Objawy szkarlatyny – jak rozpoznać płonicę u dziecka i dorosłego

Szkarlatyna, znana również jako płonica, to choroba bakteryjna wywołana przez paciorkowce grupy A, która charakteryzuje się bardzo specyficznymi objawami¹. Rozpoznanie tej choroby opiera się głównie na charakterystycznej triady symptomów: wysypce, gorączce i bólu gardła².

Okres wylęgania i początkowe objawy

Objawy szkarlatyny pojawiają się stosunkowo szybko po zakażeniu. Okres inkubacji trwa zazwyczaj od 1 do 3 dni, choć może się wahać od jednego dnia do nawet 7 dni³⁴. W niektórych przypadkach pacjent może być zakaźny już do 6 dni przed pojawieniem się pierwszych symptomów⁵.

Choroba zwykle rozpoczyna się nagle, z gwałtownym wzrostem temperatury ciała. Pierwszymi objawami są najczęściej silny ból gardła i wysoka gorączka, często przekraczająca 38,3°C (101°F)⁶⁷. Pacjenci mogą również odczuwać dreszcze, bóle głowy, bóle mięśni oraz ogólne osłabienie⁸.

Charakterystyczna wysypka szkarlatyny

Najbardziej rozpoznawalnym objawem szkarlatyny jest charakterystyczna wysypka, która pojawia się zwykle 12-48 godzin po wystąpieniu pierwszych symptomów³⁹. Wysypka ta ma bardzo specyficzne cechy, które pozwalają na odróżnienie jej od innych chorób egzantematycznych.

Wysypka składa się z drobnych, czerwonych plam, które szybko łączą się w jednolity rumień pokrywający większość ciała¹. Najbardziej charakterystyczną cechą tej wysypki jest jej tekstura – skóra staje się szorstka i przypomina w dotyku drobny papier ścierny⁴⁷. Ten „papierowy” charakter wysypki jest często bardziej istotny diagnostycznie niż sam jej wygląd⁸.

Wysypka zwykle rozpoczyna się na szyi, klatce piersiowej lub twarzy, a następnie rozprzestrzenia się na tułów, ramiona i nogi¹¹⁰. W fałdach skórnych, szczególnie w okolicach pachowych, łokciowych, pachwiny i szyi, wysypka często ma intensywniejszy, ciemnoczerwony kolor i tworzy charakterystyczne czerwone linie zwane liniami Pastii¹¹¹. Te linie mogą utrzymywać się nawet 1-2 dni po ustąpieniu głównej wysypki¹¹.

Warto zauważyć, że wysypka szkarlatyny może być trudniejsza do zauważenia u osób o ciemniejszym kolorze skóry, jednak charakterystyczna tekstura „papieru ściernego” pozostaje wyczuwalna¹²¹³. Przy naciśnięciu na zaczerwienioną skórę, wysypka blednie, a następnie ponownie się czerwieni¹.

Zmiany w obrębie twarzy i jamy ustnej

Twarz pacjenta ze szkarlatyną przybiera bardzo charakterystyczny wygląd. Policzki stają się intensywnie czerwone i rozpalone, podczas gdy obszar wokół ust pozostaje blady, tworząc charakterystyczną „bladą obwódkę” wokół ust¹¹⁴. Ten kontrast między czerwonymi policzkami a bladą okolicą ust jest jedną z najbardziej charakterystycznych cech szkarlatyny Zobacz więcej: Zmiany skórne w szkarlatynie - wysypka, rumieniec i charakterystyczne cechy.

Równie charakterystyczne zmiany dotyczą języka, który przechodzi przez kilka etapów podczas choroby. Na początku język pokryty jest białawym lub żółtawym nalotem, przez który przebijają czerwone brodawki smakowe, co nadaje mu wygląd „białej truskawki”⁷¹⁵. Po kilku dniach nalot znika, odsłaniając intensywnie czerwony, opuchnięty język z powiększonymi brodawkami, przypominający truskawkę – stąd nazwa „truskawkowy język”¹¹⁶.

Objawy ze strony gardła i węzłów chłonnych

Gardło w przebiegu szkarlatyny jest zazwyczaj intensywnie czerwone i bardzo bolesne, co sprawia trudności w połykaniu¹⁷. Migdałki stają się powiększone, czerwone i mogą być pokryte białymi lub żółtawymi plamami bądź nalotami¹⁵¹⁷. Na podniebieniu często można zaobserwować drobne, czerwone plamki zwane wybroczinami⁷.

Węzły chłonne w okolicy szyi są zwykle powiększone i bolesne w dotyku¹⁴. To powiększenie może utrzymywać się przez kilka tygodni, nawet po ustąpieniu innych objawów choroby¹⁸.

Dodatkowe objawy towarzyszące

Oprócz głównych objawów, szkarlatyna może powodować szereg dodatkowych dolegliwości. Pacjenci często skarżą się na silne bóle głowy, bóle mięśni i ogólne osłabienie¹⁸. Nudności i wymioty są szczególnie częste u dzieci i mogą być jednym z pierwszych objawów choroby⁴¹⁰.

Bóle brzucha również często towarzyszą szkarlatynie, szczególnie u młodszych pacjentów⁸¹⁹. Niektórzy pacjenci mogą odczuwać utratę apetytu i ogólne poczucie choroby²⁰. Wysypka może czasami powodować świąd, choć nie jest to objaw dominujący³.

Przebieg czasowy objawów

Gorączka w szkarlatynie zwykle osiąga szczyt w drugim dniu choroby i może wynosić nawet 39-40°C²¹²². Przy odpowiednim leczeniu antybiotykami gorączka zazwyczaj ustępuje w ciągu 12-24 godzin od rozpoczęcia terapii²⁰²³.

Wysypka zwykle utrzymuje się przez około tydzień, po czym stopniowo zanika¹⁴. Po ustąpieniu wysypki następuje charakterystyczne łuszczenie się skóry, szczególnie widoczne na opuszkach palców, palcach stóp i w okolicy pachwiny⁹²⁰. Proces łuszczenia może trwać od kilku tygodni do nawet 6 tygodni Zobacz więcej: Łuszczenie skóry po szkarlatynie - przebieg i czas trwania.

Różnice w objawach u dzieci i dorosłych

Chociaż objawy szkarlatyny są podobne u dzieci i dorosłych, istnieją pewne różnice w ich nasileniu i częstości występowania²⁴. Dzieci częściej doświadczają objawów żołądkowo-jelitowych, takich jak nudności, wymioty i bóle brzucha²⁵²⁶. U dorosłych szkarlatyna występuje rzadko, ale gdy się pojawi, objawy są zazwyczaj podobne do tych obserwowanych u dzieci²⁷.

Łagodne postacie szkarlatyny

W niektórych przypadkach szkarlatyna może przebiegać w postaci łagodnej, zwanej scarlatina, gdzie jedynym objawem może być wysypka²⁰. Takie przypadki mogą być trudne do rozpoznania, ponieważ brakuje w nich charakterystycznych objawów ogólnych, takich jak wysoka gorączka czy silny ból gardła²⁸.

Kiedy szukać pomocy medycznej

Szkarlatyna wymaga zawsze konsultacji lekarskiej i leczenia antybiotykowego. Szczególnie pilnej interwencji medycznej wymagają sytuacje, gdy oprócz typowych objawów występują: utrzymująca się wysoka gorączka powyżej 40°C, trudności w oddychaniu, uporczywe wymioty, zaburzenia świadomości czy oznaki odwodnienia²⁹. Wczesne rozpoznanie i leczenie są kluczowe dla zapobiegania powikłaniom i skrócenia czasu trwania choroby³⁰.