Diagnostyka zapalenia ucha zewnętrznego – jak rozpoznać chorobę

Zapalenie ucha zewnętrznego jest schorzeniem, które wymaga właściwej diagnostyki medycznej w celu ustalenia odpowiedniego leczenia. Chociaż niektórzy pacjenci mogą podejrzewać u siebie tę dolegliwość na podstawie charakterystycznych objawów, jedynie lekarz może postawić ostateczne rozpoznanie i wdrożyć skuteczną terapię¹².

Podstawy diagnostyczne zapalenia ucha zewnętrznego

Diagnostyka zapalenia ucha zewnętrznego ma charakter głównie kliniczny, co oznacza, że rozpoznanie stawiane jest na podstawie objawów oraz badania przedmiotowego³. Lekarz nie potrzebuje zazwyczaj skomplikowanych badań laboratoryjnych czy obrazowych – wystarczające jest dokładne badanie ucha oraz wywiad z pacjentem dotyczący objawów i okoliczności ich wystąpienia⁴.

Proces diagnostyczny rozpoczyna się od zebrania szczegółowego wywiadu medycznego. Lekarz pyta o obecne objawy, ich nasilenie i czas trwania, a także o okoliczności wystąpienia dolegliwości – czy pacjent ostatnio pływał, kąpał się czy przebywał w wilgotnym środowisku⁵⁶. Istotne są również informacje o wcześniejszych epizodach zapalenia ucha oraz o ogólnym stanie zdrowia pacjenta.

Badanie otoskopowe jako podstawowa metoda diagnostyczna

Głównym narzędziem diagnostycznym w rozpoznawaniu zapalenia ucha zewnętrznego jest otoskop – oświetlony instrument pozwalający lekarzowi zajrzeć do przewodu słuchowego zewnętrznego⁷⁸. Podczas badania otoskopowego lekarz może dokładnie ocenić stan przewodu słuchowego i błony bębenkowej.

Charakterystyczne zmiany widoczne w otoskopie obejmują zaczerwienienie i obrzęk skóry przewodu słuchowego, które mogą być na tyle nasilone, że całkowicie zamykają światło przewodu⁹¹⁰. Skóra przewodu często ma łuszczący się, złuszczający charakter, a w przewodzie można zaobserwować nagromadzoną wydzielinę, resztki naskórka oraz czasami ropę¹¹. W przypadkach spowodowanych przez grzyby, lekarz może dostrzec charakterystyczne zarodniki grzybowe w przewodzie słuchowym¹².

Podczas badania otoskopowego lekarz sprawdza również stan błony bębenkowej, aby upewnić się, że nie jest ona uszkodzona ani perforowana¹³. Jest to istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa stosowania kropli do uszu oraz różnicowania z zapaleniem ucha środkowego. W przypadku gdy obrzęk przewodu utrudnia oglądanie błony bębenkowej, lekarz może użyć specjalnego urządzenia ssącego lub narzędzi z małą pętlą do oczyszczenia przewodu¹³.

Różnicowanie z innymi schorzeniami ucha

Jednym z najważniejszych aspektów diagnostyki zapalenia ucha zewnętrznego jest odróżnienie go od zapalenia ucha środkowego, które wymaga zupełnie innego podejścia terapeutycznego¹⁴¹⁵. Zapalenie ucha środkowego zazwyczaj występuje po przeziębieniu i charakteryzuje się bólem „głęboko” w uchu, podczas gdy zapalenie ucha zewnętrznego powoduje ból nasilający się przy dotykaniu małżowiny usznej czy ruchu żuchwy.

Lekarz podczas badania zwraca również uwagę na inne możliwe przyczyny podobnych objawów, takie jak egzema, łuszczyca czy kontaktowe zapalenie skóry¹⁶. Dokładna diagnostyka różnicowa jest kluczowa, ponieważ każde z tych schorzeń wymaga odmiennego leczenia.

Badania dodatkowe w diagnostyce zapalenia ucha zewnętrznego

W większości przypadków zapalenia ucha zewnętrznego rutynowe badania laboratoryjne nie są konieczne³. Jednak w określonych sytuacjach lekarz może zdecydować o wykonaniu dodatkowych badań w celu dokładniejszego rozpoznania przyczyny infekcji Zobacz więcej: Badania laboratoryjne w diagnostyce zapalenia ucha zewnętrznego.

Posiew wydzieliny z ucha jest szczególnie przydatny w przypadkach nawracających, przewlekłych lub ciężkich infekcji⁷¹⁷. Badanie to pozwala na identyfikację konkretnego patogenu – bakterii lub grzyba – odpowiedzialnego za infekcję, co umożliwia zastosowanie najbardziej skutecznego leczenia. Próbkę do badania pobiera się delikatnie za pomocą jałowego wacika wprowadzonego do przewodu słuchowego⁶¹⁸.

Klasyfikacja nasilenia choroby

Podczas procesu diagnostycznego lekarz ocenia również stopień nasilenia zapalenia, co ma bezpośredni wpływ na wybór metody leczenia³. Zapalenie ucha zewnętrznego klasyfikuje się zazwyczaj jako łagodne, umiarkowane lub ciężkie w zależności od stopnia obrzęku przewodu słuchowego i nasilenia objawów.

W łagodnej postaci choroby występuje świąd, niewielki dyskomfort i łagodny obrzęk przewodu słuchowego. Postać umiarkowana charakteryzuje się częściowym zamknięciem przewodu słuchowego na skutek obrzęku. W ciężkich przypadkach przewód słuchowy jest całkowicie zamknięty z powodu massywnego obrzęku, co może wymagać założenia tamponu usznego do skutecznego dostarczenia leku³.

Kiedy konieczna jest konsultacja specjalistyczna

W większości przypadków zapalenie ucha zewnętrznego może być skutecznie zdiagnozowane i leczone przez lekarza rodzinnego³. Jednak w pewnych sytuacjach konieczne może być skierowanie do specjalisty otolaryngologa Zobacz więcej: Konsultacja specjalistyczna w diagnostyce zapalenia ucha zewnętrznego.

Konsultacja specjalistyczna jest szczególnie wskazana w przypadku podejrzenia uszkodzenia błony bębenkowej, gdy infekcja nie reaguje na standardowe leczenie, lub w przypadkach przewlekłych i nawracających¹³¹⁹. Specjaliści dysponują bardziej zaawansowanym sprzętem do oczyszczania przewodu słuchowego oraz większym doświadczeniem w leczeniu skomplikowanych przypadków.

Znaczenie szybkiej diagnostyki

Wczesne rozpoznanie zapalenia ucha zewnętrznego ma kluczowe znaczenie dla skuteczności leczenia i zapobiegania powikłaniom¹⁴¹⁶. Im szybciej zostanie postawiona właściwa diagnoza i wdrożone odpowiednie leczenie, tym szybciej ustąpią objawy i tym mniejsze będzie ryzyko przejścia choroby w postać przewlekłą.

Nieleczone zapalenie ucha zewnętrznego może prowadzić do poważnych powikłań, włączając w to rozprzestrzenienie się infekcji na okoliczne tkanki i struktury kostne. Dlatego tak ważne jest, aby przy pierwszych objawach suggestujących zapalenie ucha zewnętrznego jak najszybciej skontaktować się z lekarzem w celu właściwej diagnostyki i leczenia¹¹.