Bakteryjne zapalenie spojówek u dorosłych najczęściej wywołują gronkowiec złocisty (Staphylococcus aureus) i pneumokoki (Streptococcus pneumoniae), rzadziej pałeczka hemofilna (Haemophilus influenzae) oraz dwoinka zapalenia spojówek (Moraxella catarrhalis). 

U dzieci bakteryjne zapalenie spojówek najczęściej wywołują pałeczka hemofilna i pneumokoki. W rzadkim przypadkach infekcja może pochodzić z drobnoustrojów przeniesionych podczas porodu, takich jak dwoinka rzeżączki (Neisseria gonorrhoeae) oraz chlamydia (Chlamydia trachomatis) [1,2].

Bakteryjne zapalenie spojówek – jakie leki stosuje się podczas infekcji?

W przebiegu bakteryjnego zapalenia spojówek należy szczególnie dbać o odpowiednią higienę oczu. W tym celu warto stosować izotoniczny roztwór soli fizjologicznej, który pomaga usunąć gromadzącą się wydzielinę. Czynność tę należy powtarzać rano oraz każdorazowo przed podaniem leków. 

W cięższych przypadkach lub gdy brak jest poprawy, stosuje się antybiotyki miejscowe. Zwykle mają one postać kropli do oczu, które aplikuje się kilka razy dziennie. Maści stosuje się najczęściej na noc, ponieważ utrzymują się one dłużej na powierzchni oka [1,2].

Leki z antybiotykami

Podczas stosowania kropli z antybiotykiem warto zatykać kanał nosowo-łzowy, który znajduje się w kąciku oka (wystarczy delikatnie ucisnąć go palcem). Zapobiegnie to wchłanianiu leku przez błonę śluzową nosa. 

Jeśli stosowane są również inne preparaty, należy zachować odpowiednią przerwę. Maści do oczu powinny być natomiast aplikowane na końcu [1,6].

Gentamicin WZF 0,3%, krople

O produkcie

• lek dostępny na receptę;
• zawiera gentamycynę, antybiotyk aminoglikozydowy o szerokim spektrum działania;
• działa bakteriobójczo na wiele szczepów bakterii, w tym Staphylococcus aureus (gronkowiec złocisty), Haemophilus influenzae (pałeczka hemofilna) oraz Neisseria gonorrhoeae (dwoinka rzeżączki);
• może być stosowany jako antybiotyk pierwszego wyboru w bakteryjnym zapaleniu spojówek, szczególnie w przypadku infekcji wywołanych przez wrażliwe szczepy bakterii;
• zwykle należy stosować co 4 godziny [3].

Tobrex, krople 

O produkcie

• lek dostępny na receptę;
• zawiera tobramycynę, antybiotyk aminoglikozydowy o szerokim spektrum działania;
• działa bakteriobójczo na wiele szczepów bakterii, w tym Staphylococcus aureus (gronkowiec złocisty), Neisseria gonorrhoeae (dwoinka rzeżączki) oraz Haemophilus influenzae (pałeczka hemofilna);
• może być stosowany jako antybiotyk pierwszego wyboru w leczeniu bakteryjnego zapalenia spojówek;
• należy stosować co 1-4 godziny, w zależności od nasilenia objawów i zaleceń lekarza [4];
• dosyępny również w postaci maści do oczu;
• odpowiedniki: Tobrosopt 0,3%.

Floxal, krople

O produkcie

• lek dostępny na receptę;
• zawiera ofloksacynę, antybiotyk z grupy fluorochinolonów II generacji o szerokim spektrum działania;
• działa na wiele szczepów bakterii, takich jak Staphylococcus aureus (gronkowiec złocisty), Streptococcus pneumoniae (pneumokoki), Haemophilus influenzae (pałeczka hemofilna) oraz Neisseria gonorrhoeae (dwoinka zapalenia spojówek);
• zwykle stosowany w przypadkach, gdy inne antybiotyki okazują się nieskuteczne;
• zwykle należy stosować 4 razy na dobę [5];
• dostępny także w postaci maści do oczu;
• odpowiedniki: Ofloxamed, Oflodinex, Ofloxacin-POS.

Vigamox, krople

O produkcie

• lek dostępny na receptę;
• zawiera moksyfloksacynę, antybiotyk z grupy fluorochinolonów IV generacji o szerokim spektrum działania;
• działa na wiele szczepów bakterii, w tym Staphylococcus aureus (gronkowiec złocisty), Streptococcus pneumoniae (pneumokoki), Haemophilus influenzae (pałeczka hemofilna), Neisseria gonorrhoeae (dwoinka zapalenia spojówek), Neisseria gonorrhoeae (dwoinka rzeżączki) oraz Chlamydia trachomatis (chlamydia);
• moskyfloksacynę z reguły dawkuje się 3 razy na dobę [6];
• odpowiedniki: Monafox, Xiflodrop, Floxamic Neo.

Krople nawilżające

W przebiegu bakteryjnego zapalenia zatok może wystąpić uczucie pieczenia, suchości i poczucie ciała obcego w oku. Jeśli nie ma przeciwwskazań, do leczenia można dodać krople nawilżające, które wspomogą regenerację błony śluzowej oka. Należy pamiętać, aby zachować co najmniej 15-minutowy odstęp między aplikacją kropli z antybiotykiem a preparatem nawilżającym [1,7].

Thealoz duo, krople

O produkcie

• wyrób medyczny;
• zawiera kwas hialuronowy, który wiąże wodę i zwiększa nawilżenie powierzchni oka, a także trehalozę o działaniu ochronnym;
• nie zawiera konserwantów i fosforanów, które mogą podrażniać oczy;
• okres przydatności po pierwszym otwarciu wynosi 6 miesięcy;
• preparat odpowiedni dla osób noszących soczewki kontaktowe [7].

Hyabak, krople

O produkcie

• wyrób medyczny;
• zawiera kwas hialuronowy oraz aktinokinol, który pełni funkcję filtra UV, chroniąc oczy przed szkodliwym działaniem promieniowania;
• nie zawiera fosforanów i konserwantów, co sprawia, że jest dobrze tolerowany;
• może być stosowany do 3 miesięcy po pierwszym otwarciu;
• odpowiedni dla osób stosujących soczewki kontaktowe [7].

Co może być przyczyną zapalenia spojówek?

Bakteryjne zapalenie spojówek zwykle wynika z zanieczyszczenia oka drobnoustrojami. Mogą one znajdować się na powierzchniach takich jak telefony, klawiatury czy klamki. Ryzyko infekcji wzrasta przy niewłaściwej higienie soczewek kontaktowych lub użytkowaniu podczas snu. Infekcja jest zaraźliwa i może przenosić się przez kontakt z wydzieliną z oczu lub wspólne przedmioty, takie jak pościel, ręczniki i kosmetyki [1].

Jakie są objawy zapalenia spojówek?

Najczęstsze objawy bakteryjnego zapalenia spojówek to zaczerwienienie, ból, obrzęk, pieczenie, nadmierne łzawienie i ropna wydzielina, szczególnie rano. Infekcja zazwyczaj ustępuje w ciągu 3-5 dni, ale jeśli objawy nie znikają lub pojawiają się dodatkowe symptomy, takie jak silny ból czy pogorszenie widzenia, należy skonsultować się z lekarzem [1].

Podsumowanie

Aby uniknąć bakteryjnego zapalenia spojówek, ważna jest higiena rąk oraz regularne czyszczenie i zdejmowanie soczewek kontaktowych na noc. W przypadku infekcji należy przemywać oczy. Można również stosować specjalistyczne chusteczki do higieny powiek, nasączone składnikami łagodzącymi, takimi jak pantenol i wyciągi ziołowe (np. Demoxoft, Demopia Demodex), które przyspieszają regenerację oczu i zapobiegają nawrotom infekcji.

Grzybica to powszechny problem, który dotyka wielu pacjentów. Przy wyborze odpowiedniego leku często pojawia się dylemat: terbinafina czy clotrimazolum? Oba środki są skutecznymi lekami przeciwgrzybiczymi, jednak różnią się mechanizmem działania i zastosowaniem. Przyjrzyjmy się bliżej tym substancjom, aby ułatwić wybór odpowiedniego preparatu.

Zarówno terbinafina, jak i clotrimazolum (klotrymazol), należą do grupy leków przeciwgrzybiczych, jednak pochodzą z różnych rodzin chemicznych. Terbinafina jest pochodną alliloaminy, natomiast clotrimazolum to pochodna imidazolu. Warto zaznaczyć, że żaden z tych leków nie jest antybiotykiem przeciwgrzybiczym, w przeciwieństwie do takich substancji jak nystatyna, gryzeofulwina czy amfoterycyna B [1,2].

Jak działa terbinafina w porównaniu do clotrimazolum?

Mechanizmy działania obu leków znacząco się różnią, co może mieć wpływ na ich skuteczność w leczeniu różnych rodzajów grzybic. Terbinafina działa poprzez hamowanie enzymu epoksydazy skwalenowej w błonie komórkowej grzyba. Enzym ten odpowiada za regulację syntezy ergosterolu. Gdy dochodzi do zahamowania tego procesu, w komórce gromadzi się skwalen, co prowadzi do rozpadu grzybni. Terbinafina wykazuje działanie grzybobójcze wobec dermatofitów (Trichophyton, Microsporum, Epidermophyton), pleśni oraz niektórych grzybów dimorficznych. W przypadku grzybów z rodzajów Candida i Malassezia może działać grzybobójczo lub grzybostatycznie, zależnie od gatunku [1].

Clotrimazolum z kolei hamuje biosyntezę ergosterolu w inny sposób, co prowadzi do zaburzenia przepuszczalności błony komórkowej grzyba. W rezultacie dochodzi do wycieku fosforanów i potasu z komórki, uszkodzenia kwasów nukleinowych jądra komórkowego i ostatecznie obumarcia komórki grzyba. Clotrimazolum działa zarówno grzybostatycznie, jak i grzybobójczo na dermatofity, grzyby z rodzaju Candida, Cryptococcus, Malassezia, Aspergillus oraz grzyby bimorficzne. Niektóre gatunki, jak Candida guilliermondii, C. glabrata i C. krusi, wykazują oporność na clotrimazolum [2].

Terbinafina czy clotrimazolum – jakie są skutki uboczne?

Terbinafina, podobnie jak każdy lek, może powodować działania niepożądane. Do najczęstszych należą:

• reakcje skórne: pokrzywka, wysypka, świąd, łuszczenie się skóry;
• dolegliwości żołądkowo-jelitowe: biegunka, ból brzucha;
• inne: ból głowy, zmęczenie, utrata apetytu.

Rzadziej mogą wystąpić poważniejsze skutki uboczne, takie jak reakcja anafilaktyczna, toksyczna nekroliza naskórka, choroby wątroby czy zespół Stevensa-Johnsona. Clotrimazolum może wywoływać:

• reakcje alergiczne i podrażnienia skóry;
• obrzęki i pęcherze;
• rzadziej kontaktowe zapalenie skóry.

Ogólnoustrojowe reakcje, takie jak wymioty, zawroty głowy czy zaburzenia smaku, występują znacznie rzadziej [1-3].

Kiedy stosować terbinafinę, a kiedy clotrimazolum?

Terbinafina podawana doustnie jest szczególnie skuteczna w leczeniu:

• zakażeń skóry gładkiej;
• zakażeń skóry owłosionej;
• grzybicy paznokci wywołanej przez dermatofity, pleśnie lub inne wrażliwe grzyby.

Warto wiedzieć, że terbinafina nie jest skuteczna w leczeniu łupieżu pstrego – w tym przypadku zaleca się leczenie miejscowe. Clotrimazolum jest wskazany w przypadku:

• kandydoz skóry i błon śluzowych zewnętrznych narządów płciowych (wargi sromowe, napletek, żołądź prącia, pochwa);
• zakażeń grzybiczych skóry rąk, tułowia, stóp i paznokci;
• łupieżu pstrego.

Co istotne, clotrimazolum stosowany miejscowo w niewielkim stopniu wchłania się z błon śluzowych, a przez skórę praktycznie nie wchłania się wcale [1-3].

Clotrimazolum na grzybicę paznokci – opinie pacjentów

Opinie pacjentów na temat skuteczności clotrimazolum w leczeniu grzybicy paznokci są zróżnicowane. Podobnie jak w przypadku terbinafiny, clotrimazolum w postaci miejscowej ma ograniczoną zdolność penetracji płytki paznokciowej. Wielu pacjentów zgłasza, że preparaty z clotrimazolum są bardziej skuteczne w leczeniu grzybicy skóry niż paznokci. W przypadku grzybicy paznokci często konieczne jest długotrwałe, systematyczne stosowanie leku lub terapia łączona z preparatami doustnymi.

Jak wygląda dawkowanie terbinafiny i clotrimazolum?

Dawkowanie clotrimazolum zależy od postaci leku. W przypadku preparatów na receptę należy ściśle przestrzegać zaleceń lekarza. Istotne zasady stosowania clotrimazolum [3]:

• nie należy stosować w okolicach oczu;
• clotrimazolum w postaci kremu, stosowany na genitalia, może uszkadzać środki antykoncepcyjne wykonane z lateksu (prezerwatywy, krążki dopochwowe);
• po ustąpieniu ostrych objawów grzybicy skóry leczenie należy kontynuować jeszcze przez 3 tygodnie.

Terbinafina doustna powinna być stosowana zgodnie z zaleceniami lekarza. Przed rozpoczęciem leczenia terbinafiną, nawet w przypadku preparatów do stosowania zewnętrznego, zaleca się wykonanie badań prób czynnościowych wątroby. Preparaty bez recepty należy stosować zgodnie z ulotką [1,2].

Czy tabletki z terbinafiną są dostępne bez recepty?

Terbinafina w postaci tabletek jest dostępna wyłącznie na receptę. W aptekach można znaleźć preparaty o nazwie Myconafine, Lamisil, Erfin i Terbisil, wszystkie w dawce 250 mg (Lamisil dostępny jest również w dawce 125 mg). Natomiast bez recepty można kupić terbinafinę w postaci:

• kremów (Terbinafina Ziaja, Tersilat, Undofen Max, Myconafine 1%, Lamisilatt, Terbiderm);
• aerozoli (Undofen Max Spray, Tersilat).

Terbinafina maść na grzybicę paznokci – czy jest skuteczna?

Terbinafina w postaci maści czy kremu ma ograniczoną skuteczność w leczeniu grzybicy paznokci. Substancja aktywna ma trudności z penetracją płytki paznokciowej, co sprawia, że leczenie miejscowe jest mniej efektywne niż terapia doustna. W przypadku zaawansowanej grzybicy paznokci, terbinafina w tabletkach jest zwykle bardziej skuteczna. Jednak w początkowych stadiach choroby lub jako leczenie wspomagające, terbinafina maść może przynieść pewne korzyści.

Terbinafina opinie – co mówią pacjenci na forum?

Opinie pacjentów na forach internetowych na temat terbinafiny są zróżnicowane. Wielu użytkowników docenia jej skuteczność, szczególnie w leczeniu grzybicy paznokci, gdzie preparaty doustne często przynoszą lepsze rezultaty niż leki miejscowe. Pacjenci podkreślają jednak, że leczenie wymaga cierpliwości, gdyż efekty są widoczne dopiero po kilku tygodniach lub miesiącach stosowania. Niektórzy użytkownicy zgłaszają działania niepożądane, takie jak problemy żołądkowe czy zmiany skórne. Ważnym aspektem, o którym wspominają pacjenci, jest konieczność regularnego monitorowania funkcji wątroby podczas stosowania terbinafiny doustnej.

Clotrimazolum maść – czy jest dostępna bez recepty?

Clotrimazolum jest dostępny zarówno w preparatach na receptę, jak i bez recepty, w zależności od postaci i składu. Preparaty dostępne na receptę:

• tabletki dopochwowe: Clotrimazolum GSK;
• preparaty złożone (z betametazonem i/lub gentamycyną): Triderm, Lotriderm, Baycuten.

Preparaty dostępne bez recepty:

• kremy: Clotrimazolum GSK, Clotrimazolum Hasco, Clotrimazolum Aflofarm, Clotrimazolum Ziaja;
• tabletki dopochwowe: Clotidal Max, Pirolam Intima Vag, Clotidal, Canesten;
• płyn: Clotrimazolum Medana;
• krople do uszu: Fungotac.

Daktarin czy clotrimazolum – które lekarstwo wybrać?

Daktarin zawiera mikonazol, który podobnie jak clotrimazolum, należy do grupy pochodnych imidazolu. Oba preparaty mają podobny mechanizm działania i spektrum aktywności przeciwgrzybiczej. Wybór między nimi często zależy od indywidualnej reakcji pacjenta na leczenie, dostępności preparatów oraz zaleceń lekarza.

Triderm czy clotrimazolum – jakie są różnice?

Triderm to złożony preparat zawierający clotrimazolum, betametazon (kortykosteroid) i gentamycynę (antybiotyk). Jest stosowany w przypadkach, gdy grzybicy towarzyszy stan zapalny i wtórne zakażenie bakteryjne. W przeciwieństwie do preparatów zawierających wyłącznie clotrimazolum, Triderm jest dostępny tylko na receptę ze względu na zawartość kortykosteroidu i antybiotyku.

Porównanie bezpieczeństwa terbinafiny i clotrimazolum

Clotrimazolum jest przeciwwskazany w I trymestrze ciąży. W II i III trymestrze można go stosować wyłącznie na zalecenie lekarza. W przypadku terbinafiny brakuje wystarczających badań dotyczących jej stosowania w ciąży. Badania na zwierzętach nie wykazały toksycznego wpływu na płód, ale stosowanie terbinafiny w ciąży wymaga konsultacji lekarskiej. Karmienie piersią podczas stosowania zarówno clotrimazolum, jak i terbinafiny, jest przeciwwskazane bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem [1-3].

Żadna z tych substancji nie wpływa bezpośrednio na zdolność prowadzenia pojazdów [1-3].

Brak jest danych na temat interakcji clotrimazolum lub terbinafiny z alkoholem, jednak zaleca się unikanie nadmiernego spożycia alkoholu podczas terapii [1-3].

W przypadku tabletek z terbinafiną nie ma konieczności modyfikacji dawkowania u osób starszych. Są one jednak przeciwwskazane u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby. Dla preparatów zewnętrznych brak jest wystarczających danych dotyczących konieczności zmiany dawkowania w tych grupach pacjentów. Decyzję powinien podjąć lekarz, szczególnie w przypadku pacjentów z niewydolnością wątroby [1-3].

Podsumowanie

Terbinafina i clotrimazolum to popularne i skuteczne leki przeciwgrzybicze, które różnią się mechanizmem działania, wskazaniami, skutkami ubocznymi oraz dostępnymi postaciami. Clotrimazolum stosuje się wyłącznie zewnętrznie, podczas gdy terbinafina dostępna jest również w formie doustnej (na receptę). Wybór między terbinafiną a clotrimazolum powinien uwzględniać rodzaj grzybicy, jej lokalizację oraz indywidualne czynniki pacjenta. W przypadku grzybicy paznokci często bardziej skuteczna jest terbinafina w tabletkach, natomiast przy powierzchownych grzybicach skóry oba leki w formie miejscowej mogą być równie efektywne. Należy pamiętać, że terbinafina doustna może powodować uszkodzenie wątroby, dlatego przed jej zastosowaniem zaleca się wykonanie prób wątrobowych. W razie wątpliwości zawsze warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą, którzy pomogą dobrać najodpowiedniejszy lek do konkretnego przypadku.

Aminoglikozydy to naturalnie występujące substancje (lub ich półsyntetyczne pochodne) wytwarzane przez promieniowce z rodzaju Streptomyces i Micromonospora. Wykazują działanie bakteriobójcze, cechują się jednak dość słabym przenikaniem do tkanek. Z tego względu najczęściej są podawane pozajelitowo (ze względu na słabe wchłanianie z przewodu pokarmowego) [1].

Co zaliczamy do aminoglikozydów?

Naturalne pochodne, pochodzące z rodzaju Micromonospora mają końcówki “-mycyna”, np. neomycyna, tobramycyna czy paromomycyna. Z kolei półsyntetyczne pochodne aminoglikozydów mają końcowki “-cyna”, np. amikacyna, netilmycyna, dibekacyna, isepamycyna czy arbekacyna [1].

Aminoglikozydy można podzielić na trzy podstawowe grupy:

• pochodne streptomycyny, takie jak streptomycyna np. Streptomycin czy spektynomycyna (brak zarejestrowanych w Polsce preparatów);
• grupa neomycyny, np. neomycyna Neomycinum TZF czy paromomycyna np. Humatin;
• pochodne kanamycyny, które są zdecydowanie najczęściej wykorzystywane klinicznie, takie jak gentamycyna np. Gentamicin Krka, amikacyna np. Biodacyna, netylmycyna np. Softeye Net , tobramycyna np. Tobradex [2].

Antybiotyki aminoglikozydowe — działanie. Jak wpływają na organizm?

Jest kilka mechanizmów działania przeciwbakteryjnego antybiotyków aminoglikozydowych:

• dzięki dodatniemu ładunkowi wiążą się one z lipopolisacharydami ścian komórek bakteryjnych (o ujemnym ładunku) oraz wewnątrzkomórkowymi cząsteczkami anionowymi, takimi jak DNA, RNA lub fosfolipidy, co w efekcie doprowadza do śmierci komórek bakteryjnych;
• zaburzają translację poprzez związanie się podjednostką 30S rybosomu bakteryjnego albo z białkami rybosomalnymi;
• mogą spowodować dezintegrację błony komórkowej bakterii poprzez wzrost jej przepuszczalności dla jonów, co powoduje zaburzenie syntezy RNA i DNA;
• antybiotyki aminoglikozydowe utrzymują się we krwi przez ok. 2 h po ich podaniu, a ich działanie zależy od stężenia [2,3].

Na co działa streptomycyna?

Streptomycyna została wyizolowana z pleśni grzyba Streptomyces griseus. Obecnie jest rzadko stosowana z powodu swojej wysokiej toksyczności. Może być stosowana w przypadku leczenia gruźlicy, dżumy, tularemii czy brucelozy. W aptekach można ją znaleźć m.in. pod nazwą handlową Streptomicinum TZF [2,4].

Na co jest amikacyna?

Amikacyna jest pierwszym półsyntetycznym antybiotykiem aminoglikozydowym należącycym do pochodnych kanamycyny. Jest stosowana m.in. w zakażeniach powodowanych przez E. coli, Klebsiella spp., Proteus spp., Pseudomonas aeruginosa. Co istotne, amikacyna jest bardziej oporna na enzymy rozkładające aminoglikozydy, z tego względu jest bardziej skuteczna wobec szczepów opornych mi.n. na gentamycynę czy tobramycynę. W aptekach można je znaleźć m.in. pod nazwami preparatów Amikin czy  Biodacyna [2].

Przeciwbakteryjne aminoglikozydy, a oporność bakterii

Aminoglikozydy mają węższe spektrum działania od antybiotyków beta-laktamowych, ale jednocześnie rzadziej od nich powodują oporność wśród bakterii. Niemniej jednak, bakterie mogą być oporne na nie dzięki następującym mechanizmom:

• mogą uruchomić pompę, która zmniejsza transport leku do wnętrza komórki bakteryjnej;
• zmniejszając powinowactwo podjednostki 30S rybosomu do antybiotyku;
• mogą modyfikować strukturę antybiotyków aminoglikozydowych dzięki enzymom kodowanych plazmidowo [1,4].

Dlaczego aminoglikozydy stosuje się raz dziennie?

Jest to związane z tzw. efektem poaantybiotykowym (PAE, ang. postantibiotic effect). Co to jest efekt poantybiotykowy? Jest to długotrwałe zahamowanie rozwoju bakterii już po krótkotrwałej ekspozycji na działanie antybiotyku. Dzięki takiemu zastosowaniu antybiotyków aminoglikozydowych, występuje znacznie mniej działań niepożądanych, niż gdyby były one stosowane kilka razy dziennie [2,4].

Jakie są potencjalne skutki uboczne aminoglikozydów?

Aminoglikozydy ze względu na swoje działanie ototoksyczne i nefrotoksyczne mogą być szczególnie groźne dla osób w podeszłym wieku oraz dzieci. Najczęściej tego typu objawy pojawiają się w okolicach 5 dnia stosowania tych antybiotyków. U dzieci może dojść nawet do uszkodzenie komórek miąższu nerek czy martwicy kanalików nerkowych. Na szczęście tego typu skutki uboczne są odwracalne i po zakończeniu terapii lub odstawieniu aminoglikozydów dochodzi do regeneracji.

Z kolei u seniorów odnotowywano zaburzenia słuchu i uszkodzenia komórek rzęskowych błędnika. Dodatkowo, w przypadku stosowania antybiotyków aminoglikozydowych, może pojawić się wysypka, dolegliwości żołądkowe, problemy z krążeniem czy zaburzeń przekaźnictwa nerwowo-mięśniowego [1,2].

Przeciwwskazania i interakcje aminoglikozydów. Na co uważać?

Nie powinno się ich stosować w przypadku nadwrażliwości na aminoglikozydy, niewydolności nerek czy wątroby, upośledzenia słuchu, ciąży, niedrożności jelit czy w przypadku zespołu złego wchłaniania.

Aminoglikozydy wykazują działanie synergistycznie z antybiotykami β-laktamowymi. Z kolei nie wolno ich łączyć z innymi lekami toksycznymi dla narządu słuchu czy nerek, takimi jak np. pętlowe leki moczopędne, wankomycyna, cykloseryna, kapreomycyna. Dodatkowo aminoglikozydy mogą zwiększać działanie leków blokujących płytkę nerwowo-mięśniową i przeciwzakrzepowych [1]

Podsumowanie

Aminoglikozydy są grupą antybiotyków stosowaną głównie w leczeniu poważnych infekcji bakteryjnych. Niezwykle ważne jest prowadzenie dalszych badań nad aminoglikozydami, aby lepiej zrozumieć ich mechanizmy działania i mechanizmy wzrostu oporności bakterii. W porównaniu do szeroko stosowanych antybiotyków beta-laktamowych, na które opornych jest coraz więcej szczepów bakterii, aminoglikozydy stanowią niezwykle ważny oręż.

Rana to najbardziej podstawowe pojęcie stosowane w chirurgii oznaczające przerwanie anatomicznej ciągłości tkanki, któremu może ulec skóra lub błona śluzowa. Uszkodzenie to może być powierzchniowe lub głębokie (rany penetrujące do jam ciała, narządów wewnętrznych). Czynnikami uszkadzającymi mogą być: uraz mechaniczny, uraz termiczny (oparzenia lub odmrożenia), uraz chemiczny, energia promienista. W wyniku działania tych czynników zewnętrznych dochodzi do powstania rany ostrej, która goi się raczej szybko, zwykle bez komplikacji i nie stanowi poważnego zagrożenia.

Czym jest natomiast rana przewlekła? To rana, która goi się przez okres dłuższy niż kilka tygodni, pomimo zastosowania odpowiednich procedur leczniczych. Ten typ rany tworzy się stopniowo, na przykład na skutek trwałego ucisku spowodowanego unieruchomieniem pacjenta w powikłaniu niewydolności żylnej lub w przebiegu cukrzycy – stopa cukrzycowa. Częstość występowania ran przewlekłych stale wzrasta, co związane jest między innymi z postępującym procesem starzenia się społeczeństwa oraz duża zachorowalność na schorzenia predysponujące do rozwoju ran przewlekłych: cukrzyca, miażdżyca naczyń obwodowych, otyłość [1].

Czym jest zakażona rana?

Bardzo istotnym czynnikiem w kontekście ran i ich leczenia jest obecność drobnoustrojów (bakterie to najważniejszy czynnik etiologiczny zakażenia ran), które mogą prowadzić do rozwoju zakażenia, a tym samym do zaburzenia procesu gojenia rany. Dlatego tak bardzo ważne jest kompleksowe leczenie miejscowe, które polega na stosowaniu specjalistycznych opatrunków i preparatów o działaniu antyseptycznym, a w przypadku podejrzenia zakażenia – szybka reakcja polegająca na wykonaniu wymazu z rany w celu określenia rodzaju bakterii (najczęściej) wywołującej zakażenie [2].

Jakie są objawy zakażenia rany?

Do objawów zakażenia miejscowego ran ostrych należą [2]:

• pojawienie się bólu lub narastanie natężenia bólu już istniejącego;
• zaczerwienienie;
• miejscowy wzrost ciepłoty ciała;
• obrzęk połączony z ropną wydzieliną, ropniem i nieprzyjemnym zapachem.

Do objawów zakażenia miejscowego ran przewlekłych należą [2]:

• pojawienie się bólu lub narastanie natężenia bólu już istniejącego;
• obrzęk pojawiający się wokół rany;
• opóźnienie lub zatrzymanie procesu gojenia się rany;
• krwawienie lub krucha ziarnina;
• nieprzyjemny zapach z rany;
• zmiana zabarwienia łożyska rany;
• stwardnienie tkanek.

Jak wygląda leczenie zakażonej rany?

Leczenie ran przewlekłych opiera się na stosowaniu strategii TIME:

• T (tissue management), czyli opracowanie tkanek;
• I (inflammation and infection control), czyli systematyczna kontrola i ocean rany pod kątem zapalenia i miejscowej infekcji;
• M (moisture balance), czyli zapewnienie równowagi wilgotności poprzez dobranie odpowiednich opatrunków np. zawierających srebro (Atrauman Ag, Aquacel Extra Ag, Aquacel Extra Ag+);
• E (edge), czyli tworzenie dobrych warunków do wytworzenia nowego naskórka.

Jaki antybiotyk jest dobry na zakażoną ranę?

Wdrożenie antybiotykoterapii konieczne jest po wykonaniu odpowiednich badań mikrobiologicznych (ponieważ konieczne jest stosowanie antybiotykoterapii celowanej podawanej drogą dożylną) oraz po odpowiednim opracowaniu rany przez chirurga. Antybiotykami stosowanymi w leczeniu łagodnych zakażeń skóry i tkanek miękkich są: amoksycylina z kwasem klawulanowym, klindamycyna, lewofloksacyna. W sytuacji ciężkich zakażeń, w tym zagrażających życiu, zastosowanie znajdują: piperacylina z tazobaktamem, ceftazydym oraz wankomycynai linezolid (szczególnie w przypadku zakażeń wywołanych przez bakterie, które rozwinęły oporność na inne antybiotyki). Antybiotyki do stosowania miejscowego powinny być używane w leczeniu ran tylko w szczególnych okolicznościach, na przykład gentamycyna w postaci gąbki — w zakażeniach stopy cukrzycowej w przypadku cech zapalenia kości i szpiku kostnego [4].

Bruceloza to choroba odzwierzęca, która występuje praktycznie na całym świecie. Wywołują ją bakterie z rodzaju Brucella. Brucelozą można się zarazić głównie od zwierząt hodowlanych, takich jak:

• bydło,
• świnie,
• kozy,
• owce.

Brucelozą mogą się zarazić nie tylko ludzie, ale i domowe pupile, np. psy [1].

Bruceloza u ludzi — jak można się zarazić?

Brucelozą można zarazić się poprzez kontakt z zainfekowanymi zwierzętami albo poprzez spożywanie produktów odzwierzęcych od zainfekowanych zwierząt, np. picie surowe mleka lub jedzenie nabiału (np. ser) [1].

Największe ryzyko zakażenia tą odzwierzęcą chorobą mają osoby pracujące ze zwierzętami, np. rolnicy, rzeźnicy, lekarze weterynarii. Wtedy do zakażenia dochodzi, np. poprzez kontakt z krwią lub wydzielinami zwierząt [1].

Jakie są objawy brucelozy?

Bruceloza nie jest specyficzną chorobą odzwierzęcą. Charakteryzuje się objawami grypopodobnymi, np.:

• ból głowy, stawów i mięśni,
• zmęczenie,
• jadłowstręt,
• gorączka,
• nocne poty, 
• zapalenie stawów,
• zapalenie opon mózgowych [2].

U niektórych pacjentów może dojść do powiększenia węzłów chłonnych, śledziony i wątroby [2].

Trudnością w diagnostyce choroby jest również czas do pojawienia się objawów. Okres inkubacji brucelozy u ludzi wynosi od 5 dni do nawet 6 miesięcy! Aczkolwiek średni czas to od 2 do 4 tygodni [2].

Jak potwierdzić brucelozę u ludzi?

Brucelozę najlepiej potwierdzić na podstawie testów diagnostycznych. Badanie wykonuje się najczęściej z krwi. Istnieje możliwość hodowli bakteryjnej, ale testy serologiczne są bardziej czułe i to one są powszechnie wykorzystywane w diagnostyce [3].

Jak wygląda leczenie brucelozy?

Leczenie brucelozy jest długie i skomplikowane. Różni się także w zależności od wieku pacjenta.

Dorośli oraz dzieci powyżej 8. roku życia

W przypadku dorosłych i dzieci powyżej 8. roku życia leczenie brucelozy opiera się głównie na doksycyklinie (np. Doxycyclinum TZF, Doxycyclinum Polfarmex, Unidox Solutab, Efracea). W tym przypadku dawkowanie przedstawia się następująco:

• Od 2 mg do 4 mg na kilogram masy ciała (maksymalna dawka 200 mg dziennie). Taką dawkę podaje się w dwóch podzielonych częściach co 12 godzin.
  • Najczęściej u dorosłych podaje się 100 mg doksycykliny dwa razy na dobę przez 45 dni [1,2].

Zamiast doksycykliny można stosować tetracyklinę (Tetracyclinum TZF) w poniższym schemacie:

• Od 30 do 40 mg na kilogram masy ciała (maksymalnie 2 g na dobę) w 4 podzielonych dobowo dawkach [2]

Drugi lek, który stosuje się w leczeniu brucelozy u ludzi to streptomycyna lub ryfampicyna (Rifampicyna TZF). Podaje się jedną albo drugą razem z doksycykliną w poniższym schemacie:

• Ryfampicyna w ilości 15 mg do 20 mg na kilogram masy ciała (maksymalnie od 600 mg do 900 mg na dobę) w 1 lub 2 podzielonych dawkach przez 45 dni.
• Streptomycyna 1 g na dobę przez 15 dni [1,2].

Istnieje również wariant, w którym streptomycynę zamienia się na gentamycynę i dawkuje tak jak poniżej:

• 5 mg gentamycyny na kilogram masy ciała na dobę przez 5 do 7 dni [1].

Dzieci poniżej 8. roku życia

U dzieci poniżej 8. roku życia tetracykliny są przeciwwskazane, dlatego leczenia opiera się na połączeniu trimetoprimu (np. Trimesan, Urotrim) z sulfametoksazolem. Dawkowanie przedstawia się następująco:

• Trimetoprim:
  • 10 mg na kilogram masy ciała (maksymalnie 480 mg na dobę).
• Sulfametoksazol:
  • 50 mg na kilogram masy ciała (maksymalnie 2400 mg na dobę).

Terapię prowadzi się od 4 do 6 tygodni [2].

W Polsce najlepiej wykorzystać do tego łączony preparat z dwiema substancjami, np. Bactrim, Bactrim Forte, Biseptol.

W poważnych przypadkach do terapii można dodać ryfampicynę [2].

Choroba Meniere’a to schorzenie ucha wewnętrznego, polegające na nadmiernym gromadzeniu się płynu w obrębie błędnika. Fizjologicznie limfa występuje w tym obszarze i pełni istotne funkcje dla narządu słuchu i zachowania równowagi. W chorobie Meniere’a dochodzi do zbyt intensywnego gromadzenia się limfy, co prowadzi do pęknięcia ścian błędnika. Wyciekająca limfa uszkadza pobliskie nerwy, co jest manifestowane występowaniem objawów. Specyficzne dla tego schorzenia jest to, że obszary chorobowe ulegają zagojeniu, po czym limfa ponownie się zbiera i dochodzi do takich samych uszkodzeń [1,2].

Jakie są przyczyny choroby Meniere’a?

Przyczyn wystąpienia choroby jest wiele, co znacznie utrudnia diagnostykę i znalezienie źródła problemu. Na występowanie choroby mogą wpływać:

• czynniki genetyczne;
• choroby autoimmunologiczne;
• alergie;
• zaburzenia hormonalne;
• infekcje [1,2].

Choroba Meniere’a: objawy neurologiczne. Po czym ją poznać?

Objawy towarzyszące tej chorobie obejmują przede wszystkim zaburzenia słuchu oraz uciążliwe zawroty głowy. Osoby chore skarżą się na niedosłuch oraz występowanie szumów usznych. W niektórych przypadkach obserwuje się nadwrażliwość na dźwięki. Powyższe objawy czasami mogą występować tylko w jednym uchu. Niedosłuch często pogłębia się po napadzie choroby.

Chorobie Meniere’a towarzyszą również objawy ogólnoustrojowe takie jak nudności, czy wymioty. Pojawiają się one podczas trwania napadów.

Jak sobie radzić z chorobą Meniere’a?

Podczas napadu choroby w trakcie trwania zawrotów głowy warto się położyć i odseparować od otoczenia. W przypadku, kiedy objawy się nasilają, konieczne jest wezwanie pogotowia.

Chorobę Meniere’a leczymy farmakologicznie oraz przeprowadzając zabiegi chirurgiczne.

Choroba Meniere’a: leki

Choroba Meniera jest nieuleczalna, podawane leki mają na celu łagodzenie objawów choroby oraz zapobieganie występowania napadów zawrotów głowy. W terapii stosujemy leki z przepisu lekarza:

• prometazyna (Diphergan, Polfergan), tietylperazyna (Torecan): mają za zadanie działanie przeciwwymiotne i redukujące zawroty głowy;
• betahistyna (Betaserc): ma działanie przeciwhistaminowe oraz poprawia krążenie w obrębie błędnika. W leczeniu choroby Meniera jest stosowana profilaktycznie na szumy uszne i zawroty głowy;
• leki moczopędne (furosemid, hydrochlorotiazyd): łagodzą objawy choroby poprzez obniżanie ciśnienia płynów w obrębie ucha;
• glikosteroidy i gentamycyna: są stosowane bezpośrednio do jamy ucha. Glikokortykosteroidy są stosowane przy podejrzeniu przyczyn autoimmunologicznych, a gentamycyna przy znacznym niedosłuchu.

Leczenie chirurgiczne

Kiedy leczenie farmakologiczne nie przynosi efektu, lekarze podejmują decyzję o przeprowadzeniu zabiegów chirurgicznych. Podczas zabiegów można wytworzyć przetokę, która będzie usuwać nadmiar płynu, lub całkowicie przeciąć nerw, który po zabiegu nie będzie wysyłał informacji z ucha do mózgu.

Choroba Meniere’a – leki bez recepty

Terapia choroby Meniere’a powinna być prowadzona przez lekarza otolaryngologa, który wskaże jakimi lekami powinien być leczony pacjent. Leki dostępne bez recepty mogą stanowić dodatek do leczenia podstawowego. Dodatkowa suplementacja opiera się o regenerację słuchu. Na rynku aptecznym są dwa flagowe produkty przeznaczone do wspomagania funkcji narządów słuchu.

Powyższe preparaty są bardzo zbliżone składem. Producent preparatu Audiocontrol nie podaje ilości substancji czynnych, jednak jest ich znacznie więcej niż w preparacie Auditon. Ceny są porównywalne, oba preparaty są godne polecenia.

Choroba Meniera: dieta. Na co zwrócić uwagę?

Zmiana stylu życia w tym diety jest niezwykle istotna w terapii choroby Meniera. Osoby chore powinny zminimalizować alkohol oraz kofeinę. Redukcja podaży sodu w diecie pozwala na zniwelowanie ataków zawrotów głowy. Chorzy na chorobę Meniera powinni, także unikać stresu.

Czy choroba Meniera jest groźna?

Choroba ta nie jest groźna. Mimo że nie jest to choroba śmiertelna, może znacząco wpłynąć na jakość życia pacjenta i prowadzić do znaczących trudności.

Groźność choroby Meniere’a wynika głównie z jej objawów i wpływu na codzienne funkcjonowanie. Objawy takie jak napady silnych zawrotów głowy mogą być nie tylko niezwykle uciążliwe, ale także niebezpieczne, prowadząc do upadków i urazów. Ponadto, utrata słuchu, która często towarzyszy chorobie Meniere’a, może mieć wpływ na komunikację i jakość życia pacjenta.

Czy choroba Meniera jest uleczalna?

Choroba Meniere’a jest schorzeniem przewlekłym, co oznacza, że nie ma znanej całkowitej kuracji, która mogłaby ją wyleczyć. Jednak istnieją różne metody leczenia i zarządzania objawami choroby Meniere’a, które mogą pomóc pacjentom kontrolować swoje dolegliwości i poprawić jakość życia.

Choroba Meniera a prawo jazdy. Czy można prowadzić samochód?

Prawo jazdy dla osób cierpiących na chorobę Meniere’a może być uzależnione od wielu czynników, w tym od stopnia nasilenia objawów, reakcji na leczenie i zaleceń lekarza.

W przypadku choroby Meniere’a istnieje ryzyko wystąpienia gwałtownych napadów zawrotów głowy, które mogą wpłynąć negatywnie na zdolność do bezpiecznego prowadzenia pojazdu. Dlatego ważne jest, aby pacjent i lekarz konsultowali się w tej kwestii i dokładnie ocenili ryzyko oraz zdolność do prowadzenia pojazdu.

W niektórych przypadkach, gdy objawy są kontrolowane i nie występują często, osoby chore na Meniere’a mogą nadal mieć prawo jazdy. Jednak w innych przypadkach, zwłaszcza gdy napady zawrotów głowy są częste i nasilone, organy odpowiedzialne za wydawanie prawa jazdy mogą zdecydować o jego zawieszeniu lub ograniczeniu.

Jak zapobiegać zapaleniu rogówki? 

Infekcje rogówki powstają najczęściej w wyniku jej uszkodzenia. Warto zabezpieczać się w okulary ochronne, podczas prac, których wykonywanie sprzyja uszkodzeniom gałki ocznej. Mogą także wystąpić po przedłużonym stosowaniu kropli sterydowych.

Osoby noszące soczewki kontaktowe powinny przestrzegać ważnych zasad, co oznacza regularną wymianę płynu dezynfekującego, sterylizację pojemników do przechowywania soczewek i utrzymywania bezwzględnej higieny podczas ich zakładania i zdejmowania. Zawsze powinny być wyjmowane przed snem. Długie noszenie soczewek i nieregularna ich wymiana sprzyja zapaleniu spojówek i rogówki.  Częściej wówczas zdarzają się również jej mikrouszkodzenia.

Zapalenie rogówki może być również wywołane przez alergeny, które przy uszkodzonej i cienkiej rogówce wnikają głębiej i uszkadzają strukturę oka.

Niekiedy spadek odporności sprzyja zapaleniu rogówki, mechanizmy obronne organizmu są zachwiane i drobnoustroje wnikają do wnętrza gałki ocznej.

Ponadto niewystarczająca ilość filmu łzowego może również sprzyjać zapaleniom.

Jak rozpoznać zapalenie rogówki?

Najważniejsze to właściwa diagnoza. Zapalenie rogówki może przebiegać podobnie do zapalenia spojówek [1,3]. W obu przypadkach występuje zaczerwienienie gałki ocznej, jednakże w przypadku zapalenia rogówki występuje ono również dookoła tęczówki Może występować wydzielina ropna (w przypadku zapalenia spojówek) lub wodnista (zapalenie rogówki). Charakterystycznym objawem odróżniającym obie choroby jest ból (niekiedy bardzo silny) i światłowstręt, które raczej nie występują przy zapaleniu spojówek.

Zapalenie rogówki jest chorobą wymagającą wizyty u lekarza. Nieleczone może prowadzić nawet do utraty wzroku, a późno rozpoczęte leczenie sprzyja powstawaniu blizn, które przyczyniają się do osłabienia ostrości wzroku.

Gdy podejrzewamy zapalenie rogówki, skierujmy pacjenta do lekarza.

Jak leczyć zapalenie rogówki?

Do leczenia dostępne są leki z przepisu lekarza. W zależności od rodzaju zakażenia stosuje się leki przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe lub przeciwgrzybicze. W przypadku zapalenia rogówki spowodowanego zespołem suchego oka pomocne będą krople długotrwale nawilżające i kojące (np. zawierające kwas hialuronowy i jego pochodne, ektoinę i dexpantenol).

Leki przeciwbakteryjne

Leki przeciwbakteryjne najczęściej stosowane w zapaleniu rogówki to krople lub maści oczne zawierające:

• cyprofloksacynę
• ofloksacynę
• moksyfloksacynę
• tobramycynę
• neomycynę
• gentamycynę
• amikacynę

Substancje te hamują namnażanie się bakterii oraz działają bakteriobójczo.

Należy je stosować zgodnie z zaleceniem lekarza. W przypadku ofloksacyny zaleca się aplikację kropli najczęściej od 3 do 4 razy na dobę w odstępach około 5-6-godzinnych.

Jeśli lekarz zalecił również maść, należy stosować ją zawsze jako ostatnią. Jeśli zalecana jest raz na dobę, zwykle podaje się ją wieczorem do worka spojówkowego, wyciskając zawartość tuby wielkości mniej więcej ziarnka grochu.

W przypadku cyprofloksacyny stosowanej we wrzodziejącym zapaleniu rogówki dawkowanie rozpoczyna się nawet od 2 kropli podawanych co 15 minut, a następnie co 30 minut, wydłużając odpowiednio odstęp między dawkami w ciągu doby. Wrzodziejące zapalenie rogówki może wymagać leczenia dłuższego niż 14 dni. O długości terapii decyduje oczywiście lekarz.

Przy stosowaniu antybiotyków do gałki ocznej należy pamiętać, że podczas aplikowania kropli mogą one dostać się do jamy nosowo-gardłowej i przyczyniać się do powstawania oporności niektórych szczepów bakterii na dany antybiotyk.

Miejscowe podawanie leków ocznych zawierających substancje czynne  jak antybiotyki czy sterydy niesie ze sobą ryzyko wchłonięcia leku do krążenia ogólnego i tym samym działania ogólnoustrojowego. Jeśli pacjent dodatkowo stosuje leki ogólne o działaniu przeciwbakteryjnym, czy przeciwzapalnym (sterydy) ryzyko to jest większe.

W przypadku ofloksacyny i cyprofloksacyny, które należą do grupy chinolonów, istnieje ryzyko wystąpienia zapalenia ścięgien lub nawet ich zerwanie. U pacjentów borykających się z chorobami mięśni i stawów, a także przyjmujących doustne antybiotyki takie ryzyko znacznie wzrasta.

Leki przeciwwirusowe

Znacznie rzadziej przyczyną zapalenia rogówki są wirusy. Na te patogeny antybiotyki nie działają, skuteczne będą leki hamujące namnażanie się wirusów. Najczęściej stosowany jest acyklowir i gancyklowir. Acyklowir zaburza syntezę wirusowego DNA [2].

Wirusowe zapalenie rogówki może być wywołane przez trzy wirusy: Herpes Simplex Virus (wirus opryszczki), adenowirusy oraz VZV (Varicella Zoster -półpasiec oczny).

Czas trwania infekcji to zwykle dwa-trzy tygodnie, objawy we wszystkich trzech zakażeniach są podobne, jedynie w półpaścu ocznym występują obrzęk i zaczerwienienie powiek [1,2].

Istotna jest izolacja chorego, ponieważ wirusowe zapalenie rogówki jest chorobą wysoce zakaźną. Oprócz leków miejscowych, w przypadku półpaśca, lekarz może zlecić ogólnoustrojowe leczenie przeciwwirusowe (acyklowir), a także leki sterydowe i przeciwbólowe. Jeśli dojdzie do nadkażenia bakteryjnego, lekarz może zalecić antybiotyk.

Nie można bagatelizować wirusowego zapalenia rogówki, ponieważ prowadzić może to do poważnych następstw – rozległego wrzodziejącego zapalenia, a także zapalenia nerwu trójdzielnego.

Bywa również tak, że choroba często nie wymaga podawania leków i samoistnie ustępuje.

Leki przeciwgrzybicze

Grzybicze zapalenie rogówki najczęściej wywołane jest grzybami nitkowatymi z rodzaju Fusarium oraz Candida [4]. Choroba jest następstwem wnikania do rogówki patogenów przez uszkodzoną strukturę (uraz mechaniczny, niewłaściwe noszenie soczewek kontaktowych, zabieg operacyjny).

Pacjenci leczeni immunosupresyjnie są z reguły bardziej narażeni na ciężkie objawy grzybiczego zapalenia rogówki.

Obecnie w Polsce nie są dostępne gotowe preparaty kropli czy maści ocznych zawierających związki przeciwgrzybicze. Odpowiednie leki sporządza się z przepisu lekarza w aptekach szpitalnych bądź otwartych z recepturą oczną.

Do leczenia wykorzystuje się roztwór amfoterycyny B oraz worykonazolu (przygotowywany z płynu dożylnego) w odpowiednich dawkach.

Worykonazol jest substancją o większym bezpieczeństwie i skuteczności od amfoterycyny B [4]. Do leczenia wykorzystuje się również flukonazol i clotrimazol (clotrimazol w formie 1% maści – preparat Aristen).

Co warto stosować na zapalenie rogówki?

W leczeniu zapalenia rogówki bardzo istotne jest właściwe rozpoznanie. Gdy farmaceuta podejrzewa zapalenie rogówki u pacjenta, bezwzględnie powinien skierować go do lekarza.  Różnicowanie zapalenia spojówek od zapalenia rogówki może być problematyczne, więc należy zachować szczególną ostrożność w dobieraniu leków bez recepty (tylko w przypadku niepowikłanego zapalenia spojówek).

Na rynku jest obecnie cała gama leków na receptę skutecznych w leczeniu tego schorzenia. Informacje przekazywane pacjentowi przy wydawaniu tych leków powinny zawierać sposób dawkowania, informację o nieprzerywaniu terapii na własną rękę oraz możliwych działaniach niepożądanych. Pomoże to pacjentowi we właściwym prowadzeniu terapii i jej sukcesie.

Kleszcze — informacje podstawowe

Podstawowe informacje na temat kleszczy można znaleźć w artykule Kleszcz — obawy, metody usuwania i ochrona. W bardzo przystępny sposób zostały tam opisane charakterystyczne cechy kleszcza, profilaktyka oraz sposoby usuwania kleszczy [1].

Kleszcze — jak jest naprawdę?

Zastanawiające jest, jak mało uwagi w mediach poświęca się tematyce kleszczy. Zbliżają się wakacje, a za tym idzie zwiększona aktywność kleszczy. Co roku w Polsce powodują one kilkanaście tysięcy przypadków. Lekarze podają liczby ok. 10 tysięcy rocznie. Z kolei stowarzyszenia pacjentów mówią nawet o liczbach rzędu 12 tysięcy przypadków rocznie bardzo ciężkich chorób,  które nierzadko prowadzą do kalectwa lub nawet śmierci. Co gorsze, liczby te mogą być mocno niedoszacowane.

W Stanach Zjednoczonych Ameryki przez długi czas podawano rok rocznie liczbę ok. 30 tysięcy zachorowań, ale w ostatnim czasie zaktualizowano te dane, zwiększając je dziesięciokrotnie! Wynika to z trudności diagnostycznych oraz szerokiego spektrum chorób, jakie są powodowane przez kleszcze. Dodatkowo niepokoi fakt, że kleszcze można spotkać już nie tylko w lasach, ale również w parkach czy nawet małych skrawkach zieleni obok naszych domów. Kilkanaście lat temu nie sposób było znaleźć kleszcza np. w Łazienkach Królewskich w Warszawie. Niestety ok. 20% kleszczy w Warszawie jest zarażonych i może przenosić groźne dla ludzi patogeny, a ok. 5% przenosi więcej niż jeden patogen [2,3]!

Jakie są przyczyny zwiększonej aktywności kleszczy?

Niektórzy naukowcy twierdzą, że zmiany klimatyczne, które polegają na coraz to łagodniejszych zimach i deszczowych latach sprzyjają obecnie widocznej inwazji kleszczy. Co gorsze, istnieją doniesienia, że kleszcze można spotkać w budynkach położonych w obszarach leśnych czy wiejskich. Kleszcze najbardziej lubią wilgotne środowisko, dlatego mieszkańcy domów otoczonych suchym pasem ziemi oraz z regularnie koszoną trawą (lubią się ukrywać w wysokiej trawie) są mniej narażeni na kontakt z kleszczami. Można ją spotkać również w centrach miast, w kamienicach, a dokładnie strychach i miejscach, gdzie bytują gołębie. Sytuacja ta dotknęła np. Wieżę Mariacką w Krakowie, gdzie pomogła dopiero dezynsekcja. Dlatego w takich mieszkaniach warto uszczelnić wszystkie szpary, przez które kleszcze mogą przedostać się do mieszkania oraz regularnie sprzątać wszelkiego rodzaju kąty i inne trudniej dostępne miejsca [1,2].

Jakie choroby wywołują kleszcze?

Kleszcze mogą powodować choroby wirusowe (gorączka krwotoczna Alkhurma czy krymsko-kongijska gorączka krwotoczna), choroby pierwotniakowe (babeszjoza czy teilerioza) oraz choroby bakteryjne (anaplazmoza, erlichioza, śródziemnomorska gorączka plamista, riketsjoza, nawracająca gorączka odkleszczowa, tularemia). Kleszczowe zapalenie mózgu zostało szczegółowo opisane w artykułach Kleszcz — obawy, metody usuwania i ochrona i Nieobowiązkowe szczepienia — na co warto dodatkowo zaszczepić swoje dziecko?. Z kolei o boreliozie można szczegółowo się dowiedzieć z artykułu Borelioza, czyli choroba z Lyme — diagnostyka i leczenie. Dlatego ten artykuł skupi się na kilku pozostałych, nieco rzadziej w Polsce spotykanych chorobach [1,3].

Babeszjoza

U ludzi babeszjoza występuje rzadko, jednakże badania serologiczne pracowników leśnych i rolników wskazały, że bezobjawowa w Polsce jest częstsza, niż przewidywano. Przypadki objawowe w Polsce są najczęściej pokłosiem zakażenia w Ameryce Północnej lub Południowej i mają ciężki przebieg, podobny do malarii. Bezobjawowych przypadków z reguły nie leczy się, a w pozostałych przypadkach stosuje się atowakwon (np. Mepron czy Wellvone) i azytromycynę (np. Sumamed lub Azycyna) lub klindamycynę (np. Clindamycin-MiP) i chininę (w Polsce dostępny jest preparat Arechin — fosforan chlorochiny [3]).

Anaplazmoza

Anaplazmoza jest chorobą wywoływana przez bakterie gram ujemne. Najczęściej do zakażenia dochodzi w wyniku transmisji po ukłuciu zainfekowanego kleszcza. Objawy są zmienne i często niecharakterystyczne, od infekcji bezobjawowej do stanów zagrażających życiu. Najczęściej są to: wysoka gorączka, dreszcze, bóle stawów,  mięśni, głowy, osłabienie, suchy kaszel, zaburzenia oddychania. Może również dojść do zapalenia płuc. Rzadziej obserwowane są zmiany skórne czy zaburzenia żołądkowo-jelitowe. W leczeniu stosuje się antybiotyki, takie jak doksycylina (np. Efracea lub Doxycyclinum Polfarmex) czy rifampicyna (np. Rifampicyna TZF) [3].

Tularemia

Tularemia jest groźną, zakaźną chorobą bakteryjną wywołaną przez pałeczki gram ujemne. Można się zarazić przez kontakt z zakażoną skórą, płynami ustrojowymi, krwią czy błonami śluzowymi chorego zwierzęcia lub po ukąszeniu przez komary, bąki lub kleszcze. Objawami są: wyczerpanie, gorączka, spadek masy ciała, zapalenie gardła z często towarzyszącym zapaleniem płuc. Do leczenia wykorzystuje się antybiotyki, takie jak streptomycyna (np. Streptomycin), gentamycyna (np. Gentamicin TZF), rifampicyna (np. Rifampicyna TZF) czy chloramfenikol [3].

Gorączka krwotoczna krymsko-kongijska

Gorączka krwotoczna krymsko-kongijska jest wywoływana przez groźnego wirusa opisanego najpierw w 1944 roku na Krymie, a potem w 1969 w Kongu. Została potwierdzona również w Europie, m.in. w takich krajach, jak: Albania, Bułgaria, Czarnogóra czy Hiszpania. Do zakażenia człowieka dochodzi poprzez kontakt z krwią zainfekowanych zwierząt (głównie zwierzęta hodowlane) oraz po ugryzieniu przez kleszcza. Może być również przenoszona z człowieka na człowieka. Choroba najczęściej powoduje wysoką gorączkę, bóle brzucha często z wymiotami, bólem głowy i stawów. Obserwuje się również przekrwienie spojówek i błony śluzowej gardła, czasami występuje żółtaczka. Wraz z rozwojem choroby może dojść do krwotoków z nosa oraz niekontrolowanych krwawień. Leczenie przebiega głównie objawowo i polega na utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej i wodno-elektrolitowej u pacjenta [3].

Kleszcze atakują bezboleśnie, dlatego ich ukąszenie często pozostaje niezauważone. Samo ugryzienie zazwyczaj nie jest groźne, jednak niebezpieczeństwo stanowią choroby, które mogą być przez te pasożyty przenoszone. W Polsce kleszcze są poważnym problemem, ponieważ każdego roku powodują tysiące zachorowań na boreliozę oraz kleszczowe zapalenie mózgu. Lekarze szacują, że rocznie występuje około 10 tysięcy przypadków chorób odkleszczowych, jednak stowarzyszenia pacjentów sugerują, że faktyczna liczba może być jeszcze wyższa nawet o 2 tysiące. Objawy tych chorób często pojawiają się dopiero kilka miesięcy po ukąszeniu, co znacznie utrudnia prawidłową diagnozę. Ponadto wiele przypadków jest niedoszacowanych, ponieważ nie zawsze udaje się powiązać chorobę z ukąszeniem przez kleszcza, a niektóre z nich mogą prowadzić nawet do kalectwa lub śmierci. Warto więc wiedzieć, jakie choroby przenoszą kleszcze, aby skutecznie się przed nimi chronić [1,2].

Czy kleszcze mogą przenosić bakterie tężca i pierwotniaki?

Wiele osób zastanawia się, czy kleszcze mogą przenosić bakterie tężca. W rzeczywistości kleszcze nie przenoszą tężca – jest to choroba, którą zazwyczaj można złapać przez kontakt zanieczyszczonej gleby z otwartą raną. Natomiast ukąszenie kleszcza może przenosić inne bakterie, wirusy, a także pierwotniaki. Przykładem takiej choroby jest babeszjoza, którą wywołują pierwotniaki. Chociaż w Polsce babeszjoza występuje rzadko i najczęściej jest związana z pobytem za granicą, to warto zachować ostrożność. Objawy babeszjozy mogą przypominać malarię. Dlatego zawsze warto dokładnie zdezynfekować miejsce ukąszenia kleszcza i obserwować, czy nie pojawią się niepokojące objawy. Najlepszą ochroną przed tymi zakażeniami pozostaje stosowanie odpowiednich środków ochronnych, zwłaszcza podczas wyjazdów zagranicznych, gdzie ryzyko chorób odkleszczowych może być większe.

Jak rozmnaża się kleszcz i czy wpływa to na ryzyko zakażeń?

Warto również wiedzieć, jak rozmnaża się kleszcz. Samice kleszczy po napiciu się krwi gospodarza składają nawet kilka tysięcy jaj w wilgotnych i zacienionych miejscach, na przykład pod liśćmi lub w wysokiej trawie. Po kilku tygodniach z tych jaj wykluwają się larwy, które natychmiast poszukują żywiciela, by móc przejść do kolejnego stadium rozwoju. Cykl rozwojowy kleszczy obejmuje kilka etapów: larwę, nimfę i dorosłego osobnika. Każdy z tych etapów wymaga pobrania krwi, co zwiększa ryzyko przenoszenia chorób na ludzi i zwierzęta. Właśnie dlatego kontrolowanie populacji kleszczy jest tak ważne, aby zmniejszyć zagrożenie związane z chorobami odkleszczowymi.

Jakie choroby mogą być przenoszone przez kleszcze?

Kleszcze, choć niewielkie i pozornie nieszkodliwe, mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia człowieka. Ukąszenie przez kleszcza często bywa niezauważone, ale skutki zdrowotne mogą być bardzo poważne. Warto wiedzieć, jakie choroby mogą być przenoszone przez kleszcze, aby szybko rozpoznać niepokojące objawy i podjąć odpowiednie leczenie. Kleszcze mogą przenosić m.in.:

Choroby bakteryjne:

• anaplazmoza – jest to choroba wywoływana przez bakterie gram ujemne. Jej objawy to najczęściej wysoka gorączka, dreszcze, bóle stawów,  mięśni, głowy, osłabienie, suchy kaszel, zaburzenia oddychania. Anaplazmoza może rozwinąć się w zapalenie płuc. Do jej leczenia stosuje się antybiotyki, takie jak doksycylina (np. Efracea lub Doxycyclinum Polfarmex) czy rifampicyna (np. Rifampicyna TZF);
• borelioza – jest to jedna z najczęściej przenoszonych przez kleszcze chorób. Chorobę najczęściej diagnozuję się poprzez objawy takie jak rumień wędrujący, naciek limfocytarny oraz zanikowe zapalenie skóry. Oprócz zmian skórnych podczas boreliozy mogą pojawić się mniej specyficzne objawy, takie jak zmęczenie, zawroty i bóle głowy. W zależności od przebiegu choroby i objawów stosuje się antybiotyki takie jak np. doksycylina (np. Doxycyclinum Polfarmex);
• erlichioza – jest to ogólnoustrojowa odkleszczowa choroba zakaźna wywoływana przez bakterie gram-ujemne. Najczęściej obserwuje się ją w Stanach Zjednoczonych Ameryki, w Polsce odnotowuje się pojedyncze przypadki co roku. Jej najczęstszymi objawami są gorączka, dreszcze, bóle głowy, mięśni i wysypka, ale zdarzają się również kaszel, nudności, wymioty, biegunka, bóle brzucha czy ciężkie powikłania związane z ośrodkowym układem nerwowym.  Do leczenia erlichiozy stosuje się przede wszystkim antybiotyki i leki objawowe (leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe). Najczęściej stosowane są doksycyklina np. Unidox Solutab czy ryfampicyna np. Rifampicyna TZF;
• śródziemnomorska gorączka plamista – występuje w krajach basenu Morza Śródziemnego w ciepłych miesiącach (czerwiec-wrzesień). Najczęstszymi objawami choroby są gorączka oraz plamista wysypka skórna pojawiająca się po 2–6 dni. Charakterystyczna jest również  czarna zmiana martwicza skóry w miejscu ugryzienia przez kleszcza. Mniej swoiste objawy choroby to powiększenie węzłów chłonnych, bóle głowy i bóle mięśniowo-stawowe. Z reguły jest to choroba o łagodnym przebiegu, jednak zdarzają się również groźne dla zdrowia powikłania. Leczenie najczęściej jest objawowe, podobne do innych chorób bakteryjnych;
• riketsjoza – w Polsce odnotowuje się bardzo mało przypadków (ok. 3-5 rocznie), rozprzestrzenianiu tej choroby sprzyjają przede wszystkim złe warunki sanitarno-epidemiologiczne. Na podejrzenie riketsjozy wskazują objawy takie jak gorączka, bóle głowy i wysypka. Pozostałe objawy będą się różnić w zależności czy przyjmie ona formę duru, gorączki guzkowej czy anaplazmozy granulocytarnej. Leczenie przebiega podobnie jak innych chorób bakteryjnych, stosuje się antybiotykoterapię w zależności od formy riketsjozy, stanu pacjenta oraz możliwych powikłań;
• tularemia – jest wywołana przez pałeczki gram ujemne, do jej objawów należą wyczerpanie, gorączka, spadek masy ciała, zapalenie gardła z towarzyszącym zapaleniem płuc, w jej leczeniu wykorzystuje się antybiotyki, takie jak streptomycyna (np. Streptomycin), gentamycyna (np. Gentamicin TZF) czy rifampicyna (np. Rifampicyna TZF) [1,2,3].

Choroby wirusowe:

• gorączka kleszczowa Colorado – jest to choroba przenoszona przez wirusy Coltivirus, występujących głównie na terenie USA i Kanady. Do najczęstszych objawów należą wysoka temperatura (nawet 40 stopni Celsjusza), bóle mięśni i stawów, ból gałek ocznych, światłowstręt, nudności, wymioty, i zmęczenie i wysypka. Nie ma leczenia przyczynowego tej choroby. Można jedynie zastosować leczenie objawowe, w zależności od objawów stosuje się np. leki przeciwgorączkowe, przeciwbólowe. W procesie leczenia ważne jest prawidłowe usunięcie kleszcza;
• <a href=”https://leki.pl/poradnik/szczepienie-przeciwko-kleszczowemu-zapalenia-mozgu/”>kleszczowe zapalenie mózgu – jedna z najbardziej znanych chorób przenoszonych przez kleszcze. Jest to wirusowe zapalenie mózgu wywoływane najczęściej przez wirusa z grupy B. Jest to najszerzej opisana choroba odkleszczowa, dlatego w tym artykule zostaje jedynie wspomniana. Warto pamiętać jednak, że w przeciwieństwie do pozostałych, szczególnie bakteryjnych, jest bardzo trudna do wyleczenia. Nie ma swoistego leczenia, a rehabilitacja może być bardzo długa;
• krymsko-kongijska gorączka krwotoczna – w Polsce praktycznie nie występuje, ale była odnotowana w Europie, m.in. w Albanii, Bułgarii, Czarnogórze czy Hiszpanii. Choroba najczęściej powoduje wysoką gorączkę, bóle brzucha często z wymiotami, bólem głowy i stawów, przekrwienie spojówek i błony śluzowej gardła, czasami pojawia się żółtaczka. Leczenie przebiega głównie objawowo i polega na utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej oraz wodno-elektrolitowej [1,2,3].

Choroby pierwotniakowe:

• babeszjoza – rzadko występuje u ludzi, przypadki objawowe w Polsce są najczęściej pokłosiem zakażenia w Ameryce Północnej lub Południowej i mają ciężki przebieg, podobny do malarii. Bezobjawowych przypadków z reguły nie leczy się (obserwowano je u strażników leśnych i innych osób pracujących w lasach), a w pozostałych przypadkach stosuje się atowakwon (np. Mepron czy Wellvone) i azytromycynę (np. Sumamed lub Azycyna) lub klindamycynę (np. Clindamycin-MiP) i chininę (w Polsce dostępny jest preparat Arechin — fosforan chlorochiny [1,3].

Podsumowanie

Kleszcze przenoszą wiele groźnych chorób bakteryjnych, wirusowych i pierwotniakowych, z których najbardziej znane są borelioza i kleszczowe zapalenie mózgu. Nie przenoszą jednak bakterii tężca, choć po ukąszeniu warto zadbać o odpowiednią higienę i dezynfekcję rany. Wiedza o tym, jak rozmnaża się kleszcz oraz jakie choroby przenoszą kleszcze, pozwala lepiej zrozumieć zagrożenia oraz skuteczniej im zapobiegać. Profilaktyka jest kluczowa – pamiętaj o odpowiednim ubraniu, stosowaniu środków odstraszających oraz regularnych kontrolach ciała, zwłaszcza po spacerach w lesie czy parku. W przypadku jakichkolwiek niepokojących objawów, zawsze warto skontaktować się z lekarzem.

Co to jest dżuma?

Dżuma znana również pod nazwami czarna śmierć, zaraza morową czy mór jest bardzo zakaźną choroba bakteryjną. Jest wywoływana przez pałeczki Yersinia pestis z rodzaju Enterobacteriacae. Ich nazwą wzięła się od francuskiego lekarza Alexandre Yersina, który w 1894 r. Po raz pierwszy odkrył i opisał tę bakterię. Pozwoliło to na opracowanie skutecznego antidotum w postaci surowicy przeciwko dżumie [1].

Epidemia dżumy

W starożytności i średniowieczu opisano wiele epidemii, które mogą być uznawane za dżumę. Jedno z bardziej znanych była pandemia, która w 541 r. nawiedziła Konstantynopol i szybko pochłonęła ⅓ mieszkańców tej wielkiej metropolii. Przez następne lata szalała już praktycznie w całej Europie i pochłonęła ok. 100 mln istnień ludzkich. Z kolei trwająca 4 lata i mająca swój początek w 1347 epidemia dżumy pochłonęła ponad 25 mln ofiar w Europie. Co ciekawe, badania wskazują, że Dżuma Justyniana była wywołana przez inny szczep bakterii niż te w XIV w. i później [2].

Malaria — co musisz wiedzieć przed egzotyczną podróżą?

Rodzaje i objawy czarnej śmierci

Dżuma zasadniczo może przyjąć trzy różne formy:

• posocznicowa (septyczna) – rozwija się niezwykle szybko, toksyna bakterii przechodzi do krwi i powoduje najczęściej zgon po 2-3 dniach, objawy to głównie wysoka gorączka z dreszczami,  zgorzel nosa, palców rąk i stóp;
• płucna pierwotna – bardzo zakaźna, objawia się suchym, męczącym kaszlem z krwiopluciem, dusznością, sinicą które prowadzą do niewydolności serca i śmierci osoby zakażonej;
• dymieniczna (płucna wtórna) – towarzyszą jej dreszcze i wysoka gorączka, rozszerzenie naczyń krwionośnych, znaczące powiększenie węzłów chłonnych,  ich ból i pękanie, wybroczyny skórne, śpiączka, bez leczenia ok. 50% śmiertelność [1,3].

Diagnostyka dżumy

W dzisiejszym świecie dżuma w Polsce czy Europie praktycznie nie jest spotykana. Jest ona za to dalej spotykana w Azji, Afryce, Ameryce Południowej i w bardzo niewielkim stopniu Ameryce Północnej. Może więc zdarzyć się, że zostanie przywieziona z tamtych regionów przez podróżnych. Zaobserwowanie u siebie objawów dżumy, w szczególności powiększonych węzłów chłonnych, powinna skutkować jak najszybszym kontaktem z lekarzem. Lekarz, po przeprowadzeniu wywiadu, może zlecić wykonanie analizy hodowli bakteryjnej wyhodowanej z materiału pobranego z węzłów limfatycznych lub plwociny. Lekarz może również zlecić wykonanie badania izolacji materiału genetycznego bakterii metodą PCR lub badań serologicznych. Te badania traktowane są priorytetowo i wykonywane są tylko w specjalnych laboratoriach. Należy pamiętać, że w Polsce na mocy ustawy chorzy na dżumę są przymusowo hospitalizowani oraz poddani kwarantannie [3].

Jak można zapobiec zarażeniu dżumą?

Do zakażenia dżumą najczęściej dochodzi poprzez pokąsanie przez pchły, które zostały zainfekowane przez bytowanie na zarażonych szczurach, wiewiórkach lub innych małych ssakach. Zdarzają się również infekcje spowodowane spożyciem skażonego jedzenia lub wody. Wśród ludzi najczęściej dochodzi jednak do zakażeń drogą kropelkową.

Aby przeciwdziałać rozprzestrzenianiu się dżumy, w krajach narażonych na jej wystąpienie podejmuje się szereg działań zapobiegawczych. Zmniejsza się populację szczurów żyjących niedaleko siedlisk ludzkich oraz edukuje mieszkańców, jak dbać o swoje zwierzęta i jak postępować w przypadku kontaktu z dzikimi zwierzętami lub ich zwłokami. Na dzień dzisiejszy w Europie nie istnieje zarejestrowana szczepionka przeciwko dżumie. Z tego względu, wyjeżdżając w regiony gdzie może ona występować, należy w sposób szczególny dbać o higienę, używać środków odstraszających insekty oraz unikać kontaktu z dzikimi zwierzętami [1].

Jak wygląda leczenie dżumy?

W przypadku nieleczonej dżumy śmiertelność wynosi ok 50%. Dzieje się tak najczęściej w wyniku groźnych powikłań związanych z niewydolnością oddechową, martwicą tkanek czy narządów. Podjęcie leczenia zmniejsza śmiertelność nawet 10-krotnie. Najczęściej w leczeniu wykorzystuje się kroplówki zawierające antybiotyki np. gentamycyna, cefalosporyna, streptomycyna czy tetracykliny. W przypadku martwicy narządów lub tkanek często wymagana jest interwencja chirurgiczna [1,3].