Różyca — co to za choroba?

Różyca (łac. rhusiopathia suum) jest chorobą wywoływaną przez Gram-dodatnie pałeczki bakterii włoskowca różycy (Erisipelothrix rhusiopathiae). Co niepokojące, bakteria ta jest bardzo odporna na zabiegi takie jak wędzenie, peklowanie, solenie, suszenie czy gnicie. Najczęściej zakażone nim są zwierzęta, w szczególności trzoda chlewna (świnie), ale również drób czy ryby. Bakterie wydalane są z moczem i kałem zwierząt, dlatego często namnażają się w nawozie. Do zakażenia nie dochodzi drogą kropelkową jak w przypadku większości chorób, ale poprzez kontakt ze zranioną skórę. Jest to choroba odzwierzęca, dotykająca głównie osoby mające kontakt ze zwierzętami lub ich mięsem np. weterynarze,  rolnicy, pracownicy zoo czy rzeźnicy. W Polsce odnotowuje się średnio kilkaset przypadków różycy rocznie. Co istotne, przechorowanie choroby nie zapewnia odporności i można się zarazić ponownie [1].

Jakie objawy ma różyca?

Postać skórna różycy występuje pod wpływem kontaktu rany z odzwierzęcym materiałem zakaźnym.

Objawy:

• w miejscu wniknięcia bakterii na skórze pojawia się rumień;
• może pojawić się pęcherz;
• pojawia się obrzmienie i bolesność okolicznych stawów i węzłów chłonnych;
• silny świąd nasilający się pod wpływem ciepła;
• gorączka;
• złe samopoczucie [2].

Z kolei postać narządowa różycy występuje najczęściej po spożyciu zakażonego mięsa i daje objawy m.in.:

• ostry nieżyt żołądkowo-jelitowe;
• najczęściej ostry lub podostry przebieg;
• plamy w kształcie rombu na skórze;
• czasami ma przewlekły przebieg;
• w przewlekłym przebiegu może dojść do martwicy skóry, ostrego zapalenia stawów i wsierdzia;
• na ogół zmiany skórne goją się, nie powodując powikłań, ale zdarzają się przypadki posocznicy;
• może dojść do groźnych powikłań np. zapalenie wsierdzia, uszkodzenia nerwów czy powiększenia wątroby i śledziony [2,3].

Jak diagnozuje się różycę?

• należy udać się do dermatologa;
• dermatolog przeprowadzi wywiad i obejrzy zmiany skórne;
• pacjenci często mylą różycę (rumień głównie dłonie) z różą, w przypadku której rozszerzający rumień obwodowy dotyka zwykle skóry twarzy;
• podczas wywiadu należy koniecznie poinformować lekarza o potencjalnych kontaktach ze zwierzętami lub z ich wydzielinami;
• diagnozę potwierdza się badaniem mikrobiologicznym lub badaniem wycinka skóry [1].

Jak zapobiegać zachorowaniu?

• zachowanie zasad BHP przez osoby mające kontakt ze zwierzętami lub ich mięsem;
• w przypadku ran, otarć na skórze należy unikać wszelkich kontaktów z produktami zwierzęcymi;
• odpowiednio zdezynfekować i opatrzyć ranę;
• zawsze zakładać odzież ochronna, w szczególności rękawice;
• dbać o higienę miejsca, gdzie przebywają zwierzęta np. chlewu;
• wykonywania szczepień zwierząt np. prosiąt;
• dezynfekować i czyścić narzędzia i miejsca, które mają kontakt ze zwierzętami oraz ich mięsem [1,3].

Jak leczyć różycę?

W większości przypadków różyca (postać skórna) ustępuje samoistnie po ok. 2-4 tygodniach, a w przypadku zastosowania antybiotykoterapii zdecydowanie szybciej. Najczęściej stosuje się penicyliny np. Amoksiklav czy cyprofloksacynę np. Cipronex. Na zmiany skórne stosuje się m.in. chłodzące okłady z 2% ichtiolem [1].

Postać narządowa, kiedy choroba powoduje groźne powikłania, często wymaga leczenia szpitalnego. Leczone są wtedy powikłania dotyczące konkretnych narządów oraz podawane są dożylnie antybiotyki. Czasami może dojść do nieodwracalnych uszkodzeń narządów wewnętrznych. W dużej części leczenie jest skuteczne, jednak niejednokrotnie stan pacjentów jest poważny i wymaga kilku miesięcy terapii. Szczególnie groźne jest zapalenie wsierdzia z uszkodzeniem zastawek serca. Powikłania narządowe różycy mogą wymagać specjalistycznego leczenia oraz rehabilitacji przez długi czas po zwalczeniu choroby [2,3].