Szanuj przestrzeń osobistą osoby na wózku

Dla osoby niepełnosprawnej, która na co dzień korzysta z wózka inwalidzkiego, jest to jej środek transportu, ale również bardzo osobista rzecz, która stanowi część “ja” tejże osoby. Z tego względu traktuj wózek inwalidzki jako osobistą rzecz. Nietaktem jest siadanie na wózku, jeśli osoba z niego nie korzysta bądź wykonywanie przejażdżek. Powinniśmy pamiętać, aby nie kłaść na kolana osoby na wózku rzeczy takich jak torebka lub inne rzeczy osobiste. Położenie ich nawet na krótką chwilę może uniemożliwić danej osobie sprawne poruszanie się lub uzyskanie balansu. Zawsze powinniśmy zapytać, czy coś możemy zrobić.

Szacunek wobec urządzenia to jedno, ale respekt wobec danej osoby to drugie. Podczas codziennych czynności zwykle będziesz znajdował się wyżej niż osoba niepełnosprawna. Nie naruszaj jej przestrzeni osobistej poprzez np. klepanie po głowie czy ramionach.

Wózek to część niezależności osoby

Dla wielu niepełnosprawnych możliwość samodzielnego korzystania z wózka inwalidzkiego to część ich niezależności. Nie staraj się na siłę pomagać. Jeśli spacerujecie razem, to bez wyraźnej prośby nie pchaj wózka za osobę niepełnosprawną i nie pomagaj w innych, codziennych czynnościach.

Pomoc jest zjawiskiem niezwykle istotnym i dobrym. Jednak kiedy nie jesteśmy pewni, jak możemy pomóc, to – już po wyrażeniu zgody na takową pomoc – zapytajmy o sposób pomocy. Osoba na wózku z pewnością powie, jak zrobić to profesjonalnie i bez obawy o zdrowie.

Pamiętaj też o tym, że jeśli zauważysz wózek w przestrzeni publicznej, np. w sklepie, toalecie czy innym miejscu, to nie przestawiaj go. Niektórzy korzystają z wózka, ale jednocześnie mogą przejść pewien krótki dystans, np. przy pomocy drugiej osoby bądź o kulach. Zmiana położenia wózka bez zgody i wiedzy osoby niepełnosprawnej może mu znacznie utrudnić późniejsze dotarcie do niego.

Czy pewne słowa są niedozwolone?

Zastanawiasz się pewnie, jak rozmawiać z osobą niepełnosprawną na temat codziennych czynności, takich jak chodzenie czy spacer? Może zwróciłeś uwagę, że w poprzednim akapicie zostało użyte określenie “spacerować razem”? Nie ma potrzeby zmieniania wyrażeń, tak aby nie urazić osoby, która nie może chodzić, gdyż te określenia są używane w mowie codziennej i nie są obraźliwe.

Jak rozmawiać z osobą, która nie może chodzić?

Odpowiedź na to pytanie można by zawrzeć w jednym słowie: normalnie. Chodzi o to, żeby nadmiernie nie rozczulać się nad bliską nam osobą na wózku oraz zbyt ofensywnie nie proponować pomocy. Jak zostało wspomniane, poczucie niezależności i niepodległości jest bardzo ważne dla tych osób.

Podczas rozmowy należy utrzymywać kontakt wzrokowy z rozmówcą – tak jak i podczas innych czynności. To wyraz szacunku i respektu wobec osoby chorej. Nie powinniśmy rozmawiać z tą osobą, stojąc, np. za jej plecami.

Natomiast podczas długich rozmów może zacząć doskwierać różnica wysokości pomiędzy Wami. Dla wygody, ale również i szacunku warto, np. usiąść, aby wzrok znalazł się na podobnej wysokości. Natomiast pamiętaj, aby nie pochylać się i nie klęczeć w trakcie konwersacji. Może to zostać odebrane jako niemiłe i ofensywne zachowanie. Może być też tak, że nie będzie możliwości, by osoba pełnosprawna usiadła na krześle czy fotelu. Wówczas należy odejść dwa, trzy kroki od osoby na wózku, by ta nie musiała zadzierać głowy i patrzeć w górę przez dłuższy czas, ponieważ może być to niezwykle męczące.

Pamiętaj też, aby w trakcie dyskusji nie skupiać się zbytnio na wózku inwalidzkim. Osoba niepełnosprawna doskonale o nim wie, jednak stanowi to dla niej świetny rodzaj transportu i możliwość w miarę normalnego życia. Powinieneś to odbierać podobnie i nie przekierowywać rozmowy nadmiernie na tory niepełnosprawności.

Rozmawiaj bezpośrednio z osobą na wózku

Rozmawiajmy bezpośrednio z osobą niepełnosprawną, a nie z jej opiekunem czy towarzyszem, bo taka osoba wcale nie musi mieć wiedzy na temat, np. zdrowia osoby na wózku. Wspomniany opiekun może po prostu pomagać w sprawnym poruszaniu się takiej osoby. Ponadto niepełnosprawność ruchowa, nierzadko nie wiąże się z niepełnosprawnością intelektualną.

Pozwalaj sobie pomagać

To nie błąd w nagłówku. Pozwalaj SOBIE pomagać. Osoba korzystająca z wózka inwalidzkiego również pragnie czuć się potrzebna – jak każdy z nas. Z wiadomych względów czasami zwykła pomoc jest niemożliwa, ale jeśli jesteście razem na zakupach i osoba na wózku inwalidzkim proponuje, np. transport toreb, to miło jest się na to zgodzić.

Czy niepełnosprawność to choroba?

To zbyt rozległe pytanie, aby odpowiedzieć na nie jednoznacznie, jednak pamiętaj o tym, żeby nie stygmatyzować osób niepełnosprawnych. W codziennym życiu nie powinieneś zwracać się do nich i rozmawiać o nich, jako o osobach chorych.

Natomiast nie znaczy to, aby traktować osoby na wózku inwalidzkim jak powietrze. Jeśli widzisz taką osobę, szczególnie w trudnej dla niej sytuacji, to zapytaj się, czy nie potrzebuje pomocy. Natomiast nie zdziw się, jeśli usłyszysz odpowiedź przeczącą. Czasami coś, co dla ciebie może wydawać się niewykonalne, osoba korzystająca z wózka inwalidzkiego jest w stanie wykonać w czasie odpowiednim dla siebie.

Pamiętaj, aby nie przesadzać nadmiernie w żadną ze stron.

Szanuj udogodnienia w miejscach publicznych

Pozostawiaj miejsca przeznaczone dla osób niepełnosprawnych puste i z nich nie korzystaj. Pamiętaj, że nawet jeśli dana osoba korzysta z wózka inwalidzkiego, to może, np. prowadzić samochód. Natomiast zwykle potrzebuje więcej miejsca, aby się z niego wydostać, dlatego miejsca parkingowe dla niepełnosprawnych są większe. Nie zajmuj ich pod żadnym pozorem, bo czasami uniemożliwi to osobie na wózku wyjście z auta. Podobnie sytuacja wygląda, np. z toaletami, które są odpowiednio przystosowane do osób niepełnosprawnych czy specjalnymi miejscami siedzącymi, np. na dworcach czy lotniskach.

Na koniec pamiętaj o jednym. Jeśli coś jest dla ciebie niejasne i nie wiesz, jak się zachować, to po prostuj zapytaj się i postępuj tak, jak osobami na wózku inwalidzkim sobie tego życzy.

Nie traktuj osoby niepełnosprawnej przedmiotowo

Ważne, by traktować osobę niepełnosprawną podmiotowo, a nie przedmiotowo. Pamiętaj, by w kontakcie z taką osobą nie używać sformułowań typu “Czy Pana wózek tutaj wjedzie?” – ponieważ wózek sam nie wjeżdża.

Gdzie szukać pomocy?

Fundacja Brak Barier to organizacja powstała w 2018, a od 2021 posiadająca status organizacji Pożytku Publicznego. Misją jest likwidacja podziału społeczeństwa na osoby “pełnosprawne” i “niepełnosprawne”, poprzez integrowanie osób z niepełnosprawnością ze społeczeństwem.

Fundacja organizuje m.in treningi i zawody crossfitu na wózkach, obozy, wydarzenia integracyjne, a także szkolenia dotyczące m.in savoir-vivre w stosunku do osób z niepełnosprawnościami oraz zagadnień dostępności.