Co to jest homocysteina?

Co to jest homocysteina?

Homocysteina jest aminokwasem, którego zbyt wysokie stężenie we krwi może powodować zmiany miażdżycowe. Pod jej wpływem naczynia krwionośne stają się mniej elastyczne, przez co stają się podatne na rozwój miażdżycy. Oprócz zwiększonego ryzyka rozwoju chorób miażdżycowych zbyt wysoki poziom homocysteiny może prowadzić również do powikłań tętniczych, żylnych czy zatorowo-zakrzepowych. O ile rola cholesterolu w rozwoju miażdżycy jest powszechnie znana w społeczeństwie, tak na temat hiperhomocysteinemii (zbyt wysokiego stężenia homocysteiny we krwi) nie mówi się zbyt wiele. Z tego względu wszystkie inicjatywy edukacji pacjentów w tym temacie są szczególnie cenne. Hiperhomocysteinemia jest najczęściej spowodowana mutacją genu MTHFR, złą dietą lub niedoborem witamin z grupy B. Fizjologicznie ten gen utrzymuje prawidłowe stężenie homocysteiny we krwi, jednakże jeżeli jest uszkodzony, to może dojść do zaburzenia stężenia homocysteiny [1,2].

Jakie są normy dla homocysteiny?

Za bezpieczny dla zdrowia uznaje się poziom homocysteiny we krwi nieprzekraczający 7-10 mol/l. Wyższe wartości, już w zakresie 11-13 mol/l, mogą prowadzić do uszkodzenia komórek śródbłonka wyścielających naczynia krwionośne, choć niektóre źródła dopuszczają jako normę wartości do 15 mol/l. Stan określany jako hiperhomocysteinemia diagnozuje się najczęściej przy stężeniu około 20-30 mol/l [2,3].

Niestety badania poziomu homocysteiny we krwi nie znajdują się w rutynowych badaniach czy bilansach. Z tego względu pacjenci mający jej poziom w górnych granicach mogą przez długi czas nie wiedzieć, że coś jest nie tak z ich zdrowiem. Dlatego też przy wykonywaniu badań profilaktycznych warto pamiętać także o zmierzeniu poziomu homocysteiny we krwi.

Jakie są przyczyny hiperhomocysteinemii?

Hiperhomocysteinama to zaburzenie metaboliczne, które może być spowodowane różnymi czynnikami – zarówno genetycznymi, jak i środowiskowymi. Rozpoznanie przyczyn podwyższonego poziomu homocysteiny jest kluczowe dla właściwego postępowania terapeutycznego. Do głównych przyczyn tego stanu należą:

• mutacją genu MTHFR, która prowadzi do rozwoju choroby metabolicznej i mutacji enzymu odpowiedzialnego za metabolizm homocysteiny;
• niedobór witamin z grupy B (B₆, B₉ i B₁₂) – uczestniczą w procesach przemiany homocysteiny;
• nadmierne spożywanie mięsa zwierzęcego i żywności wysoko przetworzonej;
• nadużywanie alkoholu, palenia papierosów lub stosowania w nadmiarze niektórych leków;
• poziom może być również podwyższony m.in. w przebiegu cukrzycy, niedoczynności tarczycy, niewydolności nerek czy wątroby [2,4].

Jakie mogą być skutki hiperhomocysteinemii?

Nieleczona hiperhomocysteinemia może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, wpływając na funkcjonowanie różnych układów organizmu. Długotrwale utrzymujący się podwyższony poziom homocysteiny we krwi niesie ze sobą ryzyko rozwoju wielu schorzeń, szczególnie w obrębie układu sercowo-naczyniowego i nerwowego. Do najczęstszych powikłań należą:

• udar mózgu;
• miażdżyca;
• zawał serca;
• zakrzepica;
• choroba Parkinsona czy Alzheimera;
• utrudnione zapłodnienie i zwiększone ryzyko poronienia [1,3].

Czy odpowiednia dieta może być pomocna w hiperhomocysteinemii?

Modyfikacja sposobu żywienia może znacząco wpłynąć na poziom homocysteiny we krwi. Ograniczenie ilości mięsa w diecie może zmniejszyć jej poziom oraz zapobiec dalszemu wzrostowi stężenia. Korzystne efekty przynosi również zastąpienie żywności wysoko przetworzonej produktami nieprzetworzonymi, zawierającymi składniki obniżające poziom homocysteiny. Istotne znaczenie ma także obecność w diecie antyoksydantów (np. witaminy C, E czy cynku), które zmniejszając oksydacyjne uszkodzenia naczyń krwionośnych, znacznie ograniczają rozwój miażdżycy. Nie można również zapominać o błonniku, który wspomaga odżywianie jelita, dzięki czemu zapobiega powstawaniu zmian zapalnych w tkankach i naczyniach [2,4].

Co można zrobić oprócz odpowiedniej diety?

Jak wspomniano wcześniej, jedną z przyczyn hiperhomocysteinemii może być niedobór witamin z grupy B. Ich suplementacja, szczególnie kwasu foliowego, czyli witaminy B₉ (np. Folik), witaminy B₆ (np. Vitaminum B₆ Teva) oraz witaminy B₁₂ (np. Max Vita B₁₂), może okazać się pomocna w regulacji poziomu homocysteiny.

Należy jednak pamiętać, że samodzielna suplementacja, bez konsultacji z lekarzem, może okazać się nieskuteczna z kilku powodów. Przede wszystkim specjalista, na podstawie zleconych badań, będzie w stanie precyzyjnie określić przyczynę podwyższonego poziomu homocysteiny i dobrać odpowiednie dawki witamin dla konkretnego pacjenta. Co więcej, problem nie zawsze musi wynikać z niedoboru witamin.

Szczególną grupę stanowią pacjenci ze zmianami w genie MTHFR, u których występują zaburzenia w przyswajaniu kwasu foliowego i witamin z grupy B. W ich przypadku konieczne jest stosowanie odpowiednich form aktywnych tych substancji, które są trudniej dostępne i droższe. Dlatego też przed rozpoczęciem suplementacji warto sprawdzić, czy przyczyną wysokiego poziomu homocysteiny nie jest właśnie mutacja genu MTHFR. Warto podkreślić, że niezależnie od przyczyny, najlepsze efekty terapeutyczne w przypadku hiperhomocysteinemii przynosi połączenie odpowiedniej suplementacji ze zmianą nawyków żywieniowych i rezygnacją z używek [2,3].

Podsumowanie

Dlaczego homocysteina jest ważna dla naszego organizmu? Ponieważ może być ona wskaźnikiem mówiącym o stanie zdrowia. Hiperhomocysteinemia, czyli zbyt wysoki poziom homocysteiny we krwi, może wiązać się ze zwiększonym ryzykiem zawału serca, miażdżycy, udaru mózgu, choroby zakrzepowej, choroby Parkinsona czy Alzheimera. Leczenie nie jest zbyt skomplikowane i najczęściej wymaga jedynie zmiany trybu życia i diety oraz niekiedy suplementacji witamin z grupy B. W żadnym wypadku nie wolno jej jednak lekceważyć, ponieważ jeżeli zbyt wysokie stężenie homocysteiny we krwi będzie się utrzymywać zbyt długo, może mieć bardzo poważne konsekwencje zdrowotne!