Dobre leki na reumatoidalne zapalenie stawów – sulfasalazyna czy metotreksat?

Leki na reumatoidalne zapalenie stawów – czy sulfasalazyna to steryd?

Choroby autoimmunologiczne cechują się tym, że nasz układ odpornościowy zaczyna atakować swoje własne struktury. Istnieje wiele takich chorób i niestety coraz większa część społeczeństwa na nie choruje. Jedną z tytułowych dolegliwości jest Reumatoidalne Zapalenie Stawów (RZS). To schorzenie, które kojarzy się z osobami starszymi, ale również młodsi na nie cierpią. RZS objawia się rozwojem stanu zapalnego w obrębie stawów, które stają się bolesne, obrzęknięte i sztywnieją. To bardzo poważna choroba, która może prowadzić do kalectwa. Jednymi z leków, które stosuje się w leczeniu RZS jest sulfasalazyna i metotreksat, jednak te substancje mają także inne wskazania. Czy wspomniane leki na reumatoidalnego zapalenie stawów są skuteczne? Który lek na RZS jest lepszy: sulfasalazyna czy metotreksat? Czy sulfasalazyna to steryd [1].

Jak działa sulfasalazyna i metotreksat?

Metotreksat to lek immunosupresyjny, czyli taki, który wycisza niepotrzebną aktywność naszego układu odpornościowego, który atakuje własne komórki. Czy metotreksat jest sterydem? Nie, ma inny mechanizm działania. Dwa główne wskazania obejmuję leczenie nowotworów i chorób autoimmunologicznych. Jeśli chodzi o choroby nowotworowe, to metotreksat wnika do namnażających się komórek, m.in. nowotworowych. Tam blokuje pewien proces, który odpowiada za powstawanie aktywnej formy kwasu foliowego. Ta substancja jest niezbędna do produkcji DNA komórki. W wyniku jej braku komórka nie może funkcjonować prawidłowo i dochodzi do jej śmierci [2,3].

Nieco inaczej wygląda działanie metotreksatu w chorobach immunologicznych. Jako lek na reumatoidalne zapalenie stawów blokuje metabolizm, czyli rozpad adeniny i guaniny. Ich nadmiar wywiera silny efekt przeciwzapalny. Dochodzi też do zwiększenia produkcji innych komórek o działaniu przeciwzapalnym. W efekcie zostaje zmniejszony odczyn zapalny charakterystyczny dla RZS i pacjent doświadcza mniejszych objawów choroby [2].

Drugą omawianą substancją jest sulfasalzyna. Czy sulfasalazyna to steryd? Jest to silny lek o działaniu przeciwzapalnym, ale sulfalsazyna nie jest sterydem. Związek ten działa także immunosupresyjnie i przeciwzapalnie. Dokładny mechanizm tego leku nie został dokładnie poznany. Sulfasalzyna to bardzo duża cząsteczka, która raczej nie może zostać wchłonięta po połknięciu. Pod wpływem bakterii jelitowych ulega rozpadowi do innych związków (m.in. mesalazyny i innych pochodnych) i w przypadku leczeniu chorób zapalnych jelit, uważa się, że to te związki faktycznie działają. W kwestii działanie jako lek na reumatoidalne zapalenie stawów istnieje wiele teorii. Niektóre mówią, że sulfasalazyna hamuje aktywność różnych procesów i komórek o działaniu prozapalnym [4,5].

Porównanie skutków ubocznych

Największym skutkiem ubocznym po stosowaniu metotreksatu może być uszkodzenie wątroby. Łatwo jemu przeciwdziałać poprzez suplementację dużych dawek kwasu foliowego. Zdarza się także podwyższenie enzymów wątrobowych, ale powikłania takie jak marskość zdarzają się bardzo rzadko. Najczęstsze działania niepożądane dotyczą zaburzeń żołądkowo-jelitowych. Pacjenci skarżą się na nudności, wymioty i spadek apetytu. Problemy te zwykle pojawiają się na początku terapii i potem znikają. Istnieje również ryzyko zwiększonego rozwoju wrzodów i nadżerek żołądka i dwunastnicy [2,3].

Po stosowaniu sulfasalazyny najczęściej pojawiają się nudności, wymioty, zaburzenia trawienia, <a href=”https://leki.pl/poradnik/jakie-sa-najmocniejsze-tabletki-przeciwbolowe-bez-recepty/”>ból głowy i zawroty, zaburzenia smaku, szumy uszne, kaszel, oraz wysypka. Wysypki mogą przybierać różne formy, ale charakterystyczne jest pojawienie się niebieskich zmian. Notowano także zmniejszenie płodności u mężczyzn, ale jest to skutek uboczny całkowicie odwracalny. Zwykle ustępuje do 3. miesięcy po zaprzestaniu terapii. Inne działania niepożądane to podwyższenie enzymów wątrobowych, obniżenie płytek krwi i białych oraz czerwonych krwinek lub gorączka. Pojawiają się one dość rzadko [4,5].

Kiedy stosować sulfasalazynę i metotreksat

Metotreksat stosuje się jako lek modyfikujący przebieg choroby w RZS. Inne wskazania do stosowania to leczenie łuszczycowego zapalenia stawów, łuszczycy, sarkoidozy, tocznia rumieniowatego i chorób zapalnych jelit. Metotreksat można stosować jako lek immunosupresyjny po przeszczepach. Związek ten znajduje szerokie zastosowanie w leczeniu wielu nowotworów, np. raka piersi, głowy, szyi, pęcherza moczowego, białaczki limfoblastycznej, chłoniaków i innych [2,3].

Kiedy stosować sulfasalazynę? Sulfasalazyna to również lek na reumatoidalne zapalenie stawów z grupy modyfikujących przebieg choroby. Oprócz tego stosuje się ją w młodzieńczym, idiopatycznym zapaleniu stawów i chorobach zapalnych jelit, np. wrzodziejącym zapaleniu jelit. Sulfasalazyna może być stosowana także w innych jednostkach chorobowych off-label, takich jak:

• choroba Leśniowskiego-Crohna;
• łuszczycowe zapalenie stawów;
• zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa [4,5].

Dawkowanie i czas działania

Metotreksat najczęściej podaje się podskórnie lub doustnie, ale możliwe jest stosowanie dożylne lub nawet dooponowe. Zwykle lek aplikuje się 1 raz w tygodniu. W niektórych przypadkach dawkę jednorazową można podzielić na 3 mniejsze, podawane co 8 godzin w tym samym dniu, ale praktykuje się to bardzo rzadko. Stosuje się dawki od 2,5 mg do 30 mg w zależności od stopnia zaawansowania choroby, odpowiedzi i stanu pacjenta. Na docelowe efekty leczenia trzeba zwykle poczekać od 4 do 8 tygodni od pierwszego podania. Ze względu na mocne obniżenie kwasu foliowego w organizmie, podczas leczenia metotreksat stosuje się kwas foliowy w dawkach od 5 mg do 15 mg [2,3].

Sulfasalazynę podaje się doustnie. Dawkowanie zależy od jednostki chorobowej. W RZS stosuje się najczęściej od 500 mg do 1 g leku na dobę (podzielonego na dwie dawki) na początku leczenia. Maksymalnie można stosować 3 g substancji, ale zwykle podaje się 1 g rano i 1 g wieczorem. Podobnie dawkuje się lek w łuszczycowym zapaleniu stawów i młodzieńczym, idiopatycznym zapaleniu stawów [4].

Dawkowanie w chorobach zapalnych jelit jest nieco inne. w przypadku wrzodziejącego zapalenia jelit dawka początkowa to 3 g lub 4 g podzielone maksymalnie na 3 dawki dobowe. Po ustabilizowaniu objawów można zejść do 2 g na dobę w podobnym schemacie. W przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna podaje się od 3 g do 6 g sulfasalazyny na dobę w podzielonych dawkach. Taka terapie trwa najczęściej 16 tygodni [4].

Bezpieczeństwo sulfasalazyny i metotreksatu

Metotreksatu nie wolno podawać kobietom w ciąży. Jeśli kobieta jest w wieku, w którym może zajść w ciążę, to podczas leczenia wymagana jest podwójna antykoncepcja. Sulfasalazyna nie jest bezwzględnie przeciwwskazana w ciąży, jak metotreksat, ale należy ją podawać tylko, jeśli zaistnieje bezwzględna konieczność. Sulfasalazyna przechodzi przez łożysko i może mieć wpływ na płód. Jeśli istnieje konieczność stosowania, to należy suplementować kwas foliowy, bo dochodzi wtedy do spadku jego stężenia [2-5].

Metotreksatu nie można stosować podczas karmienia piersią, bo niesie to ryzyko uszkodzenia płodu. Sulfasalazyna jest dopuszczona do stosowania w trakcie karmienia piersią, gdyż praktycznie nie przenika do mleka matki [2-5].

Oba leki można stosować podczas prowadzenia pojazdów. Jedynym przeciwwskazaniem jest występowanie zawrotów głowy [2-5].

Picie alkoholu, szczególnie w dużych ilościach, nie jest wskazane u osób, które stosują metotreksat, gdyż może zwiększyć to ryzyko uszkodzenia wątroby. W przypadku sulfasalazyny nie ma takich wskazań i nie istnieją interakcję, ale również należy zachować ostrożność [2-5].

Pacjenci w podeszłym wieku mają większe ryzyko niedoborów kwasu foliowego, dlatego należy zachować ostrożność podczas stosowania metotreksatu i rozważyć zwiększenie suplementacji. Wiek nie stanowi przeciwwskazania, ale wraz z wiekiem zwiększa się ryzyko niewydolności wątroby i nerek, więc wtedy należy rozważyć modyfikację dawek. U osób w podeszłym wieku, które stosują sulfasalazynę dochodzi do jej dłuższego przebywania w organizmie. Z tego względu konieczna może być modyfikacja dawek [2-5].

Jeśli pacjent cierpi na niewydolność wątroby lub nerek to konieczna może być modyfikacji dawki przy stosowaniu metotreksatu. Niewydolność wątroby nie jest przeciwwskazaniem do stosowania sulfasalazyny, ale należy zachować ostrożność. Sama niewydolność nerek nie jest przeciwwskazaniem do stosowania tego leku, ale zwiększa się ryzyko rozwoju kamicy nerkowej, która może doprowadzić do stanów zapalnych i niewydolności. Z tego względu należy dbać o nawodnienie i kontrolować stan nerek [2-5].

Dostępne leki i drogi podania

Metotreksat dostępny jest w formie produktów do podawania doustnego. Możemy tu wyróżnić roztwory i tabletki. Lek można podawać także pozajelitowo i tu mamy dostępne gotowe ampułko-strzykawki oraz koncentraty do sporządzania roztworu do infuzji, np. dożylnej.

Sulfasalazyna występuje jedynie w formie tabletek dojelitowych do podawania doustnego.

Zamienniki sulfasalazyny i metotreksatu

Dostępne zamienniki metotreksatu oraz ich dawki przedstawiamy w Tabeli 1.

Dostępne zamienniki sulfasalazyny oraz ich dawki przedstawiamy w Tabeli 2.

Podsumowanie

Choroby autoimmunologiczne wymagają długiego leczenia. Jednymi z leków na reumatoidalne zapalenie stawów jest metotreksat i sulfasalazyna. Metotreksat wykorzystuje się także w leczeniu nowotworów. Sulfasalazynę często podaje się w terapii chorób zapalnych jelit. Co jest lepsze: sulfasalazyna czy metotreksat? Oba leki są skuteczne. Wydaje się, że sulfasalazyna jest nieco bezpieczniejsza, gdyż w szczególnych przypadkach można podawać ją podczas ciąży i karmienia piersią. Czy sulfasalazyna jest sterydem? Czy metotreksat jest sterydem? Ona jak i metotreksat nie są lekami sterydowymi.