Diagnostyka łokcia tenisisty – jak rozpoznać zapalenie nadkłykcia bocznego

Łokieć tenisisty, znany również jako zapalenie nadkłykcia bocznego kości ramiennej, to schorzenie, które można skutecznie zdiagnozować głównie na podstawie badania klinicznego. Proces diagnostyczny opiera się przede wszystkim na dokładnym wywiadzie lekarskim oraz badaniu przedmiotowym, podczas którego lekarz ocenia charakterystyczne objawy i wykonuje specjalne testy¹.

Podstawy diagnostyki klinicznej

Diagnoza łokcia tenisisty jest przede wszystkim diagnozą kliniczną, co oznacza, że w większości przypadków nie wymaga skomplikowanych badań dodatkowych². Lekarz podczas wizyty skupia się na zebraniu szczegółowego wywiadu dotyczącego charakteru bólu, okoliczności jego wystąpienia oraz czynników, które go nasilają lub łagodzą.

Podczas wywiadu lekarz pyta o rodzaj wykonywanej pracy, uprawiane sporty oraz czynności, które mogą prowadzić do przeciążenia ścięgien przedramienia³. Istotne jest również ustalenie, kiedy po raz pierwszy pojawiły się objawy oraz jak rozwijały się w czasie. Pacjenci zazwyczaj opisują stopniowo narastający ból na zewnętrznej stronie łokcia, który nasila się podczas chwytania przedmiotów lub wykonywania ruchów prostowania nadgarstka.

Badanie przedmiotowe i testy prowokacyjne

Badanie przedmiotowe stanowi kluczowy element diagnostyki łokcia tenisisty. Lekarz rozpoczyna od oglądania łokcia, oceniając obecność obrzęku, zaczerwienienia czy innych zmian zewnętrznych. Następnie przeprowadza palpację, sprawdzając bolestność w okolicy nadkłykcia bocznego⁴.

Podczas badania lekarz prosi pacjenta o wykonanie różnych ruchów łokciem, nadgarstkiem i palcami w celu oceny zakresu ruchu oraz wywołania charakterystycznego bólu¹. Szczególnie istotne są ruchy prostowania nadgarstka przeciwko oporowi oraz ruchy supinacyjne przedramienia.

W diagnostyce łokcia tenisisty stosuje się kilka specjalistycznych testów prowokacyjnych, które charakteryzują się wysoką czułością diagnostyczną Zobacz więcej: Testy prowokacyjne w diagnostyce łokcia tenisisty - metody badania. Testy te polegają na wywołaniu charakterystycznego bólu poprzez odpowiednie ułożenie kończyny i wykonanie specyficznych ruchów przeciwko oporowi.

Pomiar siły chwytu

Jednym z obiektywnych sposobów oceny funkcji kończyny jest pomiar siły chwytu. Badania wykazują, że u pacjentów z łokciem tenisisty siła chwytu znacząco spada, gdy łokieć znajduje się w pozycji wyprostowanej w porównaniu do pozycji zgiętej⁵. Test bezbolesnej maksymalnej siły chwytu jest uznawany za wiarygodny i czuły wskaźnik upośledzenia funkcji w przypadku łokcia tenisisty.

Niektóre badania sugerują, że różnica 8% w sile chwytu między pozycją zgięcia i wyprostu łokcia charakteryzuje się 80% czułością i 85% swoistością w diagnostyce łokcia tenisisty⁶. Ten obiektywny pomiar może być szczególnie przydatny w ocenie postępu leczenia.

Rola badań obrazowych

Badania obrazowe nie są rutynowo potrzebne do rozpoznania łokcia tenisisty⁷. W większości przypadków diagnoza może zostać postawiona wyłącznie na podstawie wywiadu i badania przedmiotowego. Jednak w niektórych sytuacjach lekarz może zdecydować o wykonaniu dodatkowych badań obrazowych Zobacz więcej: Badania obrazowe w łokciu tenisisty - kiedy są potrzebne.

Zdjęcia rentgenowskie są zazwyczaj wykonywane w celu wykluczenia innych przyczyn bólu łokcia, takich jak zapalenie stawów, złamania czy obecność zwapnień w ścięgnach⁸. RTG może również ujawnić osteofity lub inne zmiany kostne wtórne do przewlekłego procesu chorobowego.

Diagnostyka różnicowa

Podczas procesu diagnostycznego ważne jest wykluczenie innych schorzeń, które mogą powodować podobne objawy. Do najczęstszych stanów, które należy brać pod uwagę w diagnostyce różnicowej, należą: zapalenie stawów łokciowych, zespół kanału promieniowego, neuropatie szyjne czy zespół cieśni piersiowej⁹.

W przypadku podejrzenia uszkodzenia nerwów lekarz może zlecić badanie elektromiograficzne (EMG), które pozwala ocenić przewodnictwo nerwowe i wykluć ucisk nerwów¹⁰. Badanie to jest szczególnie przydatne, gdy objawy nie są typowe dla łokcia tenisisty lub gdy pacjent nie reaguje na standardowe leczenie.

Kwestionariusze oceny funkcjonalnej

W diagnostyce i monitorowaniu leczenia łokcia tenisisty wykorzystuje się również standaryzowane kwestionariusze, takie jak PRTEE (Patient-Rated Tennis Elbow Evaluation). Jest to wiarygodny i ważny kwestionariusz do oceny bólu i niepełnosprawności związanej z łokciem tenisisty⁶.

Według badań, wyniki powyżej 54 punktów w skali PRTEE wskazują na nasilony ból i znaczne ograniczenie funkcjonalne, podczas gdy wyniki poniżej 33 punktów odpowiadają łagodnemu poziomowi dolegliwości⁶. Kwestionariusz ten charakteryzuje się doskonałą wiarygodnością z współczynnikiem r²=0,87.

Kiedy należy zgłosić się do lekarza

Pacjenci powinni skonsultować się z lekarzem, gdy ból łokcia utrzymuje się pomimo odpoczynku i domowych metod leczenia przez okres dłuższy niż 2 tygodnie¹¹. Szczególnie niepokojące są objawy takie jak nasilający się ból podczas codziennych czynności, ograniczenie zakresu ruchu czy osłabienie siły chwytu.

Wczesna diagnoza i rozpoczęcie odpowiedniego leczenia są kluczowe dla uzyskania dobrych wyników terapeutycznych. Większość pacjentów z łokciem tenisisty odczuwa poprawę w ciągu 12 miesięcy konserwatywnego leczenia¹², jednak bez właściwej diagnozy i leczenia schorzenie może się przewlekać i prowadzić do trwałych ograniczeń funkcjonalnych.