Co to jest udar?

Udar, znany również jako incydent naczyniowo-mózgowy występuje, gdy część mózgu traci dopływ krwi. Komórki mózgowe pozbawione tlenu i glukozy potrzebnych do przeżycia umierają. WHO definiuje schorzenie jako szybko rozwijający się zespół objawów neurologicznych, które utrzymują się dłużej niż 24 godziny, jeśli wcześniej nie dojdzie do zgonu. Zaburzenie czynności mózgu ma w tym przypadku podłoże naczyniowe. No dobra, ale co to tak właściwie znaczy [1]?

Dlaczego dochodzi do udaru?

W naszej krwi pływa wiele składników, takich jak tłuszcze, glukoza lub wapń. Jeśli ich poziom jest prawidłowy, to nie ma problemu. Niestety jeśli mamy nadmiarowe liczby któregoś ze składników, to ten nadmiar zaczyna się odkładać. Tworzą się blaszki miażdżycowe. Dzieje się to jeszcze szybciej i intensywniej jeśli cierpimy, np. na nadciśnienie. Wtedy nasze naczynia krwionośne mogą ulegać drobnym pęknięciom, co przyspiesza tworzenie złogów. Złogi mogą rosnąć, blokując dopływ krwi do mózgu. Blaszka może pękać, co przyczynia się do powstawania skrzepu. On może jeszcze bardziej blokować dopływ krwi lub się oderwać i zablokować którąś tętnice. Wtedy dochodzi do blokady dopływu krwi i substancji odżywczych do mózgu – mamy do czynienia z udarem niedokrwiennym [2,3].

Inna mechanika pojawia się podczas udaru krwotocznego. Wtedy – najczęściej z powodu zbyt wysokiego ciśnienia krwi i osłabienia naczyń – dochodzi do ich pęknięcia i zalania mózgu. Udar krwotoczny odpowiada za około 20% przypadków, a ten omówiony wcześniej – niedokrwienny – za 80%. Jakie są objawy udaru? Jak objawia się udar? Warto znać te symptomy, aby szybko reagować [2,3]!

Jak objawia się udar?

Udar mózgu to poważna sytuacja, która wymaga natychmiastowej pomocy medycznej. Ważne jest szybkie rozpoznanie objawów. Jakie są objawy udaru? Pamiętaj o algorytmie FAST:

• F jak twarz – czy kącik ust opada po jednej stronie? Poproś osobę, by się uśmiechnęła. Jeśli uśmiech jest krzywy, może to być objaw udaru;
• A jak ręka – czy jedna ręka jest słabsza? Poproś osobę, by uniosła obie ręce. Jeśli jedna opada lub jest słaba, to może być znak udaru;
• S jak mowa – czy mowa jest niewyraźna lub niezrozumiała? Poproś osobę, by powtórzyła proste zdanie, np. „Wszystko będzie dobrze”. Jeśli ma trudności z powtórzeniem, to sygnał ostrzegawczy;
• T jak czas – jeśli zauważyłeś te objawy, natychmiast wezwij pomoc medyczną (zadzwoń na 112).

Dodatkowe objawy, które mogą wystąpić to problemy ze wzrokiem, np. podwójne widzenie, utrata widzenia w jednym oku, zawroty głowy, nudności, wymioty, co często zdarza się przy udarze pnia mózgu lub móżdżku. U kobiet udar częściej objawia się nietypowo, np. nagłą dezorientacją, problemami z koncentracją, ogólnym osłabieniem mięśni, napadami drgawek czy silnym bólem głowy bez wyraźnej przyczyny. Jeśli zauważyłeś u siebie lub kogoś bliskiego te objawy, nie czekaj. Każda minuta jest ważna! Jednak czasami pacjent może doświadczyć krótkotrwałych objawów, tzw. TIA. Co to jest TIA i jakie są objawy TIA?

Jakie są objawy TIA?

Co to jest TIA? Przemijający napad niedokrwienny (TIA lub mini udar) to krótkotrwały udar niedokrwienny, w którym objawy ustępują samoistnie. TIA poprzedza udar u 20% pacjentów, występując w ciągu kilku godzin lub dni wcześniej. Szacuje się, że można zapobiec nawet 80% udarów po TIA. Czy istnieją jakieś leki na mini udar?Pacjentom, którzy przeszli przemijający atak niedokrwienny (TIA), często przepisuje się leki na mini udar zmniejszające ryzyko wystąpienia udaru. Należą do nich leki obniżające poziom cholesterolu we krwi i zmniejszające ciśnienie krwi. Ponadto stosuje się także leki przeciwpłytkowe, aby zmniejszyć krzepliwość krwi [1-4].

Migotanie przedsionków jest najczęstszą przyczyną udaru zatorowego. Leki przeciwzakrzepowe minimalizują ryzyko powstania zakrzepów w sercu, a następnie embolizacji i udaru. Wybór leku zależy od konkretnego pacjenta i indywidualnej sytuacji. Pacjentom przepisuje się m.in. apiksaban (Eliquis), rywaroksaban (Xarelto) lub dabigatran (Pradaxa) [3,4].

Kto może zachorować na udar?

Wiemy już dość dużo o tym, co to jest udar i jakie są objawy udaru. Dowiedzmy się, kto może zachorować na udar i czy można jemu jakoś zapobiec? Ryzyko udaru rośnie z wiekiem, ale około 1 na 4 przypadki dotyczy osób młodych. Większe ryzyko mają osoby, których bliscy krewni (rodzice, dziadkowie, rodzeństwo) przeszli udar, osoby pochodzące z Azji oraz ci, którzy wcześniej przebyli udar, przemijający napad niedokrwienny (TIA) lub zawał serca. Mężczyźni są bardziej narażeni niż kobiety, choć kobiety częściej umierają z powodu udaru. Dodatkowo ryzyko zwiększają migrena i dysplazja włóknisto-mięśniowa. Do czynników ryzyka, które można modyfikować, należą: nadciśnienie, cukrzyca, choroby serca, wysoki cholesterol, zwężenie tętnicy szyjnej, hiperhomocysteinemia oraz niezdrowy styl życia, jak palenie tytoniu, nadmierne spożycie alkoholu, brak aktywności fizycznej, otyłość i stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych lub hormonów po menopauzie. Udarom można zapobiec, prowadząc zdrowy tryb życia, przestrzegając zaleceń lekarza i kontrolując modyfikowalne czynniki ryzyka, co dodatkowo chroni przed chorobami serca. Na sam koniec przedstawiamy bardzo ważną rzecz – udar i pierwsza pomoc. Musisz to wiedzieć, aby skutecznie pomóc chorej osobie [6,7].

Jak udzielić pierwszej pomocy?

Udar może spowodować utratę równowagi lub przytomności, co może doprowadzić do upadku. Jeśli go podejrzewasz, wykonaj następujące czynności:

• zadzwoń na numer 112, lub 999. Zachowaj jak największy spokój;
• jeśli osoba jest nieprzytomna, ułóż ją w pozycji bocznej bezpiecznej. Pamiętaj o udrożnieniu dróg oddechowych, aby umożliwić swobodne oddychanie. W tym celu wykonaj tzw. manewr czoło-żuchwa. Kładąc rękę na czole i unosząc żuchwę, odchyla się delikatnie głowę do tyłu;
• sprawdź oddech. – jeśli osoba nie oddycha, wykonaj RKO. Jeśli występują trudności z oddychaniem, poluzuj ubranie, takie jak krawat lub szalik;
• nie dawaj nic do jedzenia ani picia;
• jeśli dana osoba wykazuje jakąkolwiek słabość w kończynie, unikaj jej poruszania;
• uważnie obserwuj osobę pod kątem wszelkich zmian. Bądź przygotowany, aby powiedzieć ratownikowi o wszystkich objawach i czasie pojawienia się ich. Pamiętaj, aby wspomnieć, czy osoba upadła lub uderzyła się w głowę;
• wezwij karetkę, a nie transportuj pacjenta na własną rękę – ratownicy i lekarze mogą wdrożyć skuteczną pierwszą pomoc już w drodze do szpitala;
• nawet jeśli podejrzewasz udar lub mini udar, a nie jesteś tego pewny – zadzwoń po pomoc. Czas ma tutaj kluczowe znaczenie [7]!

Podsumowanie

Udar mózgu to poważne zagrożenie dla życia, dlatego ważna jest szybka reakcja i znajomość objawów. Jak objawia się udar? Najczęstsze symptomy to opadający kącik ust, osłabienie jednej ręki oraz niewyraźna mowa – warto zapamiętać algorytm FAST. Udar może być niedokrwienny (80% przypadków) lub krwotoczny. Objawy TIA, czyli przemijającego napadu niedokrwiennego, często ustępują samoistnie, ale mogą zwiastować udar. Warto wiedzieć, że leki na mini udar, takie jak leki przeciwzakrzepowe i obniżające cholesterol, pomagają zmniejszyć ryzyko kolejnych incydentów. Pierwsza pomoc w udarze to przede wszystkim szybkie wezwanie pomocy (112 lub 999), kontrola oddechu i ułożenie w pozycji bezpiecznej. Każda minuta ma znaczenie – szybkie działanie ratuje życie!