Leczenie chirurgiczne zapalenia ucha środkowego – dreny i procedury

Leczenie chirurgiczne zapalenia ucha środkowego stanowi ważną opcję terapeutyczną w przypadkach, gdy metody farmakologiczne okazują się niewystarczające lub gdy pacjent cierpi na nawracające infekcje¹. Współczesna chirurgia ucha oferuje szereg precyzyjnych procedur, które mogą skutecznie rozwiązać problemy związane z przewlekłymi stanami zapalnymi i przywrócić prawidłową funkcję słuchową.

Dreny tympanostomijne – najczęstsza procedura

Założenie dreników usznych, znane również jako tympanostomia, to najczęściej wykonywana procedura chirurgiczna w leczeniu zapalenia ucha środkowego². Dreny to małe rurki wykonane z plastiku lub metalu, które umieszcza się w błonie bębenkowej w celu umożliwienia odpływu płynu z ucha środkowego i wyrównania ciśnienia³.

Procedura polega na wykonaniu małego nacięcia w błonie bębenkowej (miringotomii) i wprowadzeniu drenu, który utrzymuje otwór w stanie drożnym². Dzięki temu powietrze może swobodnie przepływać do ucha środkowego, a nagromadzona wydzielina może zostać odprowadzona. To z kolei zapobiega rozwojowi bakterii, które powodują infekcje³.

Wskazania do założenia dreników usznych są precyzyjnie określone w wytycznych medycznych. Procedura jest zalecana u dzieci w wieku od 6 miesięcy do 12 lat, które miały obustronny płyn w uchu środkowym (OME) przez co najmniej 3 miesiące z udokumentowanymi problemami słuchowymi⁴. Dreny są również wskazane u dzieci z nawracającymi zapaleniami ucha środkowego, które miały dowody obecności płynu w uchu środkowym w momencie oceny kwalifikacji do założenia dreników⁴.

Miringotomia – podstawowa procedura chirurgiczna

Miringotomia to procedura polegająca na wykonaniu małego nacięcia w błonie bębenkowej w celu odprowadzenia płynu z ucha środkowego⁶. Może być wykonywana jako samodzielna procedura w przypadkach ostrego zapalenia z bardzo nasilonym bólem i ciśnieniem, lub jako pierwszy etap założenia dreników usznych⁷.

Procedura jest szczególnie wskazana przy wystąpieniu wypukłej błony bębenkowej, zwłaszcza gdy towarzyszy temu silny lub uporczywy ból, gorączka, wymioty lub biegunka⁸. Miringotomia może również być wykonywana przez specjalistę w przypadkach, gdy standardowe leczenie farmakologiczne nie przynosi oczekiwanych rezultatów⁸.

Sama miringotomia bez założenia drenu ma ograniczone zastosowanie, ponieważ otwór w błonie bębenkowej szybko się zamyka⁹. Dlatego też w większości przypadków przewlekłych problemów z uchem środkowym preferuje się założenie dreników, które zapewniają długotrwałą wentylację⁹.

Wskazania do leczenia chirurgicznego

Decyzja o podjęciu leczenia chirurgicznego zapalenia ucha środkowego opiera się na kilku kluczowych kryteriach. Najważniejszym wskazaniem są nawracające infekcje ucha środkowego, definiowane jako występowanie trzech lub więcej epizodów w ciągu 6 miesięcy lub czterech lub więcej epizodów w ciągu roku¹⁰¹¹.

Kolejnym istotnym wskazaniem jest przewlekła obecność płynu w uchu środkowym (otitis media with effusion), szczególnie gdy utrzymuje się dłużej niż 3 miesiące i powoduje problemy słuchowe¹¹. W takich przypadkach dzieci powinny przejść badanie słuchu, a jeśli stwierdzi się ubytek słuchu, rozważa się założenie dreników¹¹.

Leczenie chirurgiczne może być również konieczne w przypadkach, gdy infekcje nie ustępują pomimo odpowiedniej antybiotykoterapii¹². Szczególnie dotyczy to infekcji szczególnie ciężkich lub tych, które nie odpowiadają na standardowe leczenie farmakologiczne¹².

Rodzaje dreników usznych i ich charakterystyka

Dreny uszne dostępne są w różnych kształtach i rozmiarach, dostosowanych do indywidualnych potrzeb pacjenta. Standardowe dreny tympanostomijne mają kształt pustej szpulki i są wykonane z plastiku³¹³. Mogą być również wykonane z metalu, w zależności od preferencji chirurga i specyficznych wskazań klinicznych.

Typowy dren wentylacyjny pozostaje na miejscu przez okres 8-12 miesięcy¹⁴, po czym następuje jego samoistne wypadnięcie i zamknięcie perforacji. W niektórych przypadkach może być konieczne ponowne założenie dreników, jeśli po ich wypadnięciu nawracają infekcje lub problemy z płynem w uchu środkowym⁹.

Dreny skutecznie poprawiają słuch i zapobiegają nawracającym infekcjom w pierwszych miesiącach po założeniu¹⁵. Jednak nie ma dowodów na to, że zapewniają długoterminową poprawę i pomagają w zapobieganiu problemom z rozwojem mowy i języka¹⁵.

Zaawansowane procedury chirurgiczne

W przypadkach szczególnie trudnych lub powikłanych może być konieczne zastosowanie bardziej zaawansowanych procedur chirurgicznych. Mastoidektomia to operacja polegająca na oczyszczeniu zakażonej kości sutkowej, która może być konieczna w przypadkach przewlekłych infekcji, które nie odpowiadają na standardowe leczenie¹⁶¹⁷.

Tympanoplastyka to procedura naprawcza, która może pomóc w naprawie lub wymianie małych kosteczek słuchowych w uchu środkowym¹⁶. Może być również konieczna naprawa błony bębenkowej w przypadkach przewlekłych perforacji¹⁶.

W bardzo małej grupie pacjentów z ekstremalnie słabą funkcją trąbki słuchowej lub w przypadkach opóźnionego właściwego leczenia mogą rozwinąć się powikłania zapalenia ucha środkowego wymagające chirurgii kości sutkowej¹⁷. Te zaawansowane procedury wykonuje się w wyspecjalizowanych ośrodkach otolaryngologicznych.

Procedury uzupełniające – adenoidektomia

W przypadkach nawracających zapaleń ucha środkowego u dzieci może być konieczne usunięcie migdałków gardłowych (adenoidów)¹²¹⁸. Powiększone adenoidy mogą blokować naturalne odprowadzanie wydzielin do gardła i utrudniać prawidłową wentylację ucha środkowego¹⁸.

Adenoidektomia może być wykonywana jednocześnie z założeniem dreników usznych¹³¹⁹. Takie skojarzone podejście jest szczególnie korzystne u dzieci z przewlekłymi problemami z uchem środkowym, u których struktura anatomiczna uszu, nosa i gardła może być przyczyną nawracających infekcji²⁰.

Usunięcie migdałków podniebiennych jest rzadko zalecane w leczeniu zapaleń ucha środkowego⁶¹³. Procedura ta może być rozważana tylko w bardzo wybranych przypadkach i zazwyczaj z innych wskazań niż problemy z uchem środkowym.

Opieka pooperacyjna i wyniki leczenia

Większość operacji związanych z przewlekłymi zapaleniami ucha środkowego wymaga niewielkiego czasu rekonwalescencji i zapewnia szybką ulgę w objawach²¹. Pełne rezultaty osiąga się po zakończeniu całego procesu zdrowienia²¹.

Po założeniu dreników usznych dzieci mogą normalnie funkcjonować, włączając w to aktywność fizyczną²². Pływanie jest dozwolone, o ile nie ma wycieku z ucha²². Również podróże lotnicze są bezpieczne dla dzieci z dreników usznych²².

Kandydaci do tych operacji to osoby, które doświadczają przewlekłych zapaleń ucha środkowego²¹. Chirurgia może zapewnić trwałe rozwiązanie problemów z przewlekłymi zapaleniami ucha²¹. Schorzenia leczone za pomocą tych operacji obejmują przewlekłe zapalenia ucha środkowego i wewnętrznego, przewlekły ból ucha lub wyciek oraz utratę słuchu wywołaną przez zapalenie ucha²¹.

Alternatywne metody chirurgiczne

Rozwój technologii medycznych przynosi nowe możliwości w leczeniu chirurgicznym zapalenia ucha środkowego. Jedną z obiecujących metod jest dylatacja trąbki słuchowej, która może być szczególnie przydatna u dorosłych pacjentów²³. Procedura ta polega na rozszerzeniu ujścia trąbki słuchowej, co poprawia jej funkcję i może zapobiegać nawracającym infekcjom.

Badania nad nanotechnologią również otwierają nowe perspektywy w leczeniu zapalenia ucha środkowego. Opracowywane są dwuwarstwowe nanocząsteczki lipidowe zdolne do przenoszenia środków przeciwinfekcyjnych, takich jak antybiotyki, które mogą przenikać przez błonę bębenkową bezpośrednio do ucha środkowego²⁴. Takie rozwiązania mogą w przyszłości wyeliminować konieczność zakładania dreników tympanostomijnych u dzieci oraz ograniczyć nadużywanie antybiotyków ogólnoustrojowych²⁴.