ostatnich czasach, szczególnie w mediach i internecie, duże uznanie zyskują naturalne substancje w prewencji i leczeniu niektórych chorób. Podobnie jest z tytułową berberyną. Czy berberynę można łączyć z metforminą? Czy terapię cukrzycy można opierać tylko na naturalnych składnikach? Czy można brać berberynę zamiast metforminy [1].

Jakie działanie ma metformina i berberyna?

Metformina obniża poziom glukozy we krwi i dzieje się to na zasadzie kilku mechanizmów. Związek ten zmniejsza produkcję glukozy w wątrobie, ale również zmniejsza wchłanianie przyjętego cukru z zewnątrz (z pożywienia) w jelitach. Dodatkowo metformina zwiększa wrażliwość tkanek na insulinę, co też wpływa na zwiększenie wychwytu cukrów, które krążą po organizmie i tak, np. większa ilość glukozy zostaje wchłaniania z krwi. Metformina obniża poziom glukozy na czczo i po posiłku, ale jednocześnie ryzyko wystąpienia hipoglikemii, czyli nadmiernego spadku cukru, jest niewielkie. Co ciekawe, jeśli pacjent cierpi na cukrzyce i hipercholesterolemię, to wykazano poprawę profilu lipidowego. Badania pokazują, że stosowanie metforminy sprzyja niewielkiemu spadkowi masy ciała bądź utrzymaniu aktualnej wagi. Metformina powoduje też zmniejszenie podstawowego, podwyższonego poziomu insuliny. Ma to znaczenie w leczeniu cukrzycy, ale również w leczeniu zespołu policystyczych jajników, bo prowadzi to do zmniejszenia poziomu hormonów płciowych [2,3].

Działanie berberyny jest dość szerokie. Powoduje ona obniżenie poziomu glukozy we krwi i poprawę profilu lipidowego oraz zmniejszenie insulinooporności. Składniki aktywne berberyny działają, np. poprzez zwiększenie glikolizy, czyli procesu rozpadu glukozy. Z drugiej strony berberyna zmniejsza wytwarzanie glukozy w wątrobie i poprawia naturalne wydzielanie insuliny, czyli hormonu, który odpowiada za spadek poziomu cukru. Berberyna wpływa też na poprawę działania komórek insulinoopornych, przez co poprawia się wykorzystywanie glukozy przez nie [4,5].

Jakie są skutki uboczne berberyny i metforminy?

Metformina jest skutecznym i bezpiecznym lekiem, a pojawiające się działania niepożądane są zwykle dość łagodne. Najczęściej pacjenci skarżą się na zaburzenia żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności, wymioty i biegunki. Zwykle można im łatwo przeciwdziałać poprzez stosowanie leku podczas lub po posiłku. Czasami zdarza się ból głowy, osłabienie, zaburzenia smaku,  czy nieżyt nosa. Przy długotrwałym stosowaniu metforminy może dojść do obniżenia poziomu witaminy B12. Jej niedobór może być powodem rozwoju anemii lub zaburzeń neurologicznych [2,3].

Najczęstsze działania niepożądane przy stosowaniu berberyny dotyczą układu pokarmowego. Pacjenci skarżyli się na biegunki lub zaparcia, a także wzdęcia i ból brzucha. Te skutki uboczne zwykle pojawiały się na początku terapii przy stosowaniu większych dawek (1,5 g na dobę). Poza tym ekstrakty z berberyny były dobrze tolerowane przez pacjentów [4,5].

Kiedy stosować metforminę, a kiedy berberynę?

Metformina to lek pierwszego rzutu stosowany w leczeniu cukrzycy typy 2. Może być stosowana jako monoterapia lub w połączeniu z innymi lekami przeciwcukrzycowymi. Metforminę stosuje się także, jeśli u pacjenta stwierdzono stan przedcukrzycowy. Inne wskazanie do stosowania tej substancji obejmuje terapię zespołu policystycznych jajników. Kolejne wskazania obejmuję terapię cukrzycy ciężarnych oraz leczenia nadmiernego wzrostu masy ciała wywołanego lekami przeciwpsychotycznymi [2,3].

Jeśli chodzi o berberynę, to można ją przyjmować prewencyjnie w celu normowania poziomu glukozy we krwi. Nie ma rekomendacji stosowania berberyny podczas leczenia cukrzycy. Czy w takim razie można stosować berberynę zamiast metforminy? Jeśli lekarz zaleci stosowania leku przeciwcukrzycowego i została u ciebie stwierdzona cukrzyca lub stan przedcukrzycowy, to nie można rezygnować z terapii. Skuteczność berberyny wynika głównie z pojedynczych badań i jest zdecydowanie mniejsza niż leczenie metforminą. Czy berberynę można łączyć z metforminą? Nie ma generalnie przeciwwskazań, ale w niektórych przypadkach mogłoby to doprowadzić do nadmiernego spadku poziomu glukozy, więc należy uważać. Niektóre badania pokazują, że berberyna normalizuję również poziom cholesterolu, dlatego może stanowić rozwiązanie, np. w prewencji rozwoju hipercholesterolemii [5].

Dawkowanie i czas działania

Metformina występuje w formach o natychmiastowym uwalnianiu i tutaj zwykle stosuje się 500 mg raz lub dwa razy na dobę bądź 850 mg raz na dobę. Dawkę zwykle zwiększa się raz na tydzień o 500 mg lub 850 mg, tak aby docelowa dawka wynosiła 850 mg lub 1000 mg dwa razy na dobę. W przypadku postaci o przedłużonym uwalnianiu leczenie rozpoczyna się od dawki 500 mg lub 1000 mg raz na dobę. Docelowa dawka może wynosić nawet 2000 mg stosowane dwa razy na dobę. W stanie przedcukrzycowym stosuje się zwykle postacie o natychmiastowym uwalnianiu – maksymalnie 850 mg dwa razy na dobę. Metformina przynosi dość szybki efekt po podaniu. Maksymalnie stężenie leku we krwi obserwuje się po około kilku godzinach po zażyciu. Największe efekty obserwuje się zwykle około tygodnia po rozpoczęciu terapii [2,3].

Dawkowanie berberyny jest bardzo zróżnicowane i różni się pomiędzy badaniami. Najczęściej wyciąg z berberyny podaje się trzy razy na dobę w jednorazowej dawce od 300 mg do 500 mg. Większość badań oceniała skuteczność stosowania berberyny po dwóch lub trzech miesiącach, dlatego trzeba trochę poczekać na efekty [4,5].

Berberyna czy metformina – bezpieczeństwo

Nie ma przeciwwskazań co do leczenia metforminą w czasie ciąży, jednak hiperglikemia u kobiet ciężarnych powinna być leczona insuliną. Metforminę można stosować dodatkowo. Niektóre badania wskazywały na zmniejszoną masę urodzeniową dzieci, ale nie stwierdzono ryzyko wystąpienia wad płodu. Jeśli chodzi o berberynę, to badania kliniczne przeprowadzano bez udziału kobiet ciężarnych. Nie ma informacji o bezpieczeństwie lub ryzyku, dlatego w trakcie ciąży lepiej przerwać suplementację [2-5].

Metformina jest bezpieczna podczas karmienia piersią. Badania wykazały, że przenika do mleka matki w minimalnych ilościach, a stężenie leku we krwi karmionego dziecka jest praktycznie zerowe. W przypadku berberyny nie dysponujemy rzetelnymi danymi na temat bezpieczeństwa, więc lepiej nie stosować jej podczas karmienia piersią [2-5].

Metformina i berberyna nie wpływają na zdolność do prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn. Przy stosowaniu metforminy z innymi lekami przeciwcukrzycowymi czasami może dojść do hipoglikemii i np. zawrotów głowy, ale zdarza się to rzadko [2-5].

Jednoczesne stosowanie metforminy i spożywanie alkoholu (szczególnie w dużych ilościach i często) jest przeciwwskazane, bo może dojść do kwasicy mleczanowej. To stan, w którym dochodzi do niedotlenienia tkanek, co jest niebezpieczne dla życia. W przypadku berberyny nie ma badań, co do interakcji z alkoholem [2-5].

Nie ma przeciwwskazań do stosowania lub zmiany dawki u osób w podeszłym wieku w przypadku obu substancji [2-5].

Pacjenci z niewydolnością nerek powinni mieć dobraną dawkę metforminy w stosunku do wyniku eGFR. Im większa niewydolność nerek, tym mniejsza maksymalna dawka dobowa. Badania kontrolne eGFR powinny być wykonywane co 6 do 12 miesięcy. Nie dysponujemy badaniami na temat stosowania berberyny u pacjentów z niewydolnością nerek, ale kilkunastomiesięczne badania podczas stosowania berberyny, nie stwierdziły, jakoby miała wpływ na funkcjonowanie tego organu [2-5].

Pacjenci z niewydolnością wątroby nie powinni przyjmować metforminy, bo znacznie zwiększa to ryzyko wystąpienia kwasicy mleczanowej. Nie dysponujemy badaniami na temat stosowania berberyny u pacjentów z niewydolnością nerek, ale kilkunastomiesięczne badania podczas stosowania berberyny, nie stwierdziły, jakoby miała wpływ na funkcjonowanie tego organu [2-5].

Dostępność leków i drogi podania

Metformina dostępna jest w formie tabletek, tabletek powlekanych lub tabletek o przedłużonym uwalnianiu do stosowania doustnego. Berberyna występuje najczęściej w formie kapsułek lub tabletek. Są to suplementy diety przeznaczone jedynie do podawania doustnego.

Zamienniki metforminy i berberyny

W Tabeli 1. prezentujemy wybrane i dostępne produkty z metforminą.

W Tabeli 2. prezentujemy wybrane i dostępne produkty z berberyną.

Podsumowanie

Metformina to lek pierwszego rzutu stosowany w leczeniu cukrzycy typu 2 i stanu przedcukrzycowego. Jest skuteczny, bezpieczny, a terapia nie jest droga. Dość szybko przynosi efekty terapii. Berberyna to środek pochodzenia naturalnego, który pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu glukozy i lipidów w organizmie. Od lat jest stosowany w Tradycyjnej Medycynie Chińskiej, ale jest o nim stosunkowo mało informacji w medycynie opartej na faktach (EBM). Czy można stosować berberynę zamiast metforminy? Nie powinno się tego robić, bo metformina jest bardziej przebadanym i bezpieczniejszym związkiem. Czy berberynę można łączyć z metforminą? Teoretycznie nie ma ku temu przeciwwskazań, ale nie zbadano takiego połączenia, więc nie wiadomo, czy jest to bezpieczne. Lepiej wybrać metforminę czy berberynę? W terapii cukrzycy zalecałbym oparcie się na pewnych środkach, tj. metforminie.

Metoprolol i propranolol wykazują zdolność łączenia się ze specjalnymi miejscami, które są fachowo nazywane są receptorami Beta. Są one zlokalizowane głównie w sercu (receptory Beta-1) oraz na powierzchni naczyń krwionośnych i oskrzeli (receptory Beta-2). Metoprolol wybiórczo łączy się z receptorami znajdującymi się w sercu. W rezultacie tego procesu zapobiega on przyśpieszeniu pracy serca czy zwiększeniu ilości krwi wyrzucanej w czasie skurczu przez komory serca, co prowadzi do obniżenia ciśnienia tętniczego. Propranolol łączy się z receptorami Beta znajdującymi się w sercu oraz w naczyniach krwionośnych, dzięki czemu posiada on nieco szersze zastosowanie [1-4].

Jakie skutki uboczne ma metoprolol i propranolol?

Metocard czy propranolol posiadają niestety dość liczne skutki uboczne. Do najważniejszych działań niepożądanych metoprololu zaliczamy: 

• zmęczenie;
• bóle i zawroty głowy;
• omdlenia;
• spowolnienie pracy serca;
• zaburzenia koncentracji;
• bóle w okolicy klatki piersiowej.

Propranolol u niektórych pacjentów dodatkowo może wywołać: koszmary nocne, omamy, zaburzenia snu, sinienie palców oraz reakcje alergiczne, które mogą przybrać postać pokrzywki, trudności w oddychaniu, a w skrajnych przypadkach nawet obrzęk języka, warg i gardła [1-2].

Kiedy stosuje się metoprolol i propranolol?

Metoprolol jest wskazany w leczeniu nadciśnienia tętniczego, dławicy piersiowej, zaburzeń rytmu serca. Ponadto pomocniczo jest stosowany w leczeniu nadczynności tarczycy. Propranolol posiada podobne zastosowanie jak metoprolol, ale dodatkowo jest zapisywany przez lekarzy w leczeniu migreny, lęków czy drżenia samoistnego [1-4].

Jak stosuje się metoprolol i propranolol?

Metoprolol należy stosować w trakcie posiłku lub bezpośrednio po nim. Jego dawka jest zależna od masy ciała pacjenta oraz występujących chorób współistniejących. W terapii nadciśnienia tętniczego standardowe dawki tej substancji wahają się w przedziale pomiędzy 100- 400 mg, natomiast w przypadku leczenia  arytmii i dławicy piersiowej zaleca się od 100 do 300 mg metoprololu na dobę.

Propranolol rekomendowany jest w dawce od 160 mg do nawet 320 mg w terapii nadciśnienia tętniczego, natomiast w profilaktyce ponownego zawału mięśnia sercowego optymalna dawka dobowa tej substancji wynosi 160 mg. W przypadku leczenia migreny oraz napadów lękowych, lekarze stosują zazwyczaj mniejsze dawki dobowe propranololu, które wynoszą od nawet 50-80 mg do 120-160 mg [1-4].

Czy metoprolol i propranolol są bezpieczne?

Obie substancje są dobrze tolerowane, ale kobiety będące w ciąży czy w okresie karmienia piersią mogą je stosować jedynie w przypadku gdy korzyść dla matki przewyższa ryzyko dla płodu czy zarodka. Ponadto związki te wykazują zdolność przenikania do mleka matki. Należy pamiętać, że metoprololu i propranololu nie moż

na nagle odstawiać, a jedynie stopniowo należy schodzić z dawki w ciągu 14 dni. Metocard może wywołać senność, dlatego osoby kierujące pojazdami czy maszynami powinny bardzo ostrożnie go przyjmować. Pacjenci zmagający się z zaburzeniami pracy nerek oraz wątroby, głównie z marskością wątroby powinni unikać stosowania propranololu, ponieważ może on pogorszyć czynność tego narządu. 

Dodatkowo może on maskować hipoglikemię czy wyniki badań diagnostycznych. Należy pamiętać, aby osoby w podeszłym wieku oraz dzieci ściśle przestrzegały ustalonego przez lekarza sposobu dawkowania tego leku, gdyż pozwoli to zmniejszyć ryzyko wystąpienia działań niepożądanych [1-4].

Jakie są dostępne leki zawierające metoprolol i propranolol?

Metoprolol występuje w kilku postaciach leku, czyli w:

•  tabletkach;
•  tabletkach powlekanych;
•  tabletkach o przedłużonym uwalnianiu;
•  oraz formie roztworu do wstrzykiwań. 

Propranolol obecnie występuje w formie tabletek oraz tabletek powlekanych.

Jakie są preparaty zawierające metoprolol i propranolol?

Obie te substancje są dostępne w aptekach jedynie na receptę lekarską. Metoprolol wchodzi w skład wielu znanych leków, do których zaliczamy:

• Metocard 50 mg, tabletki;
• Metocard 100 mg,tabletki;
• Metocard 1 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań;
• Metocard ZK 25, 50, 100, tabletki o przedłużonym uwalnianiu;
• Metoprolol Biofarm ZK 25, 50,100, tabletki o przedłużonym uwalnianiu;
• Metoprolol VP, tabletki powlekane;
• Metoprolol Medreg, tabletki powlekane;
• Betaloc ZOK 25, 50, 100, tabletki o przedłużonym uwalnianiu;
• Beto ZK 25, 50, 100, 150, 200, tabletki o przedłużonym uwalnianiu;
• Bloxazoc 25, 50, 100, 200, tabletki o przedłużonym uwalnianiu.

 Propranolol jest składnikiem następujących leków:

• Propranolol WZF 10 mg, 40 mg, tabletki;
• Propranolol Accord 10 mg, 40 mg, tabletki powlekane.

Podsumowanie

Wielu pacjentów zadaje dość często pytanie lekarzom co stosować zamiast propranololu, który pomimo swoich licznych zalet obarczony jest sporą ilością działań niepożądanych. Na pewno taką alternatywą dla niego może być metoprolol, ale należy pamiętać, aby nigdy samodzielnie bez konsultacji lekarskich nie zamieniać tych substancji czynnych.

Metformina jest dawno wynalezionym lekiem, który badano już w latach 40-stych XX-tego wieku. Od wielu lat metformina stanowi „złoty standard” w leczeniu cukrzycy typu 2. Jej zastosowanie w tym wskazaniu zaproponowano już w 1957 roku. W opinii najważniejszych towarzystw diabetologicznych jest ona lekiem pierwszego wyboru u chorych ze świeżo rozpoznaną cukrzycą typu 2. Oprócz działania obniżającego poziom cukru we krwi ma korzystny wpływ na masę ciała [1-3].

Semaglutyd natomiast należy do stosunkowo nowej rodziny leków (tzw. analogów glukagonopodbnego peptydu 1, GLP-1). Pierwszym lekiem z tej grupy dostępnym na polskim rynku jest eksenatyd, zarejestrowany na rynku Europejskim w 2007 roku. Semaglutyd dostał pozwolenie na dopuszczenie do obrotu centralnie w krajach Unii Europejskiej przez Europejską Agencję leków w roku 2018, zatem bardzo niedawno w porównaniu do metforminy. Początkowo leki z tej rodziny były badane w cukrzycy typu 2, natomiast ze względu na powodowanie redukcji masy ciała, niektóre z nich są zarejestrowane w leczeniu otyłości.

Jakie działanie ma metformina i semaglutyd?

Insulina jest hormonem regulującym metabolizm glukozy w organizmie. Insulina znajdująca się w wątrobie, mięśniach i tkance tłuszczowej stymuluje komórki do pobierania glukozy z krwi i magazynowania jej w wątrobie i mięśniach [4]. W efekcie jej działania dochodzi do obniżenia poziomu cukru we krwi. Mechanizmy działania leków przeciwcukrzycowych są różne, jednak w większości opierają się na zwiększaniu produkcji insuliny lub uwrażliwieniu komórek na jej działanie.

Metformina jest lekiem przeciwcukrzycowym, który obniża podwyższony poziom cukru we krwi zarówno na czczo jak i po posiłku. Nie powoduje zbytniego obniżenia stężenia glukozy we krwi (hipoglikemii). Działa przeciwcukrzycowo na wielu poziomach, np. zmniejsza wytwarzanie glukozy w wątrobie, ułatwia wykorzystanie glukozy w organizmie poprzez wsparcie działania insuliny, zmniejsza wchłanianie glukozy z pożywienia. Dodatkowo metformina działa korzystnie na cholesterol u pacjentów z hiperlipidemią [5].

Semaglutyd pomaga kontrolować apetyt, zmniejszając uczucie głodu i łaknienia oraz zwiększając uczucie sytości. Należy do leków modyfikujących przebieg choroby. Semaglutyd jest związkiem o budowie analogicznej do ludzkiego hormonu jelitowego – peptydu glukagonopodobnego i działa tak samo jak on, zwiększając wydzielanie insuliny, a tym samym normalizuje stężenie cukru we krwi. Ponadto powoduje opóźnienie opróżniania żołądka, czym również przyczynia się do zmniejszenia poziomu glukozy w krążeniu. W cukrzycy typu 2 stwierdza się stwierdza się zmniejszenie wydzielania tych hormonów. Ponadto leki z tej grupy redukują masę ciała oraz poprawiają profil lipidowy, zwiększając stężenie “dobrego” cholesterolu HDL, a zmniejszając stężenie “złego” LDL i trójglicerydów [6-9].

Jakie skutki uboczne ma metformina i semaglutyd?

Na początku leczenia metforminą najczęstszymi działaniami niepożądanymi są zaburzenia żołądkowo-jelitowe. W celu zapobiegania ich wystąpieniu zaleca się przyjmowanie metforminy w 2 lub 3 dawkach na dobę w czasie posiłku lub po posiłku i stopniowe zwiększanie dawki. W badaniach klinicznych raportowano:

• bardzo często (powyżej 1 na 10 przypadków): nudności, wymioty, biegunkę, ból brzucha i utrata apetytu;
• często (1 na 10-100 przypadków): niedobór witaminy B12, a także zaburzenia smaku [5]. 

W czasie badań klinicznych nad semaglutydem, najczęściej zgłaszanymi  działaniami niepożądanymi były zaburzenia żołądka i jelit, w tym nudności, biegunka i wymioty. Objawy te były zwykle łagodne lub umiarkowane oraz krótkotrwałe.

W badaniach klinicznych oraz po wprowadzeniu semaglutydu na rynek, zgłaszano: 

• bardzo często (powyżej 1 na 10 przypadków) hipoglikemię, czyli spadek cukru we krwi poniżej normy, nudności oraz biegunkę;
• często (1 na 10-100 przypadków) m.in. hipoglikemię podczas stosowania z innymi doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi, zmniejszenie apetytu, zawroty głowy, zaburzenia żołądka i jelit (np. wymioty, ból brzucha, wzdęcia brzucha, odbijanie się, nadmierne wytwarzanie gazów jelitowych, zaparcia, niestrawność, choroba refluksowa przełyku), kamicę żółciową, zmęczenie [7].

Porównanie wskazań – metformina a semaglutyd

Metformina o natychmiastowym uwalnianiu jest wskazana w leczeniu cukrzycy typu 2, zwłaszcza u pacjentów z nadwagą, gdy za pomocą ściśle przestrzeganej diety i ćwiczeń fizycznych nie można uzyskać prawidłowego stężenia glukozy we krwi. Można ją stosować u dorosłych jako pojedynczy lek (w monoterapii) lub w skojarzeniu z innymi doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi lub insuliną. Lek zmniejsza ryzyko powikłań związanych z cukrzycą [5].

Metformina o przedłużonym uwalnianiu jest dodatkowo wskazana w zapobieganiu cukrzycy typu 2 u pacjentów ze stanem przedcukrzycowym oraz w zespole policystycznych jajników (w celu zmniejszenia nasilenia zmian skórnych, jak np. trądzik, regulowania cyklów miesiączkowych oraz indukcji i zwiększenia częstości owulacji) [5,10-12].

W Polsce semaglutyd do wstrzykiwań podskórnych oraz w postaci doustnej jest wskazany do stosowania u dorosłych z niedostatecznie kontrolowaną cukrzycą typu 2 łącznie z odpowiednią dietą i wysiłkiem fizycznym:

• w monoterapii, u pacjentów, u których stosowanie metforminy jest niewskazane ze względu na nietolerancję lub istniejące przeciwwskazania,
• w skojarzeniu z innymi produktami leczniczymi stosowanymi w leczeniu cukrzycy [7,13].

Produkt leczniczy zawierający semaglutyd w formie do wstrzykiwań, zatwierdzony centralnie przez Europejską Agencję Leków w całej Unii Europejskiej o nazwie Wegovy jest wskazany dla pacjentów otyłych i z nadwagą w celu redukcji masy ciała. Lek należy stosować wraz z dietą o obniżonej wartości kalorycznej i zwiększonym wysiłkiem fizycznym u pacjentów, u których początkowa wartość wskaźnika masy ciała, tzw. Body Mass Index (BMI) wynosi ≥ 30 kg/m2 (otyłość) lub ≥ 27 kg/m2, ale mniej niż 30 kg/m2 (nadwaga) z co najmniej jednym współistniejącym schorzeniem związanym z nieprawidłową masą ciała, np. stan przedcukrzycowy lub cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze, dyslipidemia, obturacyjny bezdech senny [14].

Dawkowanie i czas działania

Zazwyczaj dawka początkowa metforminy o natychmiastowym uwalnianiu wynosi 500 mg lub 850 mg 2 lub 3 razy na dobę podawana w czasie posiłku lub po nim. Maksymalna zalecana dawka metforminy wynosi 3 g na dobę, przyjmowana w 3 podzielonych dawkach [5,10]. W przypadku tabletek o przedłużonym uwalnianiu, dawka początkowa metforminy wynosi 1 tabletkę o mocy 500 mg, 750 mg raz na dobę podczas wieczornego posiłku. Maksymalna zalecana dawka to 2 tabletki o przedłużonym uwalnianiu 1000 mg na dobę [11,12].

Dawka początkowa semaglutydu do wstrzykiwania podskórnego wynosi 0,25 mg raz na tydzień. Po 4 tygodniach dawkę należy zwiększyć do 0,5 mg raz na tydzień. Po co najmniej 4 tygodniach takiego leczenia, dawkę można zwiększyć do 1 mg raz na tydzień w celu dodatkowej poprawy kontroli glikemii. Po co najmniej 4 kolejnych tygodniach, dawkę można zwiększyć do 2 mg raz na tydzień w celu dodatkowej poprawy kontroli glikemii. Dawka 0,25 mg semaglutydu nie jest dawką podtrzymującą. Dawki większe niż 2 mg na tydzień nie są zalecane [7].

Dawka początkowa semaglutydu w postaci doustnej wynosi 3 mg raz na dobę, przez jeden miesiąc. Następnie dawkę należy zwiększyć do dawki podtrzymującej wynoszącej 7 mg raz na dobę. Po kolejnym miesiącu dawkę można zwiększyć do dawki podtrzymującej wynoszącej 14 mg raz na dobę. Maksymalna zalecana pojedyncza dawka semaglutydu wynosi 14 mg na dobę [13].

Który lek bezpieczniejszy – metformina czy semaglutyd?

Oba związki aktywne różnią się profilami bezpieczeństwa, co opisano poniżej.

Stosowanie u kobiet w ciąży 

Metformina przenika przez łożysko w stężeniach, które mogą być tak wysokie, jak stężenia u matki. Jednak niekontrolowany podwyższony poziom cukru we krwi wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wad wrodzonych, utraty ciąży, nadciśnienia wywołanego ciążą, stanu przedrzucawkowego i śmiertelności okołoporodowej. Ważne jest, aby utrzymać stężenie glukozy we krwi jak najbardziej zbliżone do prawidłowego przez cały okres ciąży, by zmniejszyć ryzyko wystąpienia działań niepożądanych związanych z hiperglikemią u matki i jej dziecka. Jeśli jest to konieczne, stosowanie metforminy można rozważyć w czasie ciąży i w fazie planowania ciąży jako uzupełnienie leczenia insuliną lub alternatywę dla insuliny [5].

Badania semaglutydu na zwierzętach wykazały szkodliwy wpływ na reprodukcję. Dane dotyczące stosowania leku u kobiet w okresie ciąży są ograniczone, dlatego semaglutydu nie należy stosować w okresie ciąży. Jeśli pacjentka planuje zajść w ciążę lub jest w ciąży, należy zaprzestać stosowania semaglutydu. Należy zaprzestać stosowania semaglutydu co najmniej 2 miesiące przed planowaną ciążą z uwagi na jego długi okres półtrwania [7].

Stosowanie u kobiet karmiących piersią 

Metformina przenika do mleka ludzkiego. U noworodków/niemowląt karmionych piersią nie obserwowano żadnych działań niepożądanych. Z uwagi na dostępność jedynie ograniczonych danych, nie zaleca się karmienia piersią w czasie leczenia metforminą. Decyzję o tym, czy przerwać karmienie piersią, należy podjąć po rozważeniu korzyści wynikających z karmienia piersią i potencjalnego ryzyka występowania działań niepożądanych u dziecka [5].

U szczurów w okresie laktacji semaglutyd przenikał do mleka. Semaglutyd nie powinien być stosowany podczas karmienia piersią, gdyż nie można wykluczyć ryzyka dla dziecka karmionego piersią [7].

Prowadzenie pojazdów 

Metformina stosowana w monoterapii nie powoduje hipoglikemii i tym samym nie ma wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Należy jednak zwrócić uwagę pacjenta na ryzyko wystąpienia hipoglikemii w przypadku stosowania metforminyw skojarzeniu z innymi lekami przeciwcukrzycowymi (np. pochodne sulfonylomocznika, insulina lub meglitynidy) [5].

Semaglutyd nie ma wpływu lub wywiera nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. W przypadku stosowania tego produktu w skojarzeniu z pochodną sulfonylomocznika lub insuliną pacjenci powinni zostać poinformowani o konieczności zapobiegania hipoglikemii podczas prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn [7].

Interakcje z alkoholem 

Zatrucie alkoholem związane jest ze zwiększonym ryzykiem kwasicy mleczanowej, szczególnie w przypadkach głodzenia, niedożywienia lub zaburzeń czynności wątroby. Stosowanie metforminy oraz jednoczesne spożywanie alkoholu jest niezalecane [12].

Spożywanie alkoholu może powodować hipoglikemię, czyli obniżenie poziomu cukru we krwi. Zatem przyjmowanie go jednocześnie z lekami przeciwcukrzycowymi, w tym semaglutydem  jest niewskazane.

Stosowanie u seniorów 

Z uwagi na ryzyko zaburzeń czynności nerek u pacjentów w podeszłym wieku, dawkę metforminy należy ustalić na podstawie parametrów czynności nerek. Podczas leczenia konieczna jest regularna kontrola czynności nerek [12].

W przypadku stosowania semaglutydu, nie ma konieczności dostosowywania dawki w związku z wiekiem pacjenta, choć doświadczenie dotyczące stosowania produktu u pacjentów w wieku 75 lat i starszych jest ograniczone [7,13].

Stosowanie przy zaburzeniach czynności nerek 

Przed rozpoczęciem leczenia metforminą należy ocenić czynność nerek, a następnie powtarzać badanie co najmniej raz na rok. U pacjentów ze zwiększonym ryzykiem dalszego pogorszenia czynności nerek oraz u pacjentów w podeszłym wieku funkcjonowanie tych organów należy oceniać częściej, np. co 3–6 miesięcy [5].

W przypadku stosowania semaglutydu nie ma konieczności dostosowywania dawki u pacjentów z łagodnymi, umiarkowanymi lub ciężkimi zaburzeniami czynności nerek. Doświadczenie w stosowaniu semaglutydu u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek jest ograniczone. Semaglutyd nie jest zalecany do stosowania u pacjentów z chorobą nerek w stadium końcowym [7].

Stosowanie przy zaburzeniach czynności wątroby

Niewydolność wątroby jest przeciwwskazaniem do stosowania metforminy [5].

Nie ma konieczności dostosowywania dawki semaglutydu u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby. Doświadczenie w stosowaniu semaglutydu u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby jest ograniczone i wymaga zachowania ostrożności [7].

Dostępne postaci leku

Metformina jest dostępna w postaci tabletek, tabletek powlekanych oraz tabletek o przedłużonym uwalnianiu przyjmowanych doustnie. 

Semaglutyd występuje w postaci roztworu do wstrzykiwań we wstrzykiwaczu (do podawania podskórnego), które dawkuje się raz w tygodniu (Ozempic), ale także tabletek doustnych (Rybelsus). 

Zamienniki metformin i semaglutydu

Metformina o natychmiastowym uwalnianiu jest dostępna na rynku farmaceutycznym w licznych lekach, będących swoimi odpowiednikami, np.:

• Avamina, 500 mg, 850 mg, 1000 mg, tabletki powlekane;
• Formetic, 500 mg, 850 mg, 1000 mg, tabletki powlekane;
• Glucophage, 500 mg, 850 mg, 1000 mg, tabletki powlekane;
• Metformax, 500 mg, 850 mg, 1000 mg, tabletki;
• Metformin Galena, 500 mg, 850 mg, tabletki;
• Siofor, 500 mg, 850 mg, 1000 mg, tabletki powlekane.

W obrocie aptecznym występuje również  metformina o przedłużonym uwalnianiu. Znajduje się ona w następujących produktach, m.in.:

• Avamina SR, 500 mg, 750 mg, 1000 mg, tabletki o przedłużonym uwalnianiu;
• Glucophage, 500 mg, 750 mg, 1000 mg, tabletki o przedłużonym uwalnianiu;
• Siofor XR, 500 mg, 750 mg, 1000 mg, tabletki o przedłużonym uwalnianiu;
• Symformin XR, 500 mg, 750 mg, 1000 mg, tabletki o przedłużonym uwalnianiu.

Semaglutyd jako roztwór do wstrzykiwań we wstrzykiwaczu jest zarejestrowany obecnie w Polsce jako lek Ozempic o różnych mocach: 0,25 mg, 0,5 mg, 1 mg, 2 mg. Niestety na ten moment lek jest trudno dostępny w aptekach. Ponadto, na terenie całej Unii Europejskiej odgórnie zarejestrowany jest lek Wegovy, o mocach 0,25 mg, 0,5 mg, 1 mg, 1,7 mg, 2,4 mg, natomiast nie ma go na rynku w Polsce na ten moment (stan na 06.2024).

Semaglutyd w postaci tabletek doustnych jest dostępny jako lek Rybelsus o mocach 3 mg, 7 mg i 14 mg.

Leczenie cukrzycy

Według wytycznych towarzystw diabetologicznych, kluczem przy wyborze leków przy rozpoczęciu terapii cukrzycy typu 2 jest stopień ryzyka sercowo-naczyniowego, obecność chorób krążenia i nerek oraz występowanie powikłań narządowych. Oczywiście pierwszym krokiem w leczeniu cukrzycy typu 2, szczególnie u osób z nadmierną masą ciała, powinny być zmiany stylu życia, czyli zmniejszenie kaloryczności posiłków i zwiększenie aktywności fizycznej do 30–45 minut dziennie.

Jeśli chodzi o farmakoterapię, to Polskie Towarzystwo Diabetologiczne rekomenduje rozpoczynanie leczenia od monoterapii, czyli leczenia pojedynczym lekiem lub w pewnych okolicznościach terapii skojarzonej (kilkoma lekami jednocześnie). Jako leki pierwszego wyboru w leczeniu cukrzycy typu 2 należy rozważać w pierwszej kolejności metforminę (szczególnie przy niskim ryzyku sercowo-naczyniowym), analogi GLP-1 (takie jak semaglutyd) oraz flozyny (np. dapagliflozyna). U osób z wysokim ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych zaleca się wdrożenie jednocześnie kilku leków, metforminy i/lub flozyn i/lub analogów GLP-1. Analogi GLP-1 są szczególnie zalecane, jeśli poza wyrównaniem glikemii ważne jest zmniejszenie masy ciała pacjenta [3,9].

Podsumowanie

Metformina i semaglutyd to dwa leki, które bardzo się różnią, jednak mogą być stosowane razem lub osobno w leczeniu cukrzycy typu 2, szczególnie u osób zmagających się z nadwagą lub otyłością. Leki powinny być stosowane wraz z odpowiednią dietą i wysiłkiem fizycznym. Metformina jest lekiem od dawna stosowanym na rynku i skutecznym filarem w leczeniu cukrzycy. Semaglutyd jest nowym, bardzo obiecującym lekiem w kontroli cukrzycy, zapobieganiu jej powikłaniom oraz redukcji masy ciała. O stosowaniu jednego i drugiego leku osobno lub w połączeniu decyduje lekarz w oparciu o ocenę stanu zdrowia pacjenta pod względem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych.

Insulinę można podawać przy pomocy penów. Są to różne rodzaje wstrzykiwaczy, przeznaczone do konkretnych rodzajów insulin, które wyglądem przypominają pióro do pisania. Wewnątrz obudowy znajduje się penfil, czyli ampułka z hormonem. Niektóre insuliny od razu znajdują się w fabrycznie wypełnianych penach (np. Lantus Solostar, Tresiba Flextouch). Większość natomiast znajduje się w ampułkach pasujących do kompatybilnych penów wielokrotnego użytku. 

Każdy producent posiada peny do podawania swoich insulin. Wstrzykiwacze te są idealnie dopasowane do pojedynczego penfila wypełnionego lekiem i pozwalają na precyzyjne dawkowanie. Precyzja ta ma kluczowe znaczenie – jedna jednostka tego hormonu to naprawdę bardzo mała kropelka, a błąd w dawkowaniu może mieć poważne następstwa. 

Wstrzykiwacze wyposażone są również w pokrętło do ustawienia dawki oraz tłok. Dawkę można ustawić z dokładnością do 1 lub 0,5 jednostki. Penami można podawać wszystkie rodzaje insulin ludzkich oraz ich analogów. Pen do Twojej insuliny otrzymasz nieodpłatnie w przychodni diabetologicznej, od swojego lekarza diabetologa lub pielęgniarki.

Każde wstrzyknięcie = nowa igła

Aby podać insulinę penem, potrzebujesz specjalnej cienkiej igły z nasadką umożliwiającą przykręcenie do pena. Jeszcze do niedawna jedna igła była dodawana do jednego zakupionego penfila insuliny. Potrzebne igły można także zakupić bez recepty.

Obowiązuje zasada, że każde wstrzyknięcie to nowa igła. Dlaczego? Po pierwsze, zastrzyki robimy tylko jałową igłą, a ona jałowa jest tylko raz — świeżo wyjęta z opakowania bezpośredniego. Każda igła, jako produkt sterylny ma na bezpośrednim opakowaniu symbol przekreślonej dwójki. Oznacza to, że może być ona użyta tylko raz. Poza tym każda igła w miarę wykonywania wstrzyknięć stępia się i wygina. Zastrzyki stają się coraz bardziej bolesne, a skóra ulega większym uszkodzeniom [1]. 

Jak pokazują badania, większość chorych na cukrzycę nie stosuje się do zasady jeden zastrzyk = jedna igła, co spowodowane jest przede wszystkimi względami ekonomicznymi. 

Miejsca podania

Insulinę podajemy podskórnie. Przypadkowe podanie śródskórne lub domięśniowe spowoduje zbyt wolne, lub zbyt szybkie uwalnianie hormonu z miejsca podania. To z kolei grozi hiperglikemią lub hipoglikemią. Do wstrzyknięć wybieramy miejsca nieuszkodzone i bez blizn, w obszarze brzucha, górnej zewnętrznej części uda, zewnętrznej części ramienia i tylno-bocznej górnej części pośladków. Istotna jest rotacja miejsc podania, należy także zachować odległość minimum 1 cm (szerokość palca) od ostatniego wkłucia. 

Wybierając miejsce wstrzyknięcia, weź pod uwagę:

• rodzaj insuliny (np. szybko działająca w brzuch, a długo działająca na noc w udo);
• planowany wysiłek fizyczny (np. podanie insuliny szybko działającej w ramię przed ćwiczeniami na siłowni spowoduje szybsze i gwałtowniejsze obniżenie glikemii, niż po podaniu w tkanki brzucha);
• aktualny poziom glukozy we krwi;
• porę dnia, m.in. ze względu na dobowe wahania innych hormonów działających przeciwstawnie do insuliny;
• obecność zmian skórnych, blizn oraz lipodystrofii [2].

Jak podać insulinę przy pomocy pena?

Insulinę należy podać podskórnie w taki sposób, aby jej działanie było stabilne i prawidłowe. Aby to uzyskać, należy przestrzegać kilku ważnych zasad. Dobrze jest, jeśli chory na cukrzycę co jakiś czas powtarza i weryfikuje te zalecenia, np. na wizycie u lekarza specjalisty.

• podawana przez Ciebie insulina powinna mieć temperaturę pokojową. Aktualnie używaną ampułkę możesz przechowywać poza lodówką w temperaturze pokojowej, przez okres zwykle do 4 tygodni. Podanie zimnego roztworu uszkadza tkanki w okolicy zastrzyku;
• jeśli insulina, którą stosujesz, jest mętna (Humulin N, Humulin 30/70, Humalog Mix 30 i 50, NovoMix 30 i 50, Insulatard, Polhumin N), wymieszaj ją przed podaniem delikatnymi, płynnymi ruchami. To postępowanie ma na celu uzyskanie jednorodnej zawiesiny. Bez wymieszania podasz albo bardzo rozcieńczony roztwór, który nie zadziała, albo bardzo stężony, który może doprowadzić do hipoglikemii;
• przezroczyste roztwory insulin należy obejrzeć i sprawdzić, czy nie zmieniły barwy lub nie zaczęły krystalizować np. na skutek nieprawidłowego przechowywania. Jeśli zauważysz jakiekolwiek zmiany w wyglądzie podawanego leku — wymień ampułkę w penie;
• pamiętaj, aby przed podaniem insuliny, zawsze sprawdzić jej przepływ. Nie należy używać wstrzykiwacza, jeśli insulina nie wypłynie z końca igły. Jeśli przepływ insuliny nie zostanie sprawdzony, a okaże się nieprawidłowy, ilość wstrzykniętej insuliny może być za mała lub insulina w ogóle nie zostanie podana;
• za każdym razem użyj nowej igły. Do wykonania iniekcji wystarczy igła o długości 4 mm i wkłucie w skórę pod kątem 90°. Jeśli dysponujesz dłuższą igłą, wykonaj fałd skóry, w który wykonasz wstrzyknięcie. Unikniesz w ten sposób podania domięśniowego;
• Roztwór leku podawaj powoli, zwłaszcza jeśli podajesz dużą ilość jednostek. Zmniejszysz w ten sposób odczucie bólu. Po wykonaniu iniekcji poczekaj jeszcze ok. 10 sekund, zanim obrotowym ruchem wyjmiesz igłę z ciała [2]. 

Osobiste pompy insulinowe

Szybkodziałające analogi insulin ludzkich można podawać także w ciągłym podskórnym wlewie przy użyciu pompy insulinowej. Pompa dozuje zaplanowaną dawkę bazową i podaje bolusy (duże dawki) leku do posiłków. Z pojemnika umieszczonego w pompie roztwór dostaje się drenem do podskórnego wkłucia. 

Wkłucie można umieścić na brzuchu, zewnętrznej górnej części pośladka lub zewnętrznej części ramienia. Powinno się je wymieniać co 48-72 godziny, uwzględniając rotację miejsc. Zainstalowanie wkłucia powinno przebiegać ściśle według instrukcji producenta, z zachowaniem zasad higieny. Niewskazane jest także wydłużanie czasu użytkowania jednego wkłucia. Stosowanie się do tych prostych zasad pozwala uzyskać stabilne, podskórne podawanie insuliny, lepsze wyrównanie metaboliczne, a także dłuższą żywotność pompy [2].  

Podsumowanie

Kluczowym narzędziem w prawidłowym dawkowaniu insuliny są peny oraz pompy insulinowe. Peny to wygodne wstrzykiwacze, które pozwalają na precyzyjne dawkowanie insuliny, co jest niezwykle istotne dla bezpieczeństwa i skuteczności leczenia. Pamiętaj jednak, że każda iniekcja powinna być wykonana z użyciem nowej igły, a insulina powinna być przechowywana i przygotowana zgodnie z zaleceniami, aby uniknąć komplikacji zdrowotnych. Z kolei osobiste pompy insulinowe oferują ciągłe, stabilne podawanie insuliny, co może poprawić kontrolę cukrzycy i jakość życia pacjenta. Dbając o właściwe podawanie insuliny, zapewniasz sobie lepszą kontrolę nad glikemią i minimalizujesz ryzyko powikłań. Regularne przypominanie sobie tych zasad i konsultacje z lekarzem pomogą Ci skutecznie zarządzać swoją chorobą.

Jak wygląda diagnostyka stanów przedcukrzycowych i cukrzycy typu 2?

Cukrzyca typu 2 oraz stany przedcukrzycowe, takie jak nieprawidłowa glikemia na czczo czy nieprawidłowa tolerancja glukozy (IGT – Impaired Glucose Tolerance), mogą przez długi czas rozwijać się bezobjawowo [2,3]. Czy wiesz, że właśnie dlatego tak ważne są badania przesiewowe, szczególnie dla osób z grupy ryzyka? Jeśli jesteś w tej grupie, warto regularnie monitorować poziom glukozy we krwi. Na podstawie wyników lekarz może postawić diagnozę od razu lub, jeśli wynik nie jest jednoznaczny, zlecić wykonanie doustnego testu obciążenia glukozą (OGTT, czyli Oral Glucose Tolerance Test).

• Jeśli nie masz objawów cukrzycy, a glikemia przygodna (pomiar poziomu glukozy we krwi o dowolnej porze dnia, bez względu na czas ostatniego posiłku) wynosi poniżej 200 mg/dl, lekarz zaleci dwukrotne oznaczenie glikemii na czczo w różnych dniach. Cukrzycę rozpoznaje się, gdy wynik dwukrotnie wyniesie ≥ 126 mg/dl;
• jeżeli wynik glikemii przygodnej przekracza 200 mg/dl, a nie masz objawów hiperglikemii, lekarz zleci jednokrotny pomiar glikemii na czczo. Prawidłowy wynik to 70-99 mg/dl. Jeśli jednak poziom glukozy na czczo wyniesie ≥ 126 mg/dl, tak jak powyżej rozpoznaje się cukrzycę;
• w przypadku, gdy Twój poziom glukozy na czczo wynosi od 100 do 125 mg/dl, a także gdy zachodzi podejrzenie jakiejś nieprawidłowej tolerancji glukozy, wykonuje się badanie OGTT [1].

Doustny test obciążający glukozą OGTT – co to?

Doustny test obciążający glukozą (OGTT) to badanie, które pozwala ocenić, jak Twój organizm radzi sobie z przetwarzaniem glukozy. Jest to kluczowy test w diagnostyce cukrzycy, problemów z tolerancją glukozy, a także zaburzeń funkcjonowania komórek beta trzustki, reaktywnej hipoglikemii i akromegalii [4]. Test ten wykonuje się również u kobiet między 24. a 28. tygodniem ciąży w celu wykrycia cukrzycy ciążowej. Jeśli jesteś w grupie ryzyka, badanie może być zlecone już w pierwszym trymestrze. OGTT jest także stosowane w diagnozowaniu cukrzycy u chorych na mukowiscydozę [1].

Jak się przygotować?

Zanim przystąpisz do badania pamiętaj, że OGTT wykonuje się na czczo, gdy jesteś wypoczęty. Możesz jeść normalnie w dni poprzedzające badanie, ale jeśli zażywasz metforminę, odstaw ją na około tydzień przed testem [1].

Test rozpoczyna się od pomiaru poziomu glukozy we krwi na czczo. Następnie będziesz musiał wypić 75 g glukozy rozpuszczonej w około 200 ml wody. W aptekach dostępne są gotowe opakowania z 75 g glukozy (także o smaku cytrynowym), gotowe do rozpuszczenia. Ważne, aby wypić ten roztwór w ciągu 10 minut od pobrania krwi na czczo. Potem krew zostanie pobrana dwukrotnie – po 60 i 120 minutach od wypicia roztworu.

Podczas badania musisz pozostać w spoczynku w miejscu pobrania krwi i przeprowadzania testu. Jest to związane z faktem przyjęcia dużej dawki glukozy jednorazowo, co może wywołać niepożądane reakcje, takie jak nudności, bóle głowy czy nawet wymioty. Rzadko może wystąpić również hipoglikemia, czyli gwałtowny spadek poziomu glukozy we krwi, spowodowany dużym wyrzutem insuliny w odpowiedzi na glukozę. W trakcie badania unikaj picia wody, ponieważ może to zafałszować wyniki [4].

Interpretacja wyników

Kluczowe znaczenie ma wynik glikemii uzyskany w 120. minucie doustnego testu obciążenia glukozą. Jeśli wynik wyniesie poniżej 140 mg/dl, oznacza to prawidłową tolerancję glukozy. Wynik pomiędzy 140 mg/dl a 199 mg/dl wskazuje na nieprawidłową tolerancję glukozy (IGT), z kolei wynik powyżej 200 mg/dl stanowi podstawę do rozpoznania cukrzycy i wymaga natychmiastowej konsultacji z lekarzem [1].

Pamiętaj, że wszystkie badania wykonuje się w laboratorium diagnostycznym, a wyniki podawane są w mg/dl, co jest standardem w Polsce. W innych krajach mogą obowiązywać inne jednostki, jak mmol/l.

U kogo wykonujemy badania przesiewowe w kierunku cukrzycy?

Badania przesiewowe w kierunku cukrzycy trzeba wykonywać raz na 3 lata u wszystkich osób powyżej 45. roku życia. Dodatkowo badania te powinny wykonywać osoby z:

• chorobami układu sercowo-naczyniowego;
• nadwagą;
• zaburzeniami stężenia cholesterolu i trójglicerydów we krwi.

Zalecenia dotyczą także kobiet:

• u których wystąpiła cukrzyca ciążowa;
• z urodzonym dzieckiem o masie ciała powyżej 4 kg;
• chorujących na zespół policystycznych jajników.

W grupie ryzyka są także osoby mało aktywne fizycznie, lub posiadające w rodzinie krewnych z rozpoznaną cukrzycą.

Jednym słowem – wszyscy jesteśmy podejrzani, a organizowane wielokrotnie przed epidemią Covid-19 akcje pomiaru przygodnej glikemii wśród ludzi miały ogromny, praktyczny sens. Pozwalały bowiem na szybkie wykrycie bezobjawowych zaburzeń gospodarki węglowodanowej i niedopuszczenie do wystąpienia powikłań nieleczonej cukrzycy.

Jak rozpoznać cukrzycę typu 1?

W przypadku cukrzycy typu 1 diagnoza jest zwykle prostsza. Ten typ choroby często rozwija się gwałtownie, a jego objawy są dość charakterystyczne. Zwróć uwagę na nasiloną diurezę (wielomocz), uczucie nieustannego pragnienia oraz gwałtowną utratę masy ciała. Do pozostałych, mniej charakterystycznych objawów zaliczamy osłabienie, senność, zaburzenia widzenia oraz stany zapalne narządów moczowo-płciowych. W takiej sytuacji nie należy zwlekać, tylko udać się na badanie poziomu glukozy we krwi – glikemii przygodnej. Jej wartość równa lub wyższa od 200 mg/dl przy jednoczesnych objawach jest podstawą do rozpoznania cukrzycy typu 1 [1].

Podsumowanie

Cukrzyca typu 2 oraz stany przedcukrzycowe mogą rozwijać się bezobjawowo przez długi czas. Dlatego tak istotne są regularne badania, zwłaszcza jeśli jesteś w grupie ryzyka. Doustny test obciążenia glukozą (OGTT) to jedno z najważniejszych narzędzi diagnostycznych, które pozwala ocenić, jak Twój organizm radzi sobie z glukozą. Pamiętaj, że wczesne wykrycie cukrzycy może zapobiec poważnym powikłaniom, takim jak uszkodzenie nerek, oczu czy serca. Nie ignoruj objawów i dbaj o regularne kontrole.

Cukrzyca to choroba metaboliczna, która wpływa na sposób, w jaki Twój organizm przetwarza węglowodany. Głównym problemem w cukrzycy jest nieprawidłowe wydzielanie insuliny, hormonu regulującego poziom glukozy we krwi, oraz oporność na insulinę.

Wyróżniamy trzy główne rodzaje cukrzycy:

• Cukrzyca typu 1, znana również jako cukrzyca insulinozależna, najczęściej pojawia się u dzieci i młodzieży. Jej przyczyną jest stopniowa destrukcja komórek trzustki odpowiedzialnych za produkcję insuliny, co jest wynikiem działania autoprzeciwciał chorego. To autoimmunologiczne podłoże prowadzi ostatecznie do praktycznie całkowitego zaprzestania produkcji insuliny;
• Cukrzyca typu 2, czyli cukrzyca insulinoniezależna, jest najczęstszym rodzajem tej choroby i może dotknąć zarówno dorosłych, jak i dzieci. Jej rozwój spowodowany jest niewystarczającą produkcją insuliny oraz opornością na nią, co oznacza, że Twoje komórki nie reagują prawidłowo na ten hormon. Nadwaga i otyłość są często głównymi przyczynami cukrzycy typu 2, ponieważ prowadzą do insulinooporności;
• Cukrzyca typu 3 (wtórna) powstaje w wyniku innych przewlekłych chorób lub działania niepożądanych leków. Jest to rzadsza postać cukrzycy, która łączy w sobie objawy typów 1 i 2.

Dodatkowo istnieje także cukrzyca ciążowa, która występuje u kobiet w czasie ciąży i zazwyczaj zanika po porodzie.

Dlaczego trzeba leczyć cukrzycę?

Cukrzyca to stan, w którym Twój organizm nie potrafi samodzielnie obniżyć poziomu glukozy we krwi, co prowadzi do jej nieustannego podwyższenia. Jeśli nie jest odpowiednio leczona, może to prowadzić do uszkodzenia różnych narządów w organizmie oraz przyczyniać się do rozwoju otyłości. Właściwe leczenie cukrzycy, w tym podawanie leków obniżających poziom cukru, jest kluczowe dla Twojego zdrowia [1].

Jakie są rodzaje leków przeciwcukrzycowych? Poznaj dobre tabletki na cukrzycę na receptę

Leki przeciwcukrzycowe to szeroka grupa terapeutyczna, którą można podzielić na kilka podgrup. Jeśli szukasz skutecznych rozwiązań, warto poznać, jakie opcje masz do wyboru.

Biguanidy

Jednym z najczęściej stosowanych leków w tej grupie jest metformina, którą możesz znać pod nazwami takimi jak Glucophage, Avamina, Metformax czy Siofor. Metformina działa wielotorowo – zmniejsza stężenie glukozy we krwi, wpływając m.in. na produkcję kwasów tłuszczowych, co z kolei redukuje oporność komórek na insulinę. Dodatkowo hamuje syntezę glukagonu, co ogranicza uwalnianie glukozy do krwiobiegu. Zmniejsza też wchłanianie glukozy w jelitach, jednocześnie zwiększając jej wychwyt w wątrobie i mięśniach szkieletowych. Obecnie metformina jest lekiem pierwszego wyboru w leczeniu cukrzycy typu 2 [2].

Pochodne sulfonylomocznika

Jeśli potrzebujesz leków, które zwiększają uwalnianie insuliny z trzustki, zwróć uwagę na pochodne sulfonylomocznika, takie jak glipizyd (Glibense GITS), gliklazyd (Clazicon, Diaprel) i glimepiryd (Amaryl, GlimeHexal). Leki te nie tylko zwiększają produkcję insuliny, ale także pomagają komórkom efektywniej zużywać glukozę, co prowadzi do obniżenia jej poziomu we krwi [3].

Inhibitory SGLT2

Przedstawicielami tej grupy są flozyny, takie jak dapagliflozyna (Forxiga), empagliflozyna (Jardiance) i kanagliflozyna (Invokana). Inhibitory SGLT2 działają poprzez blokowanie transportera glukozy w nerkach, co hamuje jej wtórny wychwyt i tym samym obniża stężenie glukozy we krwi [4].

Tiazolidynediony

W tej grupie znajdziesz pioglitazon (Pioglitazone Accord, Pioglitazone Bioton), który działa na receptory PPAR-γ, wpływając na procesy związane z wytwarzaniem, transportem i metabolizmem glukozy oraz kwasów tłuszczowych. Dzięki temu zwiększa wrażliwość komórek na insulinę [5].

Inhibitory peptydazy dipeptydowej-4

Do tej grupy należą leki takie jak sitagliptyna (Januvia), linagliptyna (Trajenta) i wildagliptyna (Galvus). Działają poprzez hamowanie peptydazy dipeptydowej-4, co prowadzi do zwiększenia poziomu inkretyn GLP-1 i GIP. Te substancje znacznie poprawiają czynność wysepek Langerhansa w trzustce, które są bezpośrednio odpowiedzialne za wydzielanie insuliny pod wpływem wysokiego stężenia glukozy we krwi [6].

Inhibitory α-glukozydazy

W tej grupie leków przeciwcukrzycowych można wyróżnić akarbozę (Adeksa, Glucobay). Jej działanie polega na spowalnianiu trawienia węglowodanów w jelitach, co prowadzi do wolniejszego wzrostu poziomu glukozy we krwi. Dzięki temu insulina ma więcej czasu na skuteczne działanie [7].

Agoniści receptora GLP-1

Jeśli interesują Cię leki nowej generacji, agoniści receptora GLP-1 mogą być dobrym wyborem. Substancje takie jak dulaglutyd (Trulicity), liraglutyd (Saxenda, Victoza) i semaglutyd (Ozempic, Rybelsus) naśladują naturalny hormon GLP-1, który jest uwalniany po spożyciu pokarmu. Hormon ten sygnalizuje trzustce, aby uwolniła insulinę. W cukrzycy mechanizm ten jest zaburzony, dlatego podawanie analogów GLP-1 pomaga przywrócić prawidłowe uwalnianie insuliny. Wśród wymienionych leków tylko semaglutyd (Rybelsus) jest obecnie dostępny na rynku polskim w formie tabletek, pozostałe występują w postaci roztworów do wstrzykiwań.

Warto pamiętać, że powyższe leki są głównie stosowane w leczeniu cukrzycy typu 2. W przypadku cukrzycy typu 1, leczenie opiera się przede wszystkim na podawaniu insuliny, której organizm nie jest w stanie sam produkować.

Czy można przestać brać tabletki na cukrzycę, gdy masz już dobry poziom cukru?

Nie przerywaj samodzielnie przyjmowania tabletek na cukrzycę bez konsultacji z lekarzem. Nawet jeśli Twój poziom cukru we krwi jest obecnie w normie, zaprzestanie przyjmowania leków bez porady specjalisty może spowodować, że poziom glukozy znów wzrośnie do niebezpiecznych wartości. Niekontrolowany wysoki poziom cukru może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, takich jak choroby serca, udar, uszkodzenie nerek, problemy ze wzrokiem, uszkodzenie nerwów czy choroby dziąseł.

Za zgodą lekarza, możesz dokonać zmian w stylu życia, takich jak zdrowa dieta, regularna aktywność fizyczna i redukcja stresu, które mogą pomóc Ci w lepszym kontrolowaniu cukrzycy. W konsekwencji może to skutkować zmniejszeniem dawki lub potrzeby stosowania leków, a w niektórych przypadkach nawet ich odstawieniem (ale zawsze należy pozostać pod ścisłą kontrolą medyczną).

Czy leki na cukrzycę trzeba brać do końca życia?

To, jak długo będziesz musiał przyjmować leki na cukrzycę, zależy od Twojej indywidualnej sytuacji, zaleceń lekarza oraz typu cukrzycy, na którą cierpisz. W przypadku cukrzycy typu 2, która jest przewlekłą chorobą, leczenie farmakologiczne zazwyczaj jest długoterminowe i może być konieczne przez całe życie. Z kolei cukrzyca typu 1, mająca podłoże autoimmunologiczne, wymaga leczenia insuliną, które niestety musi być kontynuowane do końca życia.

Tabletki na cukrzycę są przepisywane w celu kontrolowania poziomu cukru we krwi, poprawy wrażliwości na insulinę lub redukcji produkcji glukozy przez wątrobę. Dla leków takich jak metformina, pierwsze efekty mogą być zauważalne już po 1-2 tygodniach, jednak pełny efekt leczenia może pojawić się dopiero po 2-3 miesiącach regularnego stosowania.

Jakie mogą być powikłania cukrzycy?

Cukrzyca może prowadzić do wielu powikłań, zarówno w krótkim, jak i długim okresie czasu, dlatego tak ważne jest, abyś świadomie i regularnie dbał o swoje zdrowie.

Ostre powikłania cukrzycy pojawiają się nagle i mogą być niebezpieczne, jeśli nie zostaną szybko rozpoznane i leczone. Należą do nich hiperglikemia (wysoki poziom glukozy we krwi), hipoglikemia (niski poziom glukozy we krwi), ketoza (stan metaboliczny charakteryzujący się podwyższonym stężeniem ciał ketonowych) oraz kwasica mleczanowa (zaburzenie równowagi kwasowo-zasadowej organizmu).

Przewlekłe powikłania cukrzycy są wynikiem długotrwałej hiperglikemii (wysoki poziom glukozy we krwi) i mogą dotyczyć wielu układów i narządów w Twoim organizmie. Oto najważniejsze z nich:

• retinopatia cukrzycowa – uszkodzenie naczyń krwionośnych siatkówki, które może prowadzić do utraty wzroku;
• neuropatia cukrzycowa – uszkodzenie nerwów, które może powodować ból, mrowienie, drętwienie lub osłabienie w różnych częściach ciała;
• nefropatia cukrzycowa – uszkodzenie nerek, które może prowadzić do niewydolności nerek;
• choroby serca i naczyń krwionośnych – cukrzyca zwiększa ryzyko wystąpienia chorób serca, takich jak zawał serca, choroba wieńcowa, nadciśnienie tętnicze i udar mózgu;
• zmiany w układzie nerwowym – cukrzyca może powodować uszkodzenia nerwów, zwane również neuropatią, co prowadzi do różnych zaburzeń czucia i funkcjonowania układu nerwowego.

Rola stylu życia w leczeniu cukrzycy. Dlaczego warto o to zadbać?

Twój styl życia odgrywa kluczową rolę w zarządzaniu cukrzycą. Regularna aktywność fizyczna może znacząco zmniejszyć oporność na insulinę, co z kolei obniża poziom cukru we krwi i poprawia zdrowie sercowo-naczyniowe. Z kolei zdrowa dieta, bogata w produkty o niskim indeksie glikemicznym, warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe, białko roślinne i zdrowe tłuszcze, pomaga utrzymać stabilny poziom cukru we krwi i uniknąć gwałtownych skoków glikemii.

Ograniczenie spożycia cukru i przetworzonych produktów przyniesie korzyści nie tylko w postaci lepszej kontroli glikemii, ale także poprawy profilu lipidowego, co jest kluczowe dla zdrowia serca i naczyń krwionośnych.

Jeśli cierpisz na cukrzycę typu 1, pamiętaj, że Twój styl życia ma ogromne znaczenie. Każdego dnia musisz kontrolować poziom cukru we krwi i regularnie podawać insulinę. W przypadku cukrzycy typu 2, zdrowy styl życia może pomóc w ograniczeniu konieczności stosowania leków i lepszym zarządzaniu chorobą na co dzień [9,10].

Podsumowanie

Cukrzyca to poważna choroba metaboliczna, która wymaga stałej uwagi i leczenia, aby uniknąć groźnych powikłań, takich jak uszkodzenia nerek, nerwów czy utrata wzroku. Na szczęście, na rynku dostępnych jest wiele różnych grup lekowych, które mogą skutecznie pomóc w zarządzaniu tą chorobą. Regularne przyjmowanie leków, zdrowa dieta oraz aktywność fizyczna są kluczowe w utrzymaniu stabilnego poziomu cukru we krwi. Pamiętaj, że każdy krok, który podejmujesz w dbaniu o swoje zdrowie, ma znaczenie i może pomóc Ci żyć pełnią życia pomimo cukrzycy.