Epidemiologia zakrzepicy żył głębokich – częstość występowania i dane statystyczne

Zakrzepica żył głębokich stanowi poważny problem zdrowia publicznego na całym świecie, charakteryzujący się znaczącą częstością występowania i rosnącym wpływem na systemy opieki zdrowotnej. Analiza danych epidemiologicznych pozwala lepiej zrozumieć skalę tego schorzenia oraz zidentyfikować grupy szczególnego ryzyka¹².

Częstość występowania zakrzepicy żył głębokich

Roczna częstość występowania zakrzepicy żył głębokich w populacji ogólnej wynosi około 1,6 przypadków na 1000 osób, przy czym szacuje się, że około 80 przypadków przypada na 100 000 populacji rocznie¹³. W Stanach Zjednoczonych problem ten dotyka około 900 000 osób każdego roku, co skutkuje setkami tysięcy hospitalizacji i około 300 000 zgonami⁴⁵. Dane te wskazują na zakrzepicę żył głębokich jako trzecią najczęstszą chorobę sercowo-naczyniową po zawale serca i udarze⁶.

Około jednej trzeciej wszystkich przypadków żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej wiąże się z niedawną hospitalizacją, przy czym większość z nich nie występuje aż do momentu wypisu ze szpitala⁴. Wśród pacjentów hospitalizowanych częstość występowania zakrzepicy żył głębokich jest znacznie wyższa i waha się od 20% do 70%, w zależności od rodzaju oddziału i charakteru schorzenia³.

Wpływ wieku na częstość występowania

Wiek stanowi jeden z najważniejszych czynników ryzyka rozwoju zakrzepicy żył głębokich. Schorzenie to jest rzadkie u dzieci, a ryzyko znacząco wzrasta po 40-45. roku życia¹². Przed czwartą dekadą życia częstość występowania wynosi około 1 przypadek na 10 000 osób rocznie, natomiast po 45. roku życia wzrasta gwałtownie².

Szczególnie istotny jest fakt, że częstość występowania zakrzepicy żył głębokich podwaja się co 10 lat po 45. roku życia, osiągając nawet 56 przypadków na 1000 osób rocznie w wieku 80 lat²⁷. U osób starszych śmiertelność wewnątrzszpitalna związana z żylną chorobą zakrzepowo-zatorową wzrasta do 21% w populacji geriatrycznej w porównaniu do 12% w populacji ogólnej³. Około 60% wszystkich przypadków żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej występuje u osób powyżej 65. roku życia⁷.

Różnice płciowe w epidemiologii

Analiza różnic płciowych w występowaniu zakrzepicy żył głębokich pokazuje złożony obraz, który zmienia się w zależności od wieku. Ogólnie, współczynnik zachorowalności mężczyzn do kobiet wynosi 1,2:1, co oznacza, że mężczyźni mają nieco wyższe ryzyko rozwoju schorzenia⁸⁹.

Jednak wzorce te różnią się w zależności od wieku. U kobiet w wieku 20-45 lat częstość występowania jest nieco wyższa, głównie ze względu na czynniki ryzyka specyficzne dla płci, takie jak stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych i ciąża⁷. Po wykluczeniu tych czynników ryzyka specyficznych dla kobiet, mężczyźni wykazują wyższą częstość występowania we wszystkich grupach wiekowych⁷. Między 45. a 60. rokiem życia mężczyźni mają zdecydowanie wyższą częstość występowania zakrzepicy żył głębokich niż kobiety⁷.

Różnice etniczne w występowaniu schorzenia

Badania epidemiologiczne wykazują znaczące różnice w częstości występowania zakrzepicy żył głębokich między różnymi grupami etnicznymi. W Stanach Zjednoczonych Afroamerykanie wykazują około 25% wyższe ryzyko rozwoju żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej w porównaniu do osób rasy białej¹²⁷. Szczególnie istotne jest to, że wśród pacjentów z COVID-19 Afroamerykanie również wykazywali znacznie wyższe ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej w porównaniu do osób rasy białej czy azjatyckiej⁸.

Z drugiej strony, populacje azjatyckie, mieszkańcy wysp Pacyfiku oraz Latynosi wykazują niższe ryzyko w porównaniu do osób rasy białej¹²¹⁰. W krajach azjatyckich częstość występowania żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej wynosi zaledwie 15-20% wartości obserwowanych w krajach zachodnich, chociaż w ostatnich latach obserwuje się wzrost częstości występowania¹⁰. Co interesujące, niska częstość występowania wśród populacji azjatyckich nie wydaje się zwiększać po emigracji i przyjęciu zachodniego stylu życia, co podkreśla prawdopodobną rolę czynników genetycznych w etiologii schorzenia⁹.

Trendy czasowe i sezonowość

Analiza trendów czasowych w występowaniu zakrzepicy żył głębokich pokazuje, że mimo postępów w identyfikacji, profilaktyce i leczeniu, częstość występowania pozostaje względnie stała lub nawet wzrasta¹¹¹². Dane z okresu 1981-2000 wskazują na względnie stałe lub nieco wzrastające wskaźniki częstości występowania, z istotnym wzrostem ogólnej częstości występowania żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej w latach 2001-2009, głównie ze względu na rosnącą częstość występowania zatorowości płucnej¹².

Obserwuje się również sezonową zmienność występowania schorzenia, z wyższą częstością w miesiącach zimowych, szczytującą w lutym⁷. Ten wzorzec może być związany z różnymi czynnikami, takimi jak zmniejszona aktywność fizyczna w okresie zimowym, częstsze infekcje dróg oddechowych czy zmiany w układzie krzepnięcia związane z niższymi temperaturami.

Koszty ekonomiczne i obciążenie systemu zdrowia

Ekonomiczne konsekwencje zakrzepicy żył głębokich są znaczące. Koszty opieki zdrowotnej związane z żylną chorobą zakrzepowo-zatorową szacuje się na 1,5-2,2 miliarda euro rocznie w Europie i 7-10 miliardów dolarów w Stanach Zjednoczonych, przy czym koszty w pierwszym roku dla każdego pacjenta, który przeżył epizod żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, wynoszą 12 000-14 000 dolarów¹³.

Ponieważ żylna choroba zakrzepowo-zatorowa jest w wielu przypadkach chorobą, której można zapobiec, wczesna stratyfikacja ryzyka pacjentów z identyfikacją pacjentów wysokiego ryzyka może prowadzić do bardziej skutecznych strategii terapeutycznych, z szacowanymi oszczędnościami w wysokości 0,5-1,1 miliarda euro rocznie¹⁴. Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa jest piątą najczęstszą przyczyną nieplanowanych ponownych hospitalizacji po operacjach i trzecią najczęstszą wśród pacjentów po całkowitej wymianie stawu biodrowego lub kolanowego⁴.

Perspektywy i wyzwania epidemiologiczne

Mimo znaczących postępów w diagnostyce i terapeutycznym zarządzaniu, które przyniosły liniowy spadek częstości występowania i zgonów związanych z żylną chorobą zakrzepowo-zatorową z 12,8 do 6,5 na 100 000 osób, obciążenie chorobą pozostaje wysokie¹³¹⁵. Około połowy pacjentów z zakrzepicą żył głębokich będzie miała długoterminowe powikłania, w tym zespół pozakrzepowy i owrzodzenia żylne¹⁶.

Współczesne wyzwania epidemiologiczne obejmują potrzebę lepszego nadzoru nad występowaniem zakrzepicy żył głębokich, szczególnie w kontekście braku systematycznego zbierania danych o zachorowalności i śmiertelności związanej z żylną chorobą zakrzepowo-zatorową w wielu krajach⁵¹⁷. Eksperci podkreślają konieczność wzmocnienia nadzoru epidemiologicznego w celu zapewnienia reprezentatywnych danych na temat rocznej częstości występowania zakrzepicy żył głębokich i zatorowości płucnej¹⁷.