Objawy zapalenia ucha środkowego – jak je rozpoznać?

Zapalenie ucha środkowego jest jednym z najczęstszych schorzeń u dzieci, ale może również dotykać dorosłych. Objawy tej infekcji często pojawiają się nagle i mogą znacznie różnić się w zależności od wieku pacjenta oraz stopnia nasilenia infekcji¹. Rozpoznanie charakterystycznych symptomów jest kluczowe dla szybkiego wdrożenia odpowiedniego leczenia i uniknięcia powikłań.

Główne objawy u dzieci

U dzieci zapalenie ucha środkowego może objawiać się w różny sposób, w zależności od wieku dziecka i jego zdolności do komunikowania dyskomfortu. Najczęstszymi objawami są ból ucha, który może być łagodny lub bardzo intensywny, oraz gorączka¹². Dzieci mogą również wykazywać zwiększoną drażliwość, problemy ze snem i płacz więcej niż zwykle.

Charakterystycznym objawem u małych dzieci jest ciągnięcie lub pocieranie ucha, co wskazuje na ból i dyskomfort w tej okolicy²³. Niemowlęta i małe dzieci, które nie potrafią jeszcze wyrazić słowami swojego bólu, mogą być szczególnie płaczliwe i niespokojne, szczególnie w nocy, gdy pozycja leżąca może nasilać ból.

Dodatkowe objawy u dzieci obejmują trudności z karmieniem, utratę apetytu oraz problemy z utrzymaniem równowagi¹. Niektóre dzieci mogą również nie reagować na ciche dźwięki, co może wskazywać na przejściowe problemy ze słuchem związane z nagromadzeniem płynu w uchu środkowym.

Objawy u dorosłych

U dorosłych objawy zapalenia ucha środkowego są zazwyczaj bardziej specyficzne i łatwiejsze do zidentyfikowania niż u dzieci. Głównym objawem jest ból ucha lub uczucie ciśnienia w uchu¹⁴. Ból może być ostry, pulsujący lub mieć charakter stałego dyskomfortu.

Dorośli często zgłaszają również uczucie zatkania lub pełności w uchu, które może być porównywane do wrażenia przebywania pod wodą⁵. Problemy ze słuchem są częste i mogą objawiać się jako stłumione słyszenie lub całkowita utrata słuchu w dotkniętym uchu. Dodatkowo mogą wystąpić problemy z równowagą, ból gardła oraz gorączka, chociaż u dorosłych jest ona mniej powszechna niż u dzieci⁴.

Objawy ostrego zapalenia ucha środkowego

Ostre zapalenie ucha środkowego charakteryzuje się nagłym początkiem i intensywnymi objawami⁶. Pacjenci często odczuwają silny, przeszywający ból ucha, który może być szczególnie nasilony w nocy lub podczas leżenia. Gorączka jest częstym towarzyszem ostrego zapalenia i może osiągać wysokie wartości, szczególnie u dzieci⁷.

W przypadku ostrego zapalenia może dojść do perforacji błony bębenkowej pod wpływem ciśnienia nagromadzonego płynu². Gdy to nastąpi, z ucha może wypływać gęsty, żółty lub krwisty płyn, co często przynosi ulgę w bólu. Perforacja błony bębenkowej zazwyczaj goi się samoistnie w ciągu kilku tygodni po ustąpieniu infekcji Zobacz więcej: Ostre zapalenie ucha środkowego - nagłe i intensywne objawy.

Przewlekłe zapalenie ucha środkowego

Przewlekłe zapalenie ucha środkowego może przebiegać z mniej nasilonymi objawami niż forma ostra, co sprawia, że często pozostaje niezauważone przez dłuższy czas⁸. Główne objawy obejmują łagodny ból lub dyskomfort w uchu, który może być opisywany jako uczucie ciśnienia. Niska gorączka może występować sporadycznie, a u niemowląt może obserwować się zwiększoną drażliwość.

Charakterystycznym objawem przewlekłej postaci jest utrzymujący się wyciek ropny z ucha oraz stopniowa utrata słuchu⁸. Objawy mogą być stałe lub pojawiać się okresowo, dotykając jednego lub obu uszu. W przypadku przewlekłej infekcji istnieje większe ryzyko trwałych uszkodzeń struktur ucha środkowego Zobacz więcej: Przewlekłe zapalenie ucha środkowego - subtelne objawy długotrwałej infekcji.

Objawy wymagające pilnej konsultacji

Niektóre objawy zapalenia ucha środkowego wymagają natychmiastowej konsultacji medycznej. Do takich sytuacji należą objawy utrzymujące się dłużej niż 2-3 dni, szczególnie u dzieci poniżej 6 miesiąca życia⁶⁹. Wysoka gorączka powyżej 39°C, wyciek ropy, krwi lub płynu z ucha oraz nagłe pogorszenie objawów to sygnały alarmowe wymagające pilnej interwencji medycznej.

Szczególną uwagę należy zwrócić na objawy wskazujące na możliwe powikłania, takie jak obrzęk wokół ucha, silny ból za uchem, problemy z równowagą czy nagła utrata słuchu¹⁰. U niemowląt i małych dzieci niepokojące są również objawy ogólne, takie jak wymioty, biegunka czy odmowa przyjmowania pokarmu.

Różnicowanie objawów

Ważne jest rozróżnienie między objawami zapalenia ucha środkowego a innymi schorzeniami ucha. Zapalenie ucha zewnętrznego charakteryzuje się bólem nasilającym się podczas dotykania małżowiny usznej, podczas gdy w zapaleniu ucha środkowego ból jest głęboki i nie nasila się podczas manipulacji przy uchu zewnętrznym¹¹.

Obecność płynu w uchu środkowym bez oznak infekcji, zwana wysiękowym zapaleniem ucha środkowego, może powodować uczucie zatkania i problemy ze słuchem bez towarzyszącego bólu czy gorączki¹². Ten stan może występować po przebytej infekcji i wymaga monitorowania, gdyż może wpływać na rozwój mowy u dzieci.

Wpływ na słuch i rozwój

Zapalenie ucha środkowego często powoduje przejściowe problemy ze słuchem z powodu nagromadzenia płynu za błoną bębenkową¹³. U większości dzieci słuch powraca do normy po ustąpieniu infekcji, jednak płyn może utrzymywać się w uchu środkowym przez tygodnie lub miesiące po wyleczeniu infekcji. Utrata słuchu u niemowląt i małych dzieci może wpływać na opóźnienia w rozwoju mowy i umiejętności związanych z wiekiem⁹.

Nawet przejściowa utrata słuchu może mieć wpływ na rozwój dziecka, dlatego ważne jest monitorowanie słuchu po przebytej infekcji¹⁴. Dzieci z częstymi infekcjami ucha lub przewlekłym płynem w uchu środkowym mogą wymagać dodatkowej opieki audiologicznej i logopedycznej.