Czym charakteryzuje się stwardnienie rozsiane?

Przyczyna rozwoju stwardnienia rozsianego nie jest znana. Przypuszczalnie opiera się o czynniki genetyczne i środowiskowe. Choroba najprawdopodobniej powoduje autoimmunologiczne uszkodzenie osłonek mielinowych neuronów przy pomocy czynników zapalnych. Najczęściej początek choroby objawia się w okolicach 30. roku życia.

Uszkodzenia mózgu spowodowane przez stwardnienie rozsiane objawiają się:

• zaburzeniami mobilności,
• problemami ze wzrokiem,
• problemami z koordynacją ruchową,
• zaburzeniami funkcji poznawczych takich jak mowa, pamięć, koncentracja, zdolność myślenia abstrakcyjnego,
• intensywnym bólem.

Dolegliwości związane ze stwardnieniem rozsianym wraz z rozwojem choroby prowadzą do znacznego ograniczenia w codziennym funkcjonowaniu. Są najczęstszą przyczyną inwalidztwa u osób młodych niezwiązanego z przebytym urazem.

Istnieją różne stadia i postaci stwardnienia rozsianego. Z punktu widzenia terapii najważniejsze jest rozpoznawanie rzutu oraz pseudorzutu choroby.

O rzucie choroby mówimy kiedy pojawią się nowe objawy lub znacznie zaostrzą stare. Przy czym, zmiany te trwają przynajmniej 24 h i nie występuje dodatkowa infekcja.

Pseudorzut to pogorszenie stanu zdrowia chorego wynikające z infekcji, stresu lub innych czynników niezwiązanych ze stwardnieniem rozsianym [1,2].

Jak leczymy stwardnienie rozsiane?

Glikokortykosteroidy

Znajdują zastosowanie w leczeniu rzutu stwardnienia rozsianego. Ich zadaniem jest zahamowanie procesu zapalnego przez ograniczenie uwalniania cytokin i syntezy immunoglobulin IgG. Stabilizują również przepuszczalność przez barierę krew-mózg. Podawanie glikokortykosteroidów łagodzi w dużym stopniu przebieg rzutu choroby. Niestety na dzisiejszym etapie wiedzy brakuje dowodów na jego wpływ na rozwój choroby (czytaj także: Choroba Parkinsona — czy istnieje skuteczna terapia?).

Najczęściej stosujemy metylprednisolon i prednisolon [1].

Interferon β1a oraz β1b

Są to leki pierwszego rzutu w leczeniu stwardnienia rozsianego. Podaje się je domięśniowo lub podskórnie. Interferony to substancje naturalnie wytwarzane przez organizm ludzki w celu ochrony organizmu przed drobnoustrojami i chorobami. W leczeniu stwardnienia rozsianego następuje złagodzenie rozwoju choroby. Chociaż mechanizm tego działania nie jest do końca znany, zaobserwowano spowolnienie uszkodzeń osłonek mielinowych. Przypuszczalnie interferon hamuje atak komórek zapalnych na osłonki mielinowe. Interferon uważa się za bezpieczny lek. Ze względu na obecność białka, może u niektórych pacjentów wywołać reakcję alergiczną [1,3].

Octan glatirameru

Jest to lek immunomodulujący, stosowany w pierwszej linii w walce ze stwardnieniem rozsianym. Mechanizm działania nie jest do końca poznany. Podejrzewa się, że substancja ta wiąże się z białkami osłonki mielinowej oraz hamuje uwalnianie limfocytów T, co spowalnia cały proces reakcji zapalnej. Octan glatirameru podaje się podskórnie, z tego względu najczęstszą reakcją niepożądaną jest rumień w miejscu wstrzyknięcia. Mogą też wystąpić objawy grypopodobne zwłaszcza po pierwszym podaniu [1,4].

Teryflunomid i fumaran dimetylu

Leki te są stosowane doustnie, co jest znacznie wygodniejsze dla pacjenta w długotrwałej terapii. Działają immunomodulująco. Prowadzą do zahamowania liczebności limfocytów, co ochrania osłonki mielinowe. Są przeciwwskazane u osób z zaburzeniami czynności wątroby oraz nadciśnieniem tętniczym. Spowalniają rozwój stwardnienia rozsianego. Są stosowane jako leki pierwszego rzutu [1,5].

Przeciwciała monoklonalne

Kiedy pacjent jest uczulony, lub leki pierwszego rzutu nie wykazują odpowiedniej skuteczności, można zastosować przeciwciała monoklonalne. W leczeniu stwardnienia rozsianego stosujemy: natalizumab, alemtuzumab. Leki te powodują zmniejszenie częstości występowania rzutów. Jednak ich stosowanie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem działań niepożądanych [1,6].

Leczenie objawowe stwardnienia rozsianego

Dodatkowo wraz z postępem choroby wprowadza się leki łagodzące dokuczliwe objawy choroby. W przypadku przewlekłego bólu zaleca się stosowanie leków przeciwpadaczkowych (karbamazepina: Finlepsin, Tegretol) oraz zmniejszających napięcie mięśni (Baklofen). W leczeniu stwardnienia rozsianego stosuje się również antydepresanty w zależności od nasilenia pogorszenia nastroju pacjenta.

Przez cały okres choroby zaleca się pacjentom uczęszczanie na fizjoterapię, nawet jeśli nie występują żadne objawy upośledzenia ruchowego. Wczesne rozpoczęcie ćwiczeń łagodzi rozwój choroby. Zaleca się także trening neuropsychologiczny, aby rozwijać komórki nerwowe (zobacz też: Jak zadbać o pamięć? Europejski Dzień Mózgu).

Stwardnienie rozsiane to bardzo ciężka, nieuleczalna choroba, w związku z tym pacjent powinien skorzystać z pomocy psychoterapeuty [1,2].