Hiperglikemia, czyli podwyższony poziom glukozy we krwi, jest niebezpiecznym stanem, który prowadzi do poważnych zaburzeń w funkcjonowaniu narządów, zwłaszcza oczu, nerek i serca. Czy wiesz, że może również uszkadzać nerwy i naczynia krwionośne? Dlatego tak ważne jest, aby rozpoznać cukrzycę odpowiednio wcześnie.

Jak wygląda diagnostyka stanów przedcukrzycowych i cukrzycy typu 2?

Cukrzyca typu 2 oraz stany przedcukrzycowe, takie jak nieprawidłowa glikemia na czczo czy nieprawidłowa tolerancja glukozy (IGT – Impaired Glucose Tolerance), mogą przez długi czas rozwijać się bezobjawowo [2,3]. Czy wiesz, że właśnie dlatego tak ważne są badania przesiewowe, szczególnie dla osób z grupy ryzyka? Jeśli jesteś w tej grupie, warto regularnie monitorować poziom glukozy we krwi. Na podstawie wyników lekarz może postawić diagnozę od razu lub, jeśli wynik nie jest jednoznaczny, zlecić wykonanie doustnego testu obciążenia glukozą (OGTT, czyli Oral Glucose Tolerance Test).

• Jeśli nie masz objawów cukrzycy, a glikemia przygodna (pomiar poziomu glukozy we krwi o dowolnej porze dnia, bez względu na czas ostatniego posiłku) wynosi poniżej 200 mg/dl, lekarz zaleci dwukrotne oznaczenie glikemii na czczo w różnych dniach. Cukrzycę rozpoznaje się, gdy wynik dwukrotnie wyniesie ≥ 126 mg/dl;
• jeżeli wynik glikemii przygodnej przekracza 200 mg/dl, a nie masz objawów hiperglikemii, lekarz zleci jednokrotny pomiar glikemii na czczo. Prawidłowy wynik to 70-99 mg/dl. Jeśli jednak poziom glukozy na czczo wyniesie ≥ 126 mg/dl, tak jak powyżej rozpoznaje się cukrzycę;
• w przypadku, gdy Twój poziom glukozy na czczo wynosi od 100 do 125 mg/dl, a także gdy zachodzi podejrzenie jakiejś nieprawidłowej tolerancji glukozy, wykonuje się badanie OGTT [1].

Doustny test obciążający glukozą OGTT – co to?

Doustny test obciążający glukozą (OGTT) to badanie, które pozwala ocenić, jak Twój organizm radzi sobie z przetwarzaniem glukozy. Jest to kluczowy test w diagnostyce cukrzycy, problemów z tolerancją glukozy, a także zaburzeń funkcjonowania komórek beta trzustki, reaktywnej hipoglikemii i akromegalii [4]. Test ten wykonuje się również u kobiet między 24. a 28. tygodniem ciąży w celu wykrycia cukrzycy ciążowej. Jeśli jesteś w grupie ryzyka, badanie może być zlecone już w pierwszym trymestrze. OGTT jest także stosowane w diagnozowaniu cukrzycy u chorych na mukowiscydozę [1].

Jak się przygotować?

Zanim przystąpisz do badania pamiętaj, że OGTT wykonuje się na czczo, gdy jesteś wypoczęty. Możesz jeść normalnie w dni poprzedzające badanie, ale jeśli zażywasz metforminę, odstaw ją na około tydzień przed testem [1].

Test rozpoczyna się od pomiaru poziomu glukozy we krwi na czczo. Następnie będziesz musiał wypić 75 g glukozy rozpuszczonej w około 200 ml wody. W aptekach dostępne są gotowe opakowania z 75 g glukozy (także o smaku cytrynowym), gotowe do rozpuszczenia. Ważne, aby wypić ten roztwór w ciągu 10 minut od pobrania krwi na czczo. Potem krew zostanie pobrana dwukrotnie – po 60 i 120 minutach od wypicia roztworu.

Podczas badania musisz pozostać w spoczynku w miejscu pobrania krwi i przeprowadzania testu. Jest to związane z faktem przyjęcia dużej dawki glukozy jednorazowo, co może wywołać niepożądane reakcje, takie jak nudności, bóle głowy czy nawet wymioty. Rzadko może wystąpić również hipoglikemia, czyli gwałtowny spadek poziomu glukozy we krwi, spowodowany dużym wyrzutem insuliny w odpowiedzi na glukozę. W trakcie badania unikaj picia wody, ponieważ może to zafałszować wyniki [4].

Interpretacja wyników

Kluczowe znaczenie ma wynik glikemii uzyskany w 120. minucie doustnego testu obciążenia glukozą. Jeśli wynik wyniesie poniżej 140 mg/dl, oznacza to prawidłową tolerancję glukozy. Wynik pomiędzy 140 mg/dl a 199 mg/dl wskazuje na nieprawidłową tolerancję glukozy (IGT), z kolei wynik powyżej 200 mg/dl stanowi podstawę do rozpoznania cukrzycy i wymaga natychmiastowej konsultacji z lekarzem [1].

Pamiętaj, że wszystkie badania wykonuje się w laboratorium diagnostycznym, a wyniki podawane są w mg/dl, co jest standardem w Polsce. W innych krajach mogą obowiązywać inne jednostki, jak mmol/l.

U kogo wykonujemy badania przesiewowe w kierunku cukrzycy?

Badania przesiewowe w kierunku cukrzycy trzeba wykonywać raz na 3 lata u wszystkich osób powyżej 45. roku życia. Dodatkowo badania te powinny wykonywać osoby z:

• chorobami układu sercowo-naczyniowego;
• nadwagą;
• zaburzeniami stężenia cholesterolu i trójglicerydów we krwi.

Zalecenia dotyczą także kobiet:

• u których wystąpiła cukrzyca ciążowa;
• z urodzonym dzieckiem o masie ciała powyżej 4 kg;
• chorujących na zespół policystycznych jajników.

W grupie ryzyka są także osoby mało aktywne fizycznie, lub posiadające w rodzinie krewnych z rozpoznaną cukrzycą.

Jednym słowem – wszyscy jesteśmy podejrzani, a organizowane wielokrotnie przed epidemią Covid-19 akcje pomiaru przygodnej glikemii wśród ludzi miały ogromny, praktyczny sens. Pozwalały bowiem na szybkie wykrycie bezobjawowych zaburzeń gospodarki węglowodanowej i niedopuszczenie do wystąpienia powikłań nieleczonej cukrzycy.

Jak rozpoznać cukrzycę typu 1?

W przypadku cukrzycy typu 1 diagnoza jest zwykle prostsza. Ten typ choroby często rozwija się gwałtownie, a jego objawy są dość charakterystyczne. Zwróć uwagę na nasiloną diurezę (wielomocz), uczucie nieustannego pragnienia oraz gwałtowną utratę masy ciała. Do pozostałych, mniej charakterystycznych objawów zaliczamy osłabienie, senność, zaburzenia widzenia oraz stany zapalne narządów moczowo-płciowych. W takiej sytuacji nie należy zwlekać, tylko udać się na badanie poziomu glukozy we krwi – glikemii przygodnej. Jej wartość równa lub wyższa od 200 mg/dl przy jednoczesnych objawach jest podstawą do rozpoznania cukrzycy typu 1 [1].

Podsumowanie

Cukrzyca typu 2 oraz stany przedcukrzycowe mogą rozwijać się bezobjawowo przez długi czas. Dlatego tak istotne są regularne badania, zwłaszcza jeśli jesteś w grupie ryzyka. Doustny test obciążenia glukozą (OGTT) to jedno z najważniejszych narzędzi diagnostycznych, które pozwala ocenić, jak Twój organizm radzi sobie z glukozą. Pamiętaj, że wczesne wykrycie cukrzycy może zapobiec poważnym powikłaniom, takim jak uszkodzenie nerek, oczu czy serca. Nie ignoruj objawów i dbaj o regularne kontrole.