Czym są zajady?

Zajady są stanem zapalnym występującym w kącikach ust. Objawiają się zaczerwienieniem, pękaniem, owrzodzeniem w kącikach ust. Popękana skóra w tak newralgicznym miejscu wywołuje mocne odczucia bólowe. Czerwona, popękana zmiana skórna oprócz walorów estetycznych może wywołać pieczenie i świąd [1,2]. 

Od czego robią się zajady?

Przyczyn powstawania zajadów jest wiele. Przede wszystkim powstają one kiedy w kącikach ust jest ciągła nadmierna wilgoć. Często jest tak z przyczyn anatomicznych, kiedy górna warga nachodzi na dolną i kąciki ust są zakryte. Najczęściej dotyka to osób starszych, którzy utracili uzębienie, lub osób z wadami zgryzu.

Podłoże alergiczne

Przyczyną zajadów może być kontaktowe zapalenie skóry na tle alergicznym najczęściej w wyniku kontaktu z niklem, kobaltem, złotem (u osób z aparatem ortodontycznym), składnikami żywności i kosmetyków takimi jak aromaty, konserwanty, detergenty, przeciwutleniacze, czy barwniki [3,4].

REKLAMA
REKLAMA

Nadmiar lub niedobór witamin

Zajady pojawiają się też w wyniku niedoborów żywieniowych, które rzadko występują w krajach rozwiniętych. Są to najczęściej braki witamin z grupy B (zwłaszcza ryboflawiny (B2), kwasu foliowego (B9), kobalaminy (B12)), żelaza, cynku, oraz ogólne zbyt małe spożycie białka. Ich występowanie obserwuje się u osób starszych, chorujących na celiakię, wegan, u pacjentów po operacji bariatrycznej i resekcji jelita, chorych na chorobę Leśniowskiego-Crohna lub cierpiących na niedokrwistość złośliwą [5].

Nadmiar witaminy A, również skutkuje pojawieniem się zajadów z powodu nadmiernego łuszczenia skóry i błony śluzowej. Najczęstszą przyczyną hiperwitaminozy A jest jej nadmierna suplementacja. Dlatego tak samo jak w przypadku suplementacji innych witamin i minerałów najpierw powinniśmy wykonać badanie krwi, które potwierdziłoby niedobór [6].

Leki powodujące zajady

Niektóre leki mogą powodować zmniejszenie wydzielania śliny, nadmierne złuszczanie naskórka. Zajady występują u osób przyjmujących leki takie jak retinoidy  (izotretynoina: Izotek, acytretyna: Acitren), leki przeciwwirusowe (indynawir: Crixivan), przeciwnowotworowe (sorafenib: Nexavar), leki antycholinergiczne. Jeśli nie jest możliwe przerwanie lub zmiana leczenia, wówczas stosuje się preparaty emolientowe [7].

Zwykłe uszkodzenie

Niestety żadna pora roku nie jest wolna od czynników, które mogą powodować zajady. Powstają one zarówno zimą przez suche powietrze i nadmierne oblizywanie warg, jak i latem w wyniku oparzeń słonecznych. U dzieci zajady mogą być spowodowane ssaniem kciuka, spożywaniem lizaków, a u dorosłych paleniem papierosów czy uszkodzeniami powstałymi przy nitkowaniu zębów.

Czy zajadami można się zarazić?

Uszkodzenie skóry i gromadząca się w kącikach ust ślina sprzyja rozwojowi zakażeń bakteryjnych i grzybiczych. Są one najczęściej powodowane przez drobnoustroje takie jak Candida albicans, Staphylococcus aureus i paciorkowce beta-hemolizujące. Zajady powstają wtedy w przypadku złej higieny, chorób dziąseł, wad zgryzu i źle dobranej protezy czy aparatu ortodontycznego [1].  

Ryzyko zarażenia się zajadami jest niewielkie. Dotyczy ono wąskiej grupy osób, u których zakażenie grzybami lub bakteriami doprowadzi do powstania zajadów. Choroby ogólnoustrojowe takie jak cukrzyca sprzyjają przerostowi C. albicans z powodu podwyższonego poziomu glukozy w ślinie. Do zakażenia rany w kącie ust może też dojść w stanach zmniejszonej odporność. Natomiast w wyniku długotrwałego stosowania antybiotyków, może dojść do redukcji flory bakteryjnej, co umożliwia namnażanie się drobnoustrojów chorobotwórczych [1,2].

Jak leczyć zajady? Co powinna zawierać najlepsza maść na zajady?

Leczenie zajadów powinno obejmować diagnozę, co jest dokładną przyczyną, która wywołała zapalenie. Leczenie zajadów powinno dostosować się do podejrzewanej przyczyny. W każdym przypadku pomocne jest ustalenie, czy stan jest spowodowany wyłącznie czynnikami mechanicznymi, czy też występuje zakażenie. Ze względu na to, że infekcja jest najczęstszą przyczyną zajadów, najbardziej uzasadnione będzie leczenie kremami zawierające substancje przeciwgrzybicze oraz przeciwbakteryjne [7].

Jednak nie zawsze jest to możliwe, w związku z tym, ze względu na uciążliwość objawów, niezależnie od diagnozy warto sięgnąć po maści na zajady dostępne bez recepty w aptece. Zajady można leczyć zarówno zewnętrznie, jak i ogólnoustrojowo. Najlepsza maść na zajady powinna łagodzić dolegliwości bólowe oraz leczyć stan zapalny. 

Warto wybrać maść na zajady, która zawiera:

  • szałwię: ekstrakt z tej rośliny ma silne działanie przeciwzapalne. Hamuje także rozwój drobnoustrojów. Roślina zawiera garbniki, które ściągają obszar stanu zapalnego, co powoduje zahamowanie dalszego powiększania się zajadów oraz przyspiesza gojenie. Szałwię można kupić w postaci liści do zaparzenia i stosować okłady z przygotowanego naparu, lub wybrać gotową maść na przykład pod nazwą Lips [8]. 
  • majeranek: surowiec roślinny ma działanie przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe, przeciwgrzybicze. Ze względu na to, że zakażenie bakteryjne może wywołać powstawanie zajadów, w leczeniu można wspomagać się maścią majerankową dostępną bez recepty [9].  
  • cynk: pierwiastek stosowany zewnętrznie ma działanie wysuszające, co pomaga zahamować rozwój zajadów oraz przyspiesza gojenie. 
  • witaminę B2: Niedobór ryboflawiny jest jedną z głównych przyczyn powstawania zajadów. W związku z tym warto suplementować witaminę, aby wyleczyć stan zapalny. Zalecane dawkowanie dla dzieci od 4 roku życia to 6 mg ryboflawiny w 3 dawkach dziennie, a dla dorosłych 9 mg w trzech dawkach na dzień. Witamina B2 jest bezpieczna na zajady w ciąży. Nie należy jednak przekraczać zalecanych dawek [10].

Czasami nie udaje się pozbyć zajadów w jeden dzień i mogą przybrać ciężką lub przewlekłą postać. W takiej sytuacji konieczne może być długotrwałe stosowanie emolientów. Należy też kontrolować masę ciała. Spadek wagi, przez zmniejszenie spożywania pokarmu z powodu bólu towarzyszącemu jedzeniu, może powodować wtórne niedobory żywieniowe.

Która maść na zajady bez recepty będzie najlepsza? Analiza składów

Zajadex, maść na zajady i problemy skóry ust, 10 ml

  • W swoim składzie ma gojący tlenek cynku, który wykazuje również właściwości wysuszające i ściągające. Obok substancji natłuszczających znajdziemy również antyseptycznie działający ekstrakt z szałwii oraz ryboflawinę (witaminę B2). Wyciągi roślinne o działaniu antyseptycznym zwyczajowo stosuje się w stanach zapalnych jamy ustnej, jednak nie ma konkretnych badań potwierdzających ich działanie w przypadku zajadów.
  • Preparat mogą stosować dorośli i dzieci od 3 roku życia.
  • Maść na zajady Zajadex może być stosowana miejscowo lub na całe usta kilka razy dziennie.

Maść B2 hec, na zajady, 7,5 g

  • W skład maści wchodzi ekstrakt z szałwii lekarskiej, witamina B2, dekspantenol oraz glukonian chlorheksydyny. Zawarte w maści składniki pielęgnują oraz łagodzą stan zapalny w kącikach ust. Chlorheksydyna dodatkowo działa przeciwbakteryjnie.
  • Maść należy aplikować na zmienione chorobowo miejsce 3 razy na dobę.
  • Producent nie podaje informacji, od jakiego wieku można używać maść.

Actisoftin, krem na zajady, 8 g

  • Preparat ten posiada bogaty skład, w który wchodzą m.in. olej z nasion makadamia, wyciąg z wąkrotki azjatyckiej, wyciąg z kwiatów lawendy, sok z liści aloesu, wyciąg z opuncji, pantenol, wyciąg z kasztanowca oraz witamina E. Tak bogaty skład wspomaga regenerację kącików usta, działa odżywczo i nawilżająco.
  • Krem na zajady należy stosować miejscowo w zmienionych chorobowo miejscach.
  • Brak informacji dotyczącej możliwości stosowania u dzieci.

Candi, pomadka na pękające kąciki ust, 5 ml

  • Pomadka Candi działa przeciwbakteryjnie i przeciwgrzybiczo. Dodatkowo odżywia i wspomaga proces regeneracji.  Działanie to zawdzięcza obecności klotrimazolu, chlorquinaldolu, oleju rycynowego oraz witaminy E.
  • Preparat ten należy aplikować w miejscu wystąpienia zajadów 3 razy dziennie.
  • Pomadka na zajady Candi przeznaczona jest dla osób powyżej 12 roku życia.

Jak zapobiec występowaniu zajadów?

Ze względu na przyczyny występowania zajadów profilaktyka opiera się o prawidłową dietę, bogatą w żelazo oraz witaminę B2. Obfitymi źródłami tych elementów jest mięso. Dla osób, które są na diecie wegetariańskiej zaleca się suplementację zarówno ryboflawiny jak i żelaza. Warto pamiętać o zachowaniu higieny osobistej, w kontekście zajadów najważniejsze jest nieoblizywanie kącików ust oraz niewkładanie palców do jamy ustnej.