Hiperhydroza i gruczoły potowe

Gruczoły potowe odgrywają ważną rolę w termoregulacji organizmu i mają ścisły związek z autonomicznym układem nerwowym. W stanie spoczynku pot wydzielany jest stale w niewielkich ilościach, jednak w wyniku zadziałania bodźca termicznego lub emocjonalnego jego produkcja się nasila. Organizm człowieka ma 4 miliony gruczołów potowych, z czego ok. 75% stanowią gruczoły ekrynowe (potowe), natomiast pozostałe to gruczoły apokrynowe. W hiperhydrozie pierwotnej główną funkcję pełni wzmożona aktywność gruczołów ekrynowych.

Czym jest nadmierna potliwość całego organizmu?

Nadmierna potliwość całego organizmu stanowi problem powszechny, który w równym stopniu dotyczy kobiet i mężczyzn. Nadpotliwość to stan opisywany jako przewlekłe zaburzenie objawiające się nadmierną produkcją potu, przekraczającą wydzielanie fizjologiczne, czyli prawidłowe, jakie jest niezbędne do utrzymania termicznej równowagi organizmu. Jak wspomniano we wstępie, w hiperhydrozie pierwotnej główną funkcję pełni wzmożona aktywność gruczołów ekrynowych [1].

Hiperhydroza (czyli nadpotliwość) może istotnie obniżać jakość życia pacjentów, ograniczać aktywność społeczną i towarzyską oraz wpływać niekorzystnie na życie zawodowe. Wyniki badań dowodzą, że ponad 70% pacjentów z hiperhydrozą ma obniżoną samoocenę, a u blisko 50% chorych występują objawy depresji [1].

Co to są gruczoły ekrynowe?

To gruczoły potowe rozmieszczone są na całej powierzchni skóry (oprócz m.in. przewodów słuchowych zewnętrznych i warg oraz warg sromowych mniejszych i łechtaczki). Ich najliczniejsze skupiska występują na dłoniach, stopach i w dołach pachowych. Na całym ciele rozmieszczonych jest ok. 4–5 milionów gruczołów potowych. Gruczoły te silnie reagują na bodźce emocjonalne i mogą być aktywowane przez autonomiczny układ nerwowy lub stymulowane przez hormon stresu, jakim jest adrenalina. To właśnie dlatego w stresujących sytuacjach można dostrzec, że ilość wydzielanego potu jest większa. Co może być przyczyną nadmiernej potliwości całego organizmu?

Jakie są przyczyny nadmiernego pocenia się?

Przyczyn nadpotliwości może być wiele. W nadpotliwości pierwotnej dużą rolę odgrywają uwarunkowania genetyczne. Jej początek obserwuje się zwykle w okresie dojrzewania. Za nadpotliwość wtórną może odpowiadać wiele różnych czynników:

• ostra choroba z towarzyszącą gorączką;
• nowotwory, w szczególności nowotwory krwi;
• stany fizjologiczne (ciąża, okres menopauzy);
• niewydolność serca;
• zaburzenia endokrynologiczne (np. nadczynność tarczycy, nadczynność przysadki mózgowej, cukrzyca);
• stosowane leki (przeciwbólowe, przeciwdepresyjne, antybiotyki, leki przeciwwirusowe, leki kardiologiczne oraz hormony) [2].

Jak zdiagnozować hiperhydrozę? Kiedy możemy mieć pewność, że nadmierna potliwość całego organizmu to faktyczny problem zdrowotny, a nie tylko przemijający stan?

Jak diagnozuje się hiperhydrozę?

Diagnozując nadpotliwość, należy określić jej typ (pierwotny lub wtórny). Nadpotliwość pierwotna występuje częściej. Rozpoznanie ustala się głównie na podstawie badania klinicznego. Duże znaczenie ma szczegółowy wywiad medyczny. Pierwotną nadpotliwość można rozpoznać u pacjentów, u których objawy utrzymują się co najmniej od 6. miesięcy oraz u których spełnione są minimum 4 kryteria z następujących:

• występowanie w miejscach koncentracji potowych gruczołów ekrynowych (pachy, dłonie, stopy, twarz);
• występowanie obustronne i symetryczne;
• brak objawów w czasie snu;
• przynajmniej 1 epizod w tygodniu;
• początek w wieku 25 lat lub wcześniej;
• dodatni wywiad rodzinny;
• zaburzanie codziennej aktywności [2].

Przy podejrzeniu hiperhydrozy wtórnej z reguły konieczne są badania dodatkowe. Jak wygląda leczenie nadpotliwości? Co stosować na nadmierne pocenie? Czy leczenie nadpotliwości jest refundowane przez NFZ?

Co na nadmierne pocenie? Leczenie nadpotliwości

Co zrobić, żeby się nie pocić? Na ratunek przychodzą produkty na nadmierną potliwość całego organizmu lub tylko jego części. Preparatami pierwszego wyboru w terapii nad potliwości są preparaty miejscowe (Vichy Stress Antyperspirant, Perspirex Stron, Medispirant), których działanie opiera się na mechanicznym blokowaniu ujść gruczołów potowych. Zalecane są produkty zawierające sole glinu w formie kremów, płynów i zasypek. 

W wyniku aplikacji tworzy się czop z polimerycznego żelu wodorotlenkowego, usuwany wraz ze złuszczaniem się warstwy rogowej naskórka. Niestety często zgłaszanym objawem niepożądanym jest podrażnienie skóry. Preparaty należy stosować wieczorem, na umytą i dokładnie osuszoną skórę, początkowo codziennie lub co drugi dzień, a następnie w celu podtrzymania efektu terapeutycznego 1–3 razy w tygodniu. Powszechnym składnikiem dezodorantów jest również ałun – naturalny minerał. Przypisuje mu się działanie antybakteryjne, ściągające oraz zwężające ujścia gruczołów potowych.

Vichy Stress Resist, antyperspirant

O produkcie

• to 72-godzinna ochrona przed nadmiernym poceniem się;
• skuteczność kosmetyku wzrasta z każdy dniem jego stosowania;
• w składzie antyperspirantu znajduje się również Woda Termalna z Vichy;
• preparat testowany pod kontrolą dermatologiczną.

Antidral, płyn na skórę

O produkcie

• to produkt leczniczy do stosowania w nadmiernym poceniu się skóry — na skórze stóp, pach i dłoni;
• substancją czynną jest: chlorek glinu;
• lek stosuje się na noc, na skórę oczyszczoną i wysuszoną;
• w przypadku mniej intensywnego pocenia się, zaleca się stosowanie płynu co drugi lub trzeci dzień.

Perspirex Strong, antyperspirant

O produkcie

• kosmetyk zapewnia do 5 dni skuteczności, już po jednej aplikacji;
• produkt działa podczas nocy, w momencie najmniejszej aktywności gruczołów potowych;
• opakowanie wystarczy na co najmniej 4 miesiące;
• Nie stosować bezpośrednio po depilacji pach (w ciągu 48 godzin). W przypadku depilacji trzeba odczekać 3 dni.

Medispirant, antyperspirant

O produkcie

• dodatkowo skład preparatu Medispirant roll-on wzbogacony został o allantoinę, która działa łagodząco, zapobiegając podrażnieniom skóry;
• nie zawiera substancji zapachowych, dzięki czemu jest odpowiedni zarówno dla kobiet, jak i mężczyzn;
• preparat należy używać na noc, przed pójściem spać (Pozostawić do całkowitego wyschnięcia. Rano umyć skórę wodą z mydłem);
• nie stosować w ciągu 48 godzin po goleniu.

Czy można leczyć nadpotliwość tabletkami bez recepty?

Co stosować na nadmierne pocenie się w formie tabletek? Można rozważyć preparat Perspiblock forte lub Perspiblock. To tabletki z ekstaktami roślinnymi, które regulują metabolizm i procesy pocenia się. To dobre rozwiązanie na nadmierną potliwość całego organizmu, gdyż nie działamy miejscowo, a od środka. Efekty różnią się pomiędzy pacjentami i trzeba dość długo na nie czekać.

Perspiblock Forte, tabletki

O produkcie

• suplement diety zawierający składniki wspomagające prawidłowy proces pocenia się (wyciąg z liści szałwii, wyciąg z ziela skrzypu, wyciąg z ziela pokrzywy, wyciąg z ziela melisy); 
• zalecana dawka dla osób dorosłych to 1 tabletka 3 razy dziennie;
• zaleca się zażywać podczas lub po posiłku, popijając wodą;
• nie zaleca się stosowania produktu u kobiet w ciąży i w okresie karmienia piersią.

Do leczenia nadpotliwości twarzy oraz w poceniu smakowym (które obejmuje głowę, szyję i twarz) rekomendowany jest glikopirolan (Axhidrox) w postaci 2% kremu, aplikowany 2 razy dziennie.

Leczenie hiperhydrozy u lekarza – dostępne metody

W terapii ogólnej hiperhydrozy stosowane są leki antycholinergiczne, zwłaszcza glikopirolan oraz oksybutynina. Jednak działania niepożądane, takie jak suchość jamy ustnej, spojówek, zaburzenia czynności przewodu pokarmowego, trudności w oddawaniu moczu, tachykardia, często ograniczają ich przewlekłe przyjmowanie. 

Innym lekiem, który może być pomocny w terapii hiperhydrozy, jest propranolol – nieselektywny β-adrenolityk, rekomendowany zwłaszcza w nadpotliwości, której towarzyszy lęk i stres. Inną możliwością terapeutyczną, zarejestrowaną w Polsce do leczenia opornej na preparaty miejscowe nadmiernej potliwości pach, są iniekcje toksyny botulinowej typu A [3]. 

Wśród innych metod leczenia hiperhydrozy mają zastosowanie: laseroterapia, radiofrekwencja mikroigłowa, technologie z wykorzystaniem ultradźwięków oraz mikrofal, szczególnie zalecane w nadpotliwości ograniczonej do dołów pachowych.

Czy leczenie nadpotliwości jest refundowane przez NFZ?

Czy leczenie nadpotliwości jest refundowane przez NFZ? Jeśli pacjent trafi do gabinetu lekarskiego z problemem nadmiernej potliwości całego ciała, to otrzyma bezpłatną poradę lekarską w ramach swojego ubezpieczenia. Natomiast jeśli zajdzie potrzeba leczenia hiperhydrozy lekami na receptę, to będzie musiał za nie zapłacić.

Podsumowanie

Nadpotliwość to wstydliwa, często ukrywana dolegliwość, z którą pacjent nierzadko próbuje walczyć samodzielnie. Może znacznie obniżać jakość codziennego funkcjonowania, a nawet prowadzić do wycofania się z życia społecznego. W diagnostyce hiperhydrozy należy pamiętać o wykluczeniu jej wtórnych przyczyn, a następnie zaproponować optymalną formę terapii z uwzględnieniem rodzaju, nasilenia objawów oraz oczekiwań pacjenta.