Pierwsze rozpoznanie CRS

Pierwsze doniesienia o poważnych powikłaniach choroby występujących u dzieci, których matki podczas ciąży chorowały na różyczkę, pochodzą z 1941 r. Australijski okulista Norman Gregg opisał wiele przypadków zaćmy u noworodków po epidemii różyczki z 1940 r. Był to początek rozpoznania zespołu różyczki wrodzonej (congential rubella syndrome, CRS) [1].

Kiedy różyczka w ciąży jest najgroźniejsza dla dziecka?

Najcięższe powikłania występują w przypadku zakażenia się różyczką przez kobietę w ciąży, w pierwszych 4 miesiącach jej trwania. Powikłaniami mogą być wtedy dotknięte praktycznie wszystkie narządy dziecka. Jeżeli zakażenie wystąpiło w pierwszych 11 tygodniach ciąży, wady wrodzone występują nawet u 90% dzieci. Mogą się one pojawić nawet po 2-4 latach od urodzenia dziecka. Z kolei zakażenie po 16. tygodniu ciąży jest znacznie mniej obciążone szansą wystąpienia powikłań u dziecka. Ze względu na odpowiedź immunologiczną płodu i matczyne przeciwciała zakażenie różyczką w III trymestrze ciąży nie wiąże się z reguły z groźnymi powikłaniami dla dziecka [1].

Różyczka w ciąży – jakie powikłania u dziecka mogą wystąpić?

Zespół różyczki wrodzonej, określany również jako zespół Gregga, może objawić się wieloma powikłaniami:

• głuchota;
• zaćma, jaskra czy uszkodzenie siatkówki;
• wady układu sercowo-naczyniowego;
• zaburzenia neurologiczne;
• upośledzenie umysłowe;
• małogłowie;
• zaburzenia zachowania;
• problemy z tarczycą;
• cukrzyca;
• niedobór hormonu wzrostu;
• przedwczesne urodzenie się dziecka lub zbyt niska masa nowonarodzonego dziecka;
• śmiertelność wynosi ok 15% [1,2].

Jak zdiagnozować wirusa różyczki w ciąży?

Aż 90% kobiet, które przeszły różyczkę lub zostały zaszczepione, jest odporne, a ryzyko zakażenia płodu jest niewielkie. Jeżeli jednak kobieta ciężarna miała kontakt z osobą chorująca na różyczkę lub stwierdzono u niej objawy różyczki (w szczególności charakterystycznej wysypki), należy wykonać badania laboratoryjne. W przypadku kobiet nieuodpornionych należy jak najszybciej udać się do lekarza i wykonać badania. Wirusa można wykryć we krwi, moczu czy wydzielinie z nosogardzieli. Najczęściej jednak wykonuje się badania przeciwciał klasy IgM i IgG [1,3].

Jak postępować po wykryciu wirusa różyczki w ciąży?

Stosuje się standardowe leczenie objawowe jak w przypadku normalnego zachorowania na różyczkę (link). Należy być pod kontrolą lekarza i stosować się do jego zaleceń. Często można:

• ustalić dokładny wiek płodu oraz stan odporności matki;
• rozpoznanie CRS u płodu jest trudne przy pomocy metod nieinwazyjnych (np. USG);
• stosuje się metody inwazyjne jak badanie próby kosmówki, płynu owodniowego czy krwi płodu w zależności od wieku dziecka [2,3].

Jak zapobiec różyczce wrodzonej u niemowląt?

Najlepszą metodą, aby uniknąć tych przykrych konsekwencji, jest wykonanie szczepienia. Szacuje się, że ok. 5-10% młodych kobiet jest nieuodpornionych na tego wirusa, co może prowadzić do poważnych powikłań w przypadku zakażenia w ciąży. Szczepienia dokładnie opisano w tym artykule (link). Kobiety planujące ciążę powinny przemyśleć wykonanie szczepienia nawet jeżeli były szczepione jako dzieci. Zaleca się, aby co najmniej przez miesiąc od wykonania szczepienia kobiety nie zachodziły w ciążę [3].

Do zapamiętania

• przebyta różyczka w większości przypadków uodparnia na wirusa;
• jeżeli kobieta planująca ciążę nie jest pewna czy przeszła chorobę w dzieciństwie lub była szczepiona, powinna wykonać badanie krwi na obecność przeciwciał;
• z wynikiem warto zgłosić się do lekarza, który podejmie decyzję o ewentualnym szczepieniu;
• jeżeli kobieta nie chorowała oraz z różnych względów nie może się zaszczepić, powinna unikać (w szczególności w początkowej fazie ciąży) kontaktów z osobami potencjalnie zakażonymi;
• w przypadku kontaktu ze znajomymi, którzy mają dzieci, warto zapytać, czy dzieci już chorowały lub były szczepione;
• kobiety ciężarne mające kontakt z osobą chorą powinny jak najszybciej udać się do lekarza [3].