Czym jest i co wywołuje leiszmaniozę?

Leiszmanioza jest wywoływana przez pierwotniaki z rodzaju Leishmania, które co prawda w Polsce nie występują, ale mogą występować przypadki tej choroby przywleczone z zagranicy. Po zakażeniu organizmu tymi pierwotniakami  zarażają one białe krwinki (makrofagi), przez co dochodzi do rozsiewu patogenu do kluczowych organów, takich jak wątroba, śledziona czy szpik kostny [1].

Leiszmanioza u ludzi. Czy leiszmanioza jest zaraźliwa?

Wektorem tej choroby są komary, a ludzi czy zwierzęta są jedynie jej rezerwuarem. Dlatego do zakażenia człowieka najczęściej poprzez ukąszenie zakażonego komara lub zgniecenia i wtarcia go do rany. Zakażenie bez tego wektoru możliwe jest jedynie poprzez transfuzję krwi lub narkotyków dożylne oraz mogą być przekazane z matki na płód [2].

Leiszmanioza — objawy. Po czym rozpoznać chorobę?

Należy pamiętać, że okres inkubacji choroby jest długi i może wynosić od kilku tygodni do nawet kilku miesięcy. Dlatego objawy mogą się pojawić nawet długo po np. powrocie z egzotycznej wycieczki, gdzie nastąpiło do ugryzienia przez zainfekowanego komara. Jakie są jednakże objawy tej choroby [3]?

Leiszmanioza skórna

W przypadku odmiany leiszmaniozy skórnej (owrzodzenie z Aleppo) po kilku tygodniach zaczynają pojawiać się zmiany skórne. Najczęściej dotyczą one odsłoniętych części kończyn oraz twarzy. Z reguły pierwszym objawem jest pojawienie się czerwonej grudki (o średnicy ok 2 cm), która następnie przyjmuje postać owrzodzenia z uniesionymi brzegami, wysiękiem surowiczym albo centralną martwicą czy strupami. Powiększone są również węzły chłonne. Zmiany skórne najczęściej samoistnie się goją w przeciągu kilku miesięcy, ale mogą pozostawić blizny [1,3].

Leiszmanioza skórno-śluzówkowa

W postaci skórno-śluzówkowej również początkowo obserwuje się zmiany skórne. Jednak po pewnym czasie, nawet po wielu latach, mogą zajść zmiany zapalno-wrzodziejące błony śluzowej górnych dróg oddechowych. Objawia się to niedrożnością i krwawieniem z nosa, która przechodzi w bolesne owrzodzenia błon śluzowych oraz zniszczeniem tkanek krtani, warg czy nosa. W konsekwencji może to doprowadzić nawet do kalectwa, dlatego nigdy nie można lekceważyć zakażenia leiszmaniozą [2,3].

Leiszmanioza trzewna

Zdecydowanie najgroźniejszą postacią leiszmaniozy jest jednak jej odmiana trzewna. Jej okres inkubacji wynosi od 3 do 6 miesięcy, ale objawy mogą nie występować nawet latami. Zdarzają się jednak również przypadki, gdzie objawy występują dosyć szybko po zakażeniu i są bardzo ostre. Do najczęściej występujących objawów należą gorączka, biegunka, znaczne osłabienie, a nawet wyniszczenie organizmu oraz pojawiający się ciemniejszy odcień skóry. Może wystąpić m.in. powiększenie węzłów chłonnych, śledziony, wątroby, mogą pojawić się obrzęki czy płyn w jamie brzusznej. Co ważne, nieleczona leiszmanioza trzewna prowadzi do zgonu nawet 95% pacjentów w ciągu 2 lat, dlatego warto rozpocząć leczenie niezwłocznie, aby zwiększyć jak najbardziej szanse na wyzdrowienie [1,2].

Profilaktyka leiszmaniozy. Jak uniknąć zachorowania?

Ponieważ leczenie leiszmaniozy jest niezwykle skomplikowane, a objawy zagrażają życiu, warto zastosować działania profilaktyczne w przypadku podróży do regionów zagrożonych występowaniem tego pasożyta. Profilaktyka polega głównie na ochronie przeciw komarom:

• odpowiednia odzież z długimi rękawami, chroniąca jak największą powierzchnię ciała;
• moskitiery w oknach czy nad łóżkiem;
• repelenty zawierające DEET lub ikarydynę np. Muga;
• unikanie miejsc powszechnego występowania komarów (zbiorniki wodne, podmokłe tereny, itd) szczególnie od zmierzchu do świtu [1,3].

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie leiszmaniozy?

Leczenie leiszmaniozy  powoduje jedynie remisję jej objawów. Jego skuteczność zależy jednak od postaci choroby. W najłagodniejszej odmianie skórnej w ciągu roku nawet u 90% pacjentów dochodzi do wygojenia się powstałych ran. W przypadku zajęcia błon śluzowych, mimo leczenia, u wielu pacjentów może dojść do oszpecenia i kalectwa.

Z kolei najtrudniejsza w leczeniu leiszmanioza trzewna, niestety prowadzi do zgonów większości pacjentów. Ponieważ u pacjentów, u których występują niedobory odporności często dochodzi do reaktywacji objawów leiszmaniozy, najprawdopodobniej nie jest ona usuwana całkowicie z organizmu [1,3].

Leiszmanioza — leczenie. Jak wygląda terapia?

Leiszmanioza jest chorobą pasożytniczą rzadko rozpoznawaną w Polsce, a co gorsze, jej obraz kliniczny bywa bardzo zróżnicowany. Lekarze pierwszego kontaktu, do których najczęściej zwracają się zaniepokojeni pacjenci, muszą pamiętać, by uwzględniać ją u chorych obciążającym wywiadem dotyczącym podróży w tropikalne regiony. Lekarze POZ mogą nie znać zalecanych schematów leczenia, dlatego powinni jak najszybciej skierować takich pacjentów do poradni medycyny tropikalnej. Leczenie odbywa się zawsze pod kontrolą specjalistycznych poradni chorób tropikalnych, za pomocą silnych leków dostępnych na receptę. Należy bezwzględnie przestrzegać zaleceń lekarza, które mogą różnić się w zależności od zdiagnozowanego typu leiszmaniozy. W tym celu mogą być stosowane m.in.:

• dożylnie stiboglukonian sodu np. Pentostam;
• ketokonazol w postaci tabletek np. Oronazol;
• itrakonazol w kapsułkach np. Orungal;
• flukonazol w kapsułkach np. Flucofast;
• dapson w tabletkach np. Disulone;
• liposomalna amfoterycyna B w zastrzykach np. Ambisome [4].

Podsumowanie

Leiszmanioza stanowi duży problem dla pacjentów, jak i lekarzy na całym świecie. Jej prawidłowa diagnoza i skuteczne leczenie jest niezwykle trudne. Jej całkowite wyleczenie, a w szczególności postaci trzewnej, jest w chwili obecnej, dla większości pacjentów, niemożliwe. Jednakże coraz lepsze poznanie tej choroby i poszukiwanie coraz to nowszych leków daje nadzieję na więcej rozwiązań w przyszłości. Póki co jednak, warto w szczególności pamiętać o znaczeniu profilaktyki i edukacji, które pełnią kluczową rolę w zapobieganiu rozprzestrzeniania się leiszmaniozy.